President Trump vindt dat de criminaliteit in het hoofdstedelijk gebied de spuigaten uitloopt en grijpt in. Volgens een woordvoerder van het Witte Huis werden afgelopen week al 103 mensen gearresteerd in Washington D.C. (WDC).

Volgens het Metropolitan Police Department (MPD) was 2023 een piekjaar inzake criminaliteit met 34.369 criminele feiten. In 2024 zakte dat tot 29.348 feiten, al is het onduidelijk of alle federale criminaliteitsdossiers hier zijn meegeteld. Met statistieken moet je altijd opletten.

Feit is wel dat in vergelijking met de rest van de Verenigde Staten de criminaliteit in het hoofdstedelijk territorium erg hoog ligt. En dus zegt de Amerikaanse president dat hij begaan is met het imago van de hoofdstad – thuisstad van de meeste federale instellingen, van honderden ambassades, van de Wereldbank, het IMF enz.

Hoofdstedelijk statuut

Om te begrijpen hoe Trump rechtstreeks kan optreden, kijken we naar het unieke statuut van de hoofdstad.

De basics: Washington DC (WDC) is een territorium met een bijzonder statuut vanwege de federale hoofdstedelijke functie. Er zijn 700.000 inwoners op een oppervlakte van 177km². Iets groter dus dan het Brussels Hoofdstedelijk Gewest dat 161 km² groot is. (Sinds 1985 hebben Brussel Stad en de Amerikaanse hoofdstad trouwens een zogeheten stedenband.)

De Democratische Partij probeert al jaren van WDC de 51^ste staat van de federatie te maken. Maar de Republikeinen zien dat niet zitten. De Democraten zullen hun slag maar thuishalen als een ander deel van het Amerikaanse grondgebied (bijvoorbeeld Guam, een eiland in de Stille Oceaan dat eerder Republikeins stemt) ook wordt gepromoveerd tot (in dat geval 52^ste) Amerikaanse staat. Maar zo’n deal is nog veraf, en dus blijven de Republikeinen erbij dat een statelijk statuut voor WDC haaks staat op een gebied dat de federale hoofdstad is.

National Guard

De WDC-Police telt ruim vierduizend mensen. Omdat het hoofdstedelijk gebied geen gouverneur heeft, valt ook de National Guard (of Nationale Garde) in dit territorium rechtstreeks onder de president. Die Nationale Garde telt 1350 man.

De president kan daarbovenop, als de veiligheid op het spel staat, ook nog de federale FBI, het leger, de kustwacht, de immigratiepolitie en de douane inzetten. Hij moet dan wel binnen de 48 uur het Congres hierover inlichten. Als hij een dergelijke ingreep langer dan 30 dagen wenst aan te houden, kan dat alleen na goedkeuring door het Amerikaans Congres.

Lokaal bestuur

Het 23^ste amendement op de federale grondwet geeft de hoofdstad wel het minimaal aantal van drie kiesmannen bij de presidentsverkiezingen. Daarmee is WDC het enige niet-statelijk gebied dat kan meestemmen voor het staatshoofd. Voor het overige is het de Home Rule van 1973 die het bestuurlijk kader in WDC vastlegt.

De gemeenteraad telt dertien leden met een mandaat van vijf jaar; om de twee jaar zijn er voor een deel van de raad verkiezingen. Vijf raadsleden worden gekozen over heel het territorium; acht leden worden aangewezen in evenveel kiesdistricten.

Donald Trump heeft hier electoraal niets te verdedigen.

Momenteel bestaat die raad uit elf Democraten en twee onafhankelijken. Het is dus bepaald géén Republikeins wingewest. Ook bij de presidentsverkiezingen halen de Democraten hier vlot negentig procent van de stemmen. Donald Trump heeft hier dus electoraal niets te verdedigen.

Sinds eind 2015 is de Democrate Muriel Bowser de burgemeester van WDC. De burgemeester wordt om de vier jaar verkozen. Bowser is dus aan haar derde mandaat bezig.

Een besluit van de gemeenteraad kan door de burgemeester worden aanvaard of verworpen. In feite heeft die dus een vetorecht. Maar als de burgemeester een lokale wet verwerpt, dan kan de gemeenteraad van WDC die verwerping met een tweederdemeerderheid tenietdoen. Maar dan nog stopt de procedure niet. Want na de verwerping door de burgemeester en na de vernietiging van die verwerping door de gemeenteraad is het finaal het Amerikaanse staatshoofd, de president dus, die beslist.

Wanbeleid

Nog iets… In 1995 was Washington DC de facto failliet en werd tot 2001 onder federaal budgettair bewind geplaatst, overigens op bevel van de Democratische president Clinton.

U merkt het: onveiligheid en financieel wanbeleid zijn blijkbaar een kenmerk van meerdere hoofdsteden, ook die van ons. Trumps hardhandige aanpak afgelopen week toont nog maar eens dat de lokale realiteit in Washington D.C. voortdurend op de federale macht botst. Misschien moet de Belgische regering eens een studiecommissie naar Washington DC zenden? Daar valt over de aanpak van hoofdstedelijk geweld wellicht iets te leren.

Muriel Bowser

Trump treedt hard op tegen geweld in hoofdstad