De muurschildering The Maggot (De Made) van Luc Tuymans, is prima marketing voor de tentoonstelling die loopt in het kunstencentrum Z33 in Hasselt. Het beeld roept vragen op zonder specifiek te oordelen en is visueel direct herkenbaar. Maar de inleidende tekst bij het project geeft wel een duidelijk standpunt aan: Israël en de Verenigde Staten worden ondubbelzinnig gekoppeld aan genocidaal geweld, het schenden van mensenrechten en internationale regels.

Het is een korte tekst, maar dat is ongetwijfeld niet waarom de andere betrokken partijen in het conflict niet vernoemd worden. En die partijdigheid verbaast me niet, integendeel, het gaat maar al te vaak zo. Desondanks ging ik als kritische kunstenaar met oprechte interesse kijken, want mijn vorige bezoeken vond ik zeer de moeite waard.

Het vervolg van de inleiding is daarom interessanter. ‘Hoe ga je om met zulke gebeurtenissen? Kunst kan geweld niet stoppen. Maar ze kan wel iets anders: je blik vertragen, je aandacht aanscherpen en je confronteren met je eigen positie als kijker.’ Zie, daar kan ik mee leven.

De overzichtelijke tentoonstelling met een tiental internationale kunstenaars geeft vooral een ingetogen en samenhangende indruk. Ze is niet drammerig, waardoor vanzelf de aandacht naar de artistieke kwaliteiten van de getoonde werken gaat. Een paar kunstenaars hebben deels Palestijnse wortels maar groeiden op in westerse landen. Enkele anderen zijn (links) Joods.

Overvloed aan internationale kunstenaars

Gezien de overvloed aan internationale kunstenaars waaruit wereldwijd geput wordt, is het al verbazend dat ik er een viertal van kende. Mohammed Sami schildert, anders dan zijn naam doet vermoeden, aantrekkelijke, licht bevreemdende, westerse schilderijen. Marlene Dumas is haar herkenbare zelf met drie goede werken. Waaronder een groot doek gebaseerd op een foto van een Joodse opa met kleindochter. Figuratief werk dus. Twintig jaar bleef ze het herwerken. Actueel werk van Marianne Berenhaut ook, ze is intussen eenennegentig. Ook zij verbaasde me omdat ze, zoals zovelen, met gerecupereerde materialen toch weet te overtuigen. De vierde is Luc Tuymans met zijn wandvullende Maggot. Een geslaagd fresco dat niet moet onderdoen voor zijn origineel schilderij.

Ik kan er geen vernieuwing in ontdekken, en dat hoeft ook helemaal niet

Net als bij de overige kunstenaars kan ik er geen vernieuwing, laat staan avant-garde in ontdekken, en dat hoeft ook helemaal niet. De mooi samengebrachte werken dragen allemaal herinneringen in zich en zijn daarmee eerder conservatief. Zeker geslaagd en eigentijds.

Hannah Arendt over Palestina

Toch is er die vooropgestelde koppeling met Gaza en dit zonder Hamas te vermelden. Deze organisatie is de bepalende factor daar ter plaatse en houdt Gaza met een vanzelfsprekend islamitisch fanatisme in een houdgreep. De made kan immers evengoed verwijzen naar de ondertunneling van het gebied.

Ik kocht aan de balie een boekje Over Palestina met twee herontdekte teksten van Hannah Arendt, vertaald en geduid door Alicja Gescinska. Vooral de tekst van 1944 levert inzicht. Het einde van de Tweede Wereldoorlog kwam in zicht en de voorbereidingen voor de exploitatie van de olie gooiden de plannen voor een Joodse staat overhoop. De Arabieren wilden het gebied controleren en chanteerden het Verenigde Koninkrijk, dat nog leefde met koloniale ideeën over toekomstige pijpleidingen.

Halflege gezichten

Mijn vrouw kocht er ook een kinderboek. Sinds ik een islamitisch kinderboek zag waarvan de ogen van de figuurtjes werden weggelaten, dus halflege gezichten, omwille van religieuze regels, komt dat beeld altijd bij me op. Ongetwijfeld zal ook de kunstensector geconfronteerd worden met dergelijke instructies naarmate de islamitische invloed groter wordt.

Is de made van Tuymans niet als metafoor bedoeld?

In de tentoonstelling wordt nochtans een film vertoond waarin het dagelijkse leven in Gaza in een periode van relatieve vrede te zien is. Het nachtleven met enkel mannen buiten en in de cafés. De vrouwen binnenshuis met hoofddoek en lawaaierige spelende kinderen. In boerkini badende vrouwen. Daarbovenop de oproepen tot gebed door de mullah’s. Dat galmde door Z33.

Is de made van Tuymans niet als metafoor bedoeld?

Mohammed Sami

Een pro-Palestijnse tentoonstelling in Hasselt