In onze gemediatiseerde wereld leiden vonnissen geen ‘verborgen leven’ meer. Ze zorgen vaak voor ophef, zeker wanneer er politieke en morele thema’s mee gemoeid zijn. Dat mochten we onlangs nog ervaren dankzij het vonnis over een Vlaamse student in de gynaecologie. Ook in Duitsland is er intussen beroering ontstaan over een rechterlijke uitspraak.

De bewuste meme.

De arrondissementsrechtbank van Bamberg in de deelstaat Beieren heeft een journalist tot een voorwaardelijke celstraf van zeven maanden veroordeeld omdat hij door het posten van een ‘meme’ een Duitse politica belasterd zou hebben.

Waarover gaat het precies? Nancy Faeser (SPD), de sociaaldemocratische minister van Binnenlandse Zaken in de ‘verkeerslichtcoalitie’ van bondskanselier Olaf Scholz (SPD), had op 27 januari 2023 deelgenomen aan de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust. Op die dag, in 1945, bevrijdde het Rode Leger het vernietigingskamp van Auschwitz. Faeser liet zich fotograferen met een wit blad waarop ‘We remember’ staat.

Razzia

De SPD-politica is niet bepaald geliefd in rechtse kringen. Dat komt onder meer doordat ze problemen met asielzoekers stelselmatig relativeerde of onder de mat veegde. Ze haalde ook regelmatig uit naar de ‘vijanden van de democratie’, die ze uitsluitend aan de rechterzijde ontwaarde. In februari 2024 sprak ze nog dreigende woorden: ‘Degenen die zich honend uitlaten over de staat, moeten het aan de stok krijgen met een sterke staat.’

Ze maakte die woorden waar door op 16 juli 2024 een razzia door de politie te laten uitvoeren in de redactielokalen van het als extreemrechts bestempelde magazine ‘Compact’. De hoofdredacteur ervan is Jürgen Elsässer, die overigens zelf van links naar rechts is geëvolueerd. Een verbod van het magazine kreeg Faeser er niet door. Het Federaal Administratief Hof oordeelde dat wat niet expliciet verboden is door de wetgever, kan blijven bestaan in de rechtsstaat.

Fotomontage

David Bendels, de hoofdredacteur van het als rechts-populistisch gekarakteriseerde onlinemagazine ‘Deutschland-Kurier’, had zich eerder al gestoord aan de uitspraak van de minister over het ‘beschimpen van de staat’. Op 28 februari 2024 plaatste hij daarom een montage van voornoemde foto van Faeser op X, waarbij ‘We remember’ vervangen was door ‘Ich hasse die Meinungsfreiheit’ (‘Ik haat de vrije meningsuiting’).

Nadat dat Faeser ter ore was gekomen, diende ze een klacht in tegen Bendels. Aangezien die in het Beierse Lichtenfels woont, was de rechtbank van Bamberg bevoegd. De rechter veroordeelde hem in november 2024 tot een geldboete wegens ‘smaad en laster aan het adres van personen uit het politieke leven’. Bendels ging daartegen in beroep, met als gevolg dat dezelfde rechtbank hem op maandag 7 april veroordeelde tot een (gelet op zijn blanco strafblad) voorwaardelijke gevangenisstraf van zeven maanden. Ook moet hij zich schriftelijk verontschuldigen bij minister Faeser.

De strafmaat werd bepaald op basis van een artikel uit het strafwetboek. Het bewuste artikel is pas in 2021 aangescherpt om ‘Politikerbeleidigung’, het beledigen van politici, harder te kunnen aanpakken

De rechter motiveerde het arrest met de woorden dat Deutschland-Kurier ‘een voor de onbevangen lezer niet erkenbaar bewust onware en vernederende bewering van een feit over minister van Binnenlandse Zaken mevrouw Faeser had gepubliceerd, dat er zich zou toe eigenen haar publiek werken enorm te benadelen’.

De strafmaat werd bepaald op basis van een artikel uit het strafwetboek. Het bewuste artikel is pas in 2021 aangescherpt om ‘Politikerbeleidigung’, het beledigen van politici, harder te kunnen aanpakken. Robert Habeck, de groene minister van Economie en Klimaatbescherming, had het bijvoorbeeld in november 2024 ingeroepen om een huiszoeking te laten doorvoeren bij een 64-jarige man die hem op X ‘imbeciel’ noemde.

Tralies

Bendels zegt dat het om een satirische meme gaat en is zinnens zich ‘met alle juridische middelen’ te verweren tegen het arrest. Ook Andreas Rosenfelder van het liberaal-conservatieve dagblad ‘Die Welt’ hekelt de uitspraak van de rechter.

Het kan zijn, schrijft hij, dat sommige mensen te traag van begrip zijn om de meme als een montage te herkennen, maar ‘de bescherming van deze satirische kritiek op de macht, die elke rationele burger als dusdanig erkent, valt in de afweging oneindig veel hoger aan te slaan – onafhankelijk daarvan of je de boodschap van de meme deelt en of dat ze klopt’. Hij besluit onverbiddelijk: ‘Dat journalisten voor sarcastische kritiek op de regering waar mogelijk achter de tralies moeten, is een herkenningsteken van dictaturen.’

Het verhaal krijgt dus nog een staartje. Het gebeuren is alvast zonder precedent. Voor 2021, voor de verscherping van het bewuste artikel in het strafwetboek, is er nooit een journalist of een gewone burger vervolgd, laat staan veroordeeld, omdat hij of zij de spot had gedreven met de ene of de andere politicus of politica.

Nancy Faeser

Journalist veroordeeld voor ‘majesteitsschennis’