Murat Kaplan en Nordin Benallal behoren tot een lange lijst criminelen die moeiteloos uit Belgische gevangenissen ontsnapten. Tot nu toe was dat geen misdrijf. Maar verandering is op komst.

Het Belgische Strafwetboek had tot nu toe geen probleem met een gedetineerde die de benen nam. België vond het prima als een gevangene zichzelf wat vrijheid gunde. De drang naar vrijheid is immers een ‘menselijk instinct’. Minister Laurette Onkelinx verdedigde destijds deze filosofie, maar andere politici pleiten al jaren voor verandering. Waarom een gevangene opsluiten als hij kan weglopen zonder gevolgen?

Hulp bij ontsnapping?

Hulp bij een ontsnapping is al jaren strafbaar. Als een cipier een sleutel ‘verliest’ of een vriend een ladder tegen de gevangenismuur zet, dan zwaait er wat. Neem cipier Walter Donckers. In 2005 kreeg hij drie jaar cel en een boete omdat hij een gevangene hielp ontsnappen. Léopold van Esbroeck kreeg vier maanden voor het bezorgen van een revolver aan een vriend in de gevangenis van Nijvel. Maar de gedetineerde zelf? Die kan gewoon terugkeren zonder juridische repercussies, zolang hij niemand neersteekt.

Familieleden? Ook zij zijn er al dertig jaar aan voor de moeite sinds de wet van 1993 hen niet langer beschermt. Wie zijn broer helpt, riskeert een celstraf, maar als hij slim genoeg is om zelf te ontsnappen? Het nieuwe Strafwetboek, dat ingaat op 9 april 2026, brengt hierin geen verandering.

Ondertussen vond de wetgever het alvast nodig om het gooien van voorwerpen over gevangenismuren strafbaar te stellen (artikel 337bis Strafwetboek). De klassieke tennisbal gevuld met drugs, drones of zelfs pakjes uit de lucht droppen – allemaal verboden sinds januari 2024. Dit verbod zou de veiligheid binnen de gevangenissen verhogen en de zwarte handel beperken.

Een nieuwe regering, een nieuwe belofte

In het federale regeerakkoord 2025-2029 staat het zwart op wit: ontsnappen uit de gevangenis zal strafbaar worden. Hoera! De MR krijgt eindelijk haar zin, na jarenlang geroepen te hebben dat deze juridische absurditeit moest verdwijnen. Natuurlijk is een regeerakkoord slechts een belofte. Er moeten nog wetsvoorstellen komen, commissies moeten zich over de kwestie buigen en parlementsleden moeten hun zegen geven. Dus als we de Belgische politieke traditie volgen, kunnen we er gerust een paar jaartjes bijtellen.

Critici zijn evenwel minder enthousiast. Zij wijzen erop dat een ontsnapte gevangene bij hergevangenneming al genoeg bestraft wordt: een verblijf in de isoleercel en een negatieve impact op vervroegde vrijlating. Bovendien rijst de vraag of deze maatregel meer doet dan inspelen op politieke gevoeligheden. Voorstanders roepen om orde en veiligheid, maar tegenstanders vragen zich af of het geen lege doos is.

Voormalig advocaat en senator Fred Erdman (SP) benadrukte al dat er geen wetenschappelijke basis is voor de noodzaak van deze strafbaarstelling. En lost dit écht iets op? Tekorten aan cipiers, overvolle gevangenissen en structurele problemen in Justitie blijven onveranderd. Maar goed, we kunnen straks wél zeggen dat we een wet hebben tegen ‘geweldloze ontsnappingen’. Missie geslaagd?

Murat Kaplan

De benen nemen wordt strafbaar