Er was ooit een tijd dat het allemaal niet op kon. Kijkcijfers groeiden en bloeiden als waren ze bitcoins vlak voor Donald Trumps inauguratie, champagne werd steevast per magnum ontkurkt en iedereen die op het scherm twee zinnen na elkaar kon uitbrengen zonder stotteren kreeg prompt een exclusiviteitscontract waarmee je vlotjes een villa met zwembad kon betalen.

Zapman overdrijft misschien lichtelijk, maar het is een feit dat op een zeker ogenblik nogal wat schermgezichten zowel bij VRT als bij de commerciële omroepen zo’n lucratief contract aangeboden kregen. Dat bestaat uit twee delen: een volumecontract voor te leveren werkuren en een bedrag waarvoor het schermgezicht zich exclusief aan zijn zender verbindt (en dus eigenlijk niets moet doen).

Besparingsoperatie

De Vlaamse regering wil dat VRT bespaart en dus verloren recent mensen als Kobe Ilsen, Karine Claassen (wie?) en Ben Crabbé hun exclusiviteitscontract. Maar er is meer aan de hand dan enkel een besparingsoperatie. Ook bij VTM speelden schermgezichten als Nathalie Meskens en Andy Peelman onlangs hun exclusiviteit kwijt.

Aandachtige kijkers zullen ook al gemerkt hebben dat schermgezichten almaar vaker bij verschillende concurrerende zenders opduiken. (Voor de duidelijkheid: er zijn drie grote spelers op de Vlaamse televisiemarkt: VRT, DPG Media met alle VTM-zenders en Play Media, het vroegere SBS, met Play4, 5 en 6.)

Vet van de soep in televisieland

Een en ander wijst erop dat het vet stilaan van de soep is in televisieland. Al is het goed om te beseffen dat Vlaanderen vier decennia lang een enorm bloeiende tv-sector kende. In vergelijking met onze buurlanden werd er veel geïnvesteerd en veel geproduceerd, en dat voor zo’n kleine markt. De Nederlandse markt is drie keer groter dan de Vlaamse, maar RTL en SBS investeren er naar verhouding minder.

Of juister: het lineaire televisiekijken verliest terrein

Maar nu staat ook in Vlaanderen het verdienmodel rond televisie onder druk. Of juister: het lineaire televisiekijken verliest terrein. Het gaat dan om de zogenaamde ‘live’-kijker die — al dan niet met het hele gezin — na het eten in de zetel ploft en ‘lineair’ televisiekijkt tot het bedtijd is.

Vandaag wordt ‘streaming’ stilaan echt de norm. Dat blijft niet beperkt tot Netflix, Amazon Prime of Disney+, het geldt ook voor de Vlaamse zenders. Sommige programma’s scoren nu al aanzienlijk meer uitgestelde kijkers dan mensen die live volgen.

In première

Het is veelzeggend dat Vlaamse fictie — sowieso duurder dan talkshows of reality — tegenwoordig nogal eens in première gaat via de streamingdiensten. Een reeks als ‘Knokke Off’ vind je eerst op Streamz en Netflix en is pas later te zien in de gewone programmering van VRT.

Op zich prima: gemak dient de mens en tijden veranderen. Maar er stelt zich een probleem als de reclame-inkomsten achterblijven. En daar lijkt het op: wie ‘streaming’ kijkt, zal in verhouding veel minder reclame te zien krijgen en zo komen na een tijd de productiebudgetten onder druk te staan en dreigt een neerwaartse spiraal.

Specifiek voor VRT dreigt inmiddels een nieuwe catastrofe: als Red Sebastian straks het Eurovisiesongfestival wint, moet de omroep de volgende editie organiseren. Dat kost zoveel dat ook Fien Germijns, Danira Boukhriss, Siska Schoeters, Tom Waes, Philippe Geubels, Jeroen Meus, Niels Destadsbader, Peter Van de Veire, Karl Vannieuwkerke, Sven de Leijer en Kamal Kharmach hun exclusiviteitscontract gaan verliezen.

CEO Frederik Delaplace zal zelf al hun programma’s moeten presenteren. Misschien zullen ze op zaterdag zelfs FC De Kampioenen moeten heruitzenden.

Nathalie Meskens

Het gezichtsverlies van de Vlaamse televisie