Sinds Nathalie Meskens vijftien jaar terug voor het eerst Annemie Struyf imiteerde, heeft Zapman het moeilijk om nog naar de echte Struyf te kijken zonder in lachen uit te barsten. Daar kan Annemie zelf natuurlijk niet aan doen, al maakt ze almaar vaker programma’s waarbij het lachen je al snel vergaat. Zo leek de laatste aflevering van In Hemelsnaam vorige week ons de langste 42 minuten van ons leven.

Even een woordje uitleg voor wie In Hemelsnaam niet kent: in 2010 maakte Annemie Struyf het VRT-programma In Godsnaam waarin ze op zoek ging naar verschillende godsdiensten. Eén aflevering bracht haar naar het trappistenklooster Onze Lieve Vrouw van Nazareth op de heide in Brecht. Twee jaar later filmde ze daar nog een heel tweede seizoen van In Godsnaam.

Verhuisdrukte

En nu, vijftien jaar na haar eerste bezoek, is er In Hemelsnaam, waarbij Annemie Struyf de zusters in Brecht opnieuw volgde tijdens grote verbouwingswerken in het klooster. Dat was ooit gebouwd voor tachtig nonnen, in 2010 waren er nog dertig en vandaag blijven er maar zeventien over. De abdis, zuster Katharina, nam samen met de hele gemeenschap het besluit dat het onverantwoord was om zoveel grote ruimtes te blijven gebruiken, met alle kosten die dat met zich meebrengt. Dat betekende: verbouwen, nieuwe kamers, compactere zalen en een kleinere kapel.

Struyf schuwt de open deuren en de clichés niet.

In de vierde en laatste aflevering waren de verbouwingen van de kamers klaar, en dus moesten de zusters verhuizen. Alsof dat voor hen al niet lastig genoeg was — de meesten zijn bejaard en hoogbejaard — liep Annemie hen doorlopend vragen te stellen, daarbij de open deuren en de clichés niet schuwend.

Zeggen wat we al zien

De journaliste is niet gezegend met een zoetgevooisd stemgeluid (wat haar imitatie ook zo grappig maakte) dus zelf de commentaarstem inspreken is voor Struyf niet de beste optie. Dat loste ze hier op door heel expliciet in beeld zelf altijd alles te benoemen wat we eigenlijk als kijker ook gewoon zien.

‘Dus iedereen is hier aan het verhuizen?’ vraagt ze bijvoorbeeld aan de abdis. En even later: ‘Dus dat is een kamer? Gaan we eens kijken?’ En als de camera haar volgt naar de badkamer: ‘Een wc, een lavabo en een inloopdouche’, terwijl exact dat ook getoond wordt. Of tegen zuster Godelieve die net aankomt in haar nieuwe kamer: ‘Dag Zuster Godelieve, ben jij in je nieuwe kamer aangekomen?’

Bizarre interviewtechniek

Daarnaast heeft Struyf ook een bizarre interviewtechniek. Als iemand iets poneert, gaat ze twee zinnen later exact vragen wat de geïnterviewde net al had gezegd. ‘Deze kamer is het enige dat wij privé hebben’, zegt de abdis, ‘al de rest is in gemeenschap.’ Waarna Annemie geen minuut later vraagt: ‘Dus dit is jullie enige echte privacy?’

In de ziekenboeg vraagt ze ‘Dus dat is eigenlijk voor de zieke en zorgbehoevende zusters?’ We verwachtten halvelings het sarcastische antwoord: ‘Nee, de ziekenboeg is voor degenen die in optima forma zijn.’ Maar aan sarcasme doen kloosterzusters blijkbaar niet zo snel.

Ontboezemingen?

Een paar scènes later mijmert zuster Guerrica: ‘We maken ons voorstellingen, maar we weten niet hoe het zal gaan of wat er gebeurt na onze dood.’ En ja hoor, twee zinnen later vraagt Annemie: ‘We weten het niet he, zuster Guerrica, we weten niet wat er na de dood gaat komen, he?’

Misschien missen wij het hogere doel van dit programma compleet?

Mocht die techniek nu meer inzichten en verrassende ontboezemingen opleveren, dan zouden we ons er niet aan storen. Maar dat is zelden het geval. Enkel het gesprek met zuster Kirsten ging even wat dieper. Kirsten is 80 en durft openhartig toegeven dat ze twijfelt over haar levenskeuze. ‘Als er straks niets is aan de overkant, heeft dit leven dan wel zin?’ Maar op dat moment is de aflevering al bijna een half uur bezig en hebben we Annemie al veel te vaak telkens aan een andere zuster hetzelfde horen vragen. ‘Hoe bevalt de nieuwe kamer?’ Of: ”t Is nogal iets he, die verhuis?’

Langdradig

Op basis van de vierde aflevering is Zapman blij dat hij ze niet allemaal heeft bekeken en durft hij zelfs met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid stellen dat één aflevering ruimschoots had kunnen volstaan om het hele verhaal van dit seizoen te vertellen. Maar ja, we weten het, televisie is een duur medium en in tijden van krappere budgetten is ‘zoveel mogelijk tv-minuten voor zo weinig mogelijk geld’ het motto van programmadirecties.

Anderzijds, misschien missen wij het hogere doel van dit programma compleet? Misschien wilde Struyf ons, leken, ook eens paar uur laten doorbrengen met extreem weinig impulsen, dus net zoals het leven van de zusters trappistinnen decennialang eruitziet? Nu we het zo bekijken, vinden we In Hemelsnaam geniaal!

Nathalie

Annemie Struyf en het WK ‘open deuren intrappen’