Zucht. We moeten het toch opnieuw over De Afspraak hebben. Terwijl Zapman hier liever bedenkingen had geschreven bij de documentaire Chérie, over de 10 jaar geleden overleden Eddy Wally.

Vooral dan over het feit dat ons medialandschap vandaag zo obligaat en dogmatisch verbindend is dat je zelfs over zo’n bizarre man alleen nog in lovende termen mag praten. En dat, erger nog, degenen die in het verleden wel eens lacherige uitzendingen met hem maakten, daar nu publiekelijk hun spijt over moeten betuigen. Terwijl de waarheid is dat de – we zullen het beleefd uitdrukken – niet bepaald hoogbegaafde artiest van die lacherigheid om zijn publieke persona een niet overdreven transparant verdienmodel had gemaakt.

Carrosserie laten smeren

Dat weten we namelijk uit een veel sterker programma over Wally dat in 2014 werd uitgezonden op het toenmalige Vier, het huidige Play. In Kroost vertelde zijn vroegere manager Hugo Colpaert over zwart geld en Wally’s bizarre gewoonte om na een show, in het midden van de nacht, naar Brussel te vertrekken ‘om zijn carrosserie te laten smeren’, wat dat ook moge betekenen. Geen onvertogen woord viel er in Chérie op VRT 1, de zender waar altijd alles in een verblindend en verdwazend positief licht moet staan.

Maar we moeten het dus toch opnieuw over De Afspraak hebben. En dat is niet de schuld van de Amsterdamse comédienne Soundos El Ahmadi, maar van de manier waarop presentator Bart Schols reageerde op haar uitspraak dat de wereld voor vrouwen onveiliger is dan voor mannen. Dat komt namelijk aan bod in haar nieuwe show, die ze kwam promoten omdat de Lotto Arena nog niet is uitverkocht. Het liep uit op een mediarel waar inmiddels al veel over geschreven is, helaas meestal op basis van een kort fragment op sociale media.

Beleefd

Nochtans begon deze aflevering van De Afspraak zoals elke uitzending: kabbelend en rimpelloos. Tijdens een gesprek met Jonathan Holslag over het einde van het START-verdrag (en wellicht een nieuwe kernwapenwedloop), zei Soundos plots: ‘Mag ik even wat vragen, meneer?’ Ze begon dus heel beleefd en zelfs nederig, want ‘jullie zijn allemaal heel slimme mensen’, implicerend dat ze dat zelf niet is.

Even voor wie mevrouw El Ahmadi niet kent: haar handelsmerk is luide assertiviteit. Als Amsterdamse met een Marokkaanse achtergrond is ze ook niet bepaald op haar mondje gevallen. In de bedaarde ‘ons kent ons’-biotoop van De Afspraak, vol hele en halve intellectuelen, valt ze daardoor des te harder uit de toon. Ongetwijfeld zullen vele lezers haar ronduit onuitstaanbaar noemen. Persoonlijk vindt Zapman haar geregeld grappig.

Mevrouw El Ahmadi’s handelsmerk is luide assertiviteit

Provocatie en ontregeling zijn haar wapens, en dus gebeurt er altijd wel iets met ‘een Soundos’ in de studio. Ja, hoe ze bijna het gesprek overnam met Holslag en later ook even met Vande Lanotte en VRT-journalist Helen Goedgebeur, was ongewoon – en van geopolitiek snapt ze niet veel –, maar misschien is het wel een idee om vaker mensen aan tafel te zetten die het jargon van de gasten eens doorprikken of met een volksere blik bekijken. Dat is tenslotte ook wat De Tafel Van Gert op Play verteerbaarder maakt.

Onveiligheid

Maar toen moest het gesprek over Soundos’ nieuwe show dus nog komen. Dat begon grappig. En toen maakte Bart Schols een serieuze inschattingsfout. Dat doet hij vaak, maar meestal heeft hij niet ‘orkaan Soundos’ voor zich.

Bart ging een beetje achteroverleunen en raakte de cabaretière in het diepste van haar ziel met de woorden: ‘Die onveiligheid, wat bedoel je daarmee?’ Want hij heeft vriendinnen die wel eens zeggen: ‘Waar hebben ze het over?’.

‘Ziek gênant’

Soundos brandde los en maakte heftig haar punt, en natuurlijk ging dat fragment viraal. Een snelle zoektocht op het internet leert ons dat ze ook in Nederland veel reacties losmaakte. Johan Derksen vond dat Soundos volkomen terecht reageerde want ‘die Belg zat het te bagatelliseren’. Amerikakenner Michiel Vos, zelf vaak te gast bij Schols, noemde de vragen van de presentator gênant.

De Nederlandse journalist Tim Hofman ging nog verder met de woorden: ‘Bart, even van man tot man en van journalist tot journalist: dit is echt ziek gênant. Het toontje en ook anekdotisch bewijs van vriendinnen verwarren met de statistische waarheid. Geen idee hebben waar je over praat is één ding, het uiten in jouw positie op deze manier maakt het echt schadelijke clownerij (sic).’

Een traantje

De uitzending eindigde alsnog met een lach én met een traantje bij Soundos. Je zou dan kunnen vermoeden dat het misschien allemaal opgezet spel was. Voor Bart is een mediarel goed voor de kijkcijfers, voor Soundos is het misschien goed voor de ticketverkoop. Of slecht, want als Nederlandse met Marokkaanse roots en een grote mond krijgt ze ook veel tegenkanting.

Het hielp ook niet dat hij de term ‘witte man’ gebruikte

Maar of het opgezet spel was? De reactie die Schols de dag erna op zijn sociale media plaatste, wijst niet op enig inzicht. Ook dat is bij hem niet voor het eerst. Het hielp ook niet dat hij daarbij de term ‘witte man’ gebruikte, wat Soundos nooit zo gezegd had. Haar punt was juist dat het om ‘mannen’ gaat, en natuurlijk zullen sommige bevolkingsgroepen statistisch meer en andere minder vertegenwoordigd zijn. Maar dat is haar punt niet. Voor wie het echt wil begrijpen: herbekijk het hele gesprek en niet enkel dat boze fragment. En draag eventueel gehoorbescherming.

PS Het is begrijpelijk dat vele reacties Soundos verwijten dat ze moslims niet benoemt als oververtegenwoordigd in haar discours. Begrijpelijk omdat media dat nooit benoemen. Toch 2 dingen: 1) het is niet verwonderlijk dat ze niet tegen haar eigen achtergrond ingaat, maar belangrijker: 2) Ja, migratie zal het probleem zeker verergerd hebben, maar de onveiligheid voor vrouwen bestond ook al toen er nog geen migratie was.

Michiel Vos

Bart Schols’ vriendinnen

De fouten van Björn Soenens