Op 22 februari 2026 maakten vijf grote Koerdische partijen in Iran bekend dat zij een nieuwe politieke alliantie hebben gevormd. Zij spraken hun inzet uit voor ‘de vestiging van een democratisch en seculier politiek systeem in Iran dat de rechten waarborgt van de verschillende nationaliteiten en aanhangers van diverse religies en overtuigingen in het land.’ De coalitie, waartoe onder meer de Democratische Partij van Koerdistan van Iran behoort, presenteerde dit initiatief als onderdeel van een bredere nationale inspanning om de Islamitische Republiek omver te werpen en een inclusieve democratische overgang tot stand te brengen.

De alliantie benadrukte de noodzaak van coördinatie met politieke en maatschappelijke krachten in het hele land en maakte duidelijk dat elke samenwerking met andere bewegingen gebaseerd moet zijn op erkenning van de rechten van nationaliteiten, aanvaarding van democratie en afwijzing van elke vorm van dictatuur. De boodschap was ondubbelzinnig: de strijd tegen de heersende theocratie moet hand in hand gaan met de bescherming van pluralisme en gelijkheid in het Iran van morgen.

Pahlavi

De reactie van Reza Pahlavi, zoon van de voormalige sjah, leidde wel onmiddellijk tot controverse. In een verklaring met een opvallend scherpe toon bestempelde hij de Koerdische partijen als ‘separatisten’ en stelde hij dat de territoriale integriteit van Iran een ‘rode lijn’ vormt. Hij waarschuwde dat elke groep die deze lijn overschrijdt met een ‘beslissende reactie’ te maken zal krijgen, en voegde eraan toe dat het leger zijn ‘nationale en patriottische plicht’ moet vervullen om het land zowel tegen de Islamitische Republiek als tegen separatisten te verdedigen.

Voor veel activisten zijn deze uitspraken niet alleen opruiend, maar ook diep onverantwoordelijk op een moment waarop eenheid algemeen wordt gezien als essentieel in de confrontatie met het regime. Dreigen met militaire repressie tegen politieke eisen – nog vóór de start van een democratisch proces – weerspiegelt volgens critici dezelfde veiligheidslogica die decennialang het autoritarisme in Iran heeft gekenmerkt.

Revolutionaire Garde

De reactie liet niet op zich wachten. Koerdische functionarissen en talrijke politieke figuren van verschillende stromingen beschuldigden Pahlavi ervan het discours van het regime over ‘separatisme’ over te nemen om legitieme en democratische eisen te delegitimeren. Volgens hen voedt het presenteren van bewegingen voor etnische en nationale rechten als existentiële bedreigingen wantrouwen en verzwakt het de solidariteit onder Iraniërs die zich inzetten voor verandering.

Voor veel activisten zijn Pahlavi’s uitspraken niet alleen opruiend, maar ook diep onverantwoordelijk

De controverse werd verder aangewakkerd toen functionarissen gelieerd aan het Korps van de Islamitische Revolutionaire Garde een even onbuigzame toon aansloegen ten aanzien van Koerdistan. Staatsgelieerde media bevestigden opnieuw het recht van het regime om zijn tegenstanders ‘wanneer nodig’ aan te vallen. Voor critici is deze toonovereenkomst tussen monarchistische retoriek en die van de hardliners binnen het regime bijzonder zorgwekkend: verdeling zaaiende verklaringen, zelfs onbedoeld, spelen objectief het zittende gezag in de kaart door de samenleving te fragmenteren.

‘Dood aan de onderdrukker’

Ook de democratische Iraanse oppositie, waaronder de Nationale Raad van Verzet van Iran (NCRI), veroordeelde de uitspraken. Mohammad Mohaddessin, voorzitter van de Commissie Buitenlandse Zaken, stelde dat dergelijke verklaringen de dictatuur dienen door verdeeldheid te zaaien en de volksopstand te verzwakken. Hij benadrukte dat een ware democratische beweging zowel het klerikale despotisme als het monarchale autoritarisme moet verwerpen — een principe dat wordt samengevat in de leus die tijdens protesten wordt gescandeerd: ‘Dood aan de onderdrukker, of hij nu sjah is of Opperste Leider.’

Daarnaast bevestigt artikel 7 van het Tienpuntenplan van de NCRI voor een democratisch Iran de autonomie en de opheffing van de ‘dubbele onderdrukking’ die etnische groepen en nationaliteiten in Iran ondervinden. Maryam Rajavi, verkozen presidente van de NCRI, verklaarde tijdens een grote bijeenkomst in Berlijn op 7 februari 2026 dat het Iran van morgen een democratische republiek zal zijn, gebaseerd op de scheiding van religie en staat, autonomie voor nationaliteiten en vreedzame betrekkingen met de wereld.

Verdeeldheid

Koerdische leiders reageerden rechtstreeks op Pahlavi’s verklaringen. Abdullah Mohtadi, secretaris-generaal van Komala, stelde dat dreigen met repressie slechts haat injecteert en de gezamenlijke strijd tegen de Islamitische Republiek verzwakt. Anderen benadrukten dat Koerdische eenheid geen poging tot verdeeldheid is, maar deel uitmaakt van een bredere dynamiek van solidariteit tussen Koerden, Turken, Beloetsjen, Arabieren, Turkmenen en andere componenten van de Iraanse samenleving die naar democratie streven.

Voor een beweging die al geconfronteerd wordt met brute repressie, blijft eenheid haar grootste kracht.

Meer dan een loutere polemiek werpt deze episode een fundamentele vraag op voor de Iraanse oppositie: kan men een democratische toekomst opbouwen zonder de rechten en identiteiten van de diverse nationaliteiten in het land volledig te erkennen? Voor veel demonstranten vereist het antwoord een duidelijke afwijzing van elke vorm van autoritair denken – of die nu gehuld is in religie of in monarchistische nostalgie.

Voor een beweging die al geconfronteerd wordt met brute repressie, blijft eenheid haar grootste kracht. Verklaringen die hele gemeenschappen stigmatiseren, dreigen deze samenhang te ondermijnen. Terwijl Iraniërs hun strijd voor democratie voortzetten, bestaat de uitdaging erin ervoor te zorgen dat de visie op vrijheid niet de centraliserende en dwingende patronen van het verleden reproduceert, maar steunt op inclusie, gelijkheid en wederzijds respect.

Mohammad Mohaddessin

Iran: Pahlavi en de Koerdische kwestie