Het is weer zover. Het zwaarst opgeklopte groepsreisspelletje van de Vlaamse televisie ging zondag van start. Het is inmiddels al het veertiende (!) seizoen van ‘De Mol’. Toch blijft Vlaanderen er massaal naar kijken. Waarom eigenlijk?

Het begon allemaal 28 jaar geleden. Toen bedachten Bart De Pauw, Tom Lenaerts, Michiel Devlieger en regisseur Michel Vanhove het spelprogramma De Mol. Vanaf het tweede seizoen namen de kijkcijfers een hoge vlucht.

Na drie seizoenen stopte de VRT met het programma. In 2016 viste Play (dat toen nog Vier heette) het format opnieuw op, met meer exotische bestemmingen en nog meer visueel spektakel. Het is nauwelijks te geloven want het kijkgedrag is op die 28 jaar tijd zo ontzettend veranderd, maar toch blijft De Mol consistent hoge kijkcijfers halen. Hoe is dat mogelijk?

Kleinere budgetten

Want laten we wel wezen: buiten de visueel soms verbluffende regie is De Mol in wezen niet veel meer dan een zwaar gepimpt groepsreisje-met-escaperoom. Het gegeven is bekend: tien mensen reizen naar een land en moeten er allerlei opdrachten uitvoeren om geld te verdienen. Maar één van hen is ‘de mol’ die de boel subtiel saboteert zodat er minder geld in de prijzenpot zit. Elke aflevering valt de deelnemer af die het slechtst scoorde in een vragenlijst over de mol. Wie de saboteur in de laatste aflevering kan ontmaskeren, wint de prijzenpot.

In een uitgebreid interview in De Morgen (en in zowat alle andere kranten, de marketingmachine werkt geolied) gaf presentator Gilles De Coster al aan dat de budgetten in televisieland zwaar onder druk staan. De Mol ging dus deze keer niet naar Vietnam of Brazilië, maar naar Portugal: iets dichter bij huis, iets budgetvriendelijker en ook iets veiliger in turbulente tijden.

Drie keer uitleggen

Toch mocht het nog wel iets kosten, zo is aan de eerste aflevering te zien. Als de tien kandidaten elkaar ontmoeten in een oud fort op een eilandje voor de Portugese kust, krijgen ze te horen dat er nog twee extra kandidaten onderweg zijn. Die komen per bootje aan in een speciaal voor de gelegenheid ontworpen zwart pak en masker, afgewerkt met het bekende vingerafdruklogo van het programma.

De tien zijn vastgeketend aan historisch alaam en moeten zichzelf via allerlei ingewikkelde toestanden zien te bevrijden voordat de poort van het fort sluit en dan op het strand strijden om hun plaats te behouden in het programma. Het is allemaal nodeloos ingewikkeld en vergt dus nogal wat uitleg, niet alleen aan de kandidaten maar ook aan de kijker.

Drie keer uitleggen omdat kijkers vandaag zitten te scrollen en te appen terwijl ze televisie kijken

Sterker nog: De Coster vertelde in de pers dat je zo’n opdracht tegenwoordig wel drie keer moet uitleggen, waar vroeger één keer volstond. Dat schijnt te komen omdat kijkers vandaag zitten te scrollen en te appen terwijl ze televisie kijken. Hierdoor willen ze wel eens een stuk uitleg missen. Daarom zegt De Coster in zijn voice-over: ‘De kandidaten zijn dus met twaalf en er is maar plaats voor tien.’ Vlak nadat hij dat ook in beeld al uitvoerig tegen de kandidaten had uitgelegd. Tsja…

In het eerste deel is de presentator trouwens doorlopend uitleg aan het geven. Bovendien is De Coster niet de meest bevlogen showman, integendeel. Onderkoeld hanteert hij voor elke zin dezelfde intonatie, steevast beginnend met ‘Beste vrienden’. Het is bijna lachwekkend.

Voorspelbare plottwist

Het hele gedoe met de twaalf kandidaten in het fort leidt ertoe dat kandidaten Abigail en Vincent het spel moeten verlaten. ‘Maar is dat wel echt zo?’ dacht Zapman meteen. Het zou zo typisch De Mol zijn om ze toch nog terug te laten keren, een gedachte die nog versterkt werd omdat de 33-jarige Abigail Ghanese roots heeft en tv-makers toch geen zwart meisje meteen zullen elimineren? Stel je voor dat een opiniemaker daar iets van vindt! (Spoiler: helemaal aan het einde van de aflevering duiken Abigail en Vincent inderdaad weer op. Gilles noemt het een ‘plottwist’. Tsja…)

Het is lastig om zulke programma’s geloofwaardig te blijven vinden

De twee uit het zwarte pak mogen dus ook meedoen. Wat meteen vragen oproept, want als zij écht willekeurig twee mensen moesten elimineren, hoe konden de makers dan zeker zijn dat De Mol zelf nog in het programma zou zitten? En verlopen die spelletjes — los van de sabotage — wel eerlijk eigenlijk? We weten toch allemaal dat je via montage alles anders kan laten verlopen dan het gebeurd is? Het is voor Zapman lastig om zulke programma’s, die zwaar op montage steunen, geloofwaardig te blijven vinden.

Waar is Wally?

Grappiger wordt het in het tweede deel, waar de kandidaten met een verrekijker vanop een hoge brug over de Douro ‘Waar is Wally?’ moeten spelen met een échte Wally die op diverse plekken in de stad Porto staat te wuiven. Ondertussen moeten twee andere kandidaten de juiste Porto herkennen uit acht flessen, maar ze krijgen enkel een glas als ze fragmenten vinden van Carmen die ‘een portooke’ bestelt in het café van F.C. De Kampioenen.

Maar is dit nu een uur en vijf minuten van ons leven waard? En meteen na het programma nog eens 40 minuten Café De Mol waarin de aflevering nog eens samengevat en besproken wordt door twee ‘mollenjagers’, de obligate ‘influencer’ inbegrepen?

En toch, toch werkt De Mol blijkbaar verslavend. Zeker naarmate je de kandidaten beter leert kennen (casting is alles) en het spel mee probeert te spelen. Het geheim van het succes zit ook in het evenementiële karakter van het spel, net zoals een voetbalmatch. Jongeren kijken vaak in groep en dat wordt nog gestimuleerd door de marketing van de zender die ‘watchparty’s’ organiseert waar fans de afleveringen samen op groot scherm bekijken. Het is precies dat ‘evenementiële’ dat voor de klassieke televisie goud waard is in tijden van overaanbod en streaming. En dus zal De Mol nog wel een hele tijd uitge-mol-ken worden.

Michiel Devlieger

Groepsreis met escaperoom