In de toekomst zullen werklozen na twee jaar hun werkloosheidsuitkering verliezen. Verwacht wordt dat zo’n 40.000 van hen dan bij de OCMW’s gaan aankloppen. Ministers David Clarinval (MR) en Anneleen Van Bossuyt (N-VA) werken momenteel aan een plan om die OCMW ’s daarvoor te vergoeden, maar ook de uitbetaling van werklozen zou beter door de gemeenten gebeuren. Twee uitbetalingscentra — een voor de werkloosheidsvergoeding tot twee jaar, een via de OCMW’s daarna — is inefficiënt en duur.

Voor de oorsprong van de werkloosheidsverzekering in Vlaanderen moeten we terug naar het einde van de 19de eeuw, toen enkele lokale vakverenigingen syndicale werkloosheidskassen oprichtten. Vakbondsleden kregen toen maximaal 36 dagen een kleine vergoeding van 2 frank per week. Het was de Gentse liberaal Louis Varlez die in 1900 voor het eerst een door de overheid gesubsidieerd systeem – nog altijd bekend onder ‘Het Gents Systeem’ – van werkloosheidverzekering opzette.

Binnen het naoorlogse ‘Sociaal Pact’ van Achille Van Acker (1944) werden alle werknemers verplicht onderworpen aan de werkloosheidsverzekering en kregen ze onbeperkt in de tijd werkloosheidsvergoedingen uitbetaald. De vakbonden werden vanwege van hun ‘expertise’ bevoegd voor de uitbetalingen van de werkloosheidssteun. In de beginjaren stonden in de gemeenten waar de vakbonden geen lokale basis hadden de gemeenten in voor de uitbetaling. Daar kwam een einde aan in 1952 met de oprichting van de Hulpkas voor Werkloosheidsuitkeringen (HVW) die de geografische en ideologische lacunes invulde.

Gemeenten als uitbetalingsinstelling

Het huidige uitbetalingssysteem – een syndicaal-publieke samenwerking – is een schizofreen systeem. De vakbonden hebben als doel de sociale bescherming van de arbeider, maar hebben een verdienmodel als diezelfde arbeider geen werk heeft. Of zoals Rudy Aernoudt, kabinetschef van Georges-Louis Bouchez, het eerder in De Tijd verwoordde: ‘Jaren hebben ze – met succes – gestreden voor het recht op arbeid. Blijkbaar zijn ze die basisopdracht vergeten en strijden ze nu vooral voor het recht op niet-arbeid. Levenslang.’

We laten de OCMW-uitkeringen toch ook niet uitbetalen door armoedeorganisaties?

Trouwens: waarom betalen de vakbonden de werkloosheidsuitkering uit? We laten de OCMW-uitkeringen toch ook niet uitbetalen door armoedeorganisaties? Dit land moet daarom evolueren naar een volledig publiek systeem, met opnieuw uitbetaling via de gemeenten, zoals vroeger al gebeurde.

De overgang tussen werkeloosheidsuitkeringen en OCMW-uitkeringen zou daardoor zonder twijfel vlotter verlopen. Ook de controle en het in kaart brengen van de gezinssituatie kan door de gemeenten efficiënter en doelmatiger, waardoor fraude makkelijker op te sporen is. Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel is de lokale overheid de meest gerede overheid om deze belangrijke uitbetaling uit te voeren.

Syndicale verdedigingsmuur

In de laatste veertig jaar werd de vraag naar desyndicalisering van de uitbetaling van werkloosheidsuitkeringen periodiek door verschillende politici voorgesteld. Guy Verhofstadt (Open Vld) pleitte ervoor in zijn tweede Burgermanifest (1992). In 2013 probeerde Nele Lijnen (Vivant/Open Vld) het tevergeefs met een resolutie in de Senaat. Zuhal Demir (N-VA) pleitte in 2015 en 2024 herhaaldelijk om de uitbetaling door een overheidsinstelling te laten uitvoeren. Ten slotte nam Bart De Wever de desyndicalisering op in de eerste versie van zijn ‘Supernota’ van augustus 2024. Allen botsten ze op de syndicale verdedigingsmuur opgeworpen door socialisten en christendemocraten.

Desyndicalisering botst steeds op de syndicale verdedigingsmuur opgeworpen door socialisten en christendemocraten

Ondanks het feit dat vakbonden naar eigen zeggen verlies lijden aan de uitbetaling, zijn ze toch erg tegen. Waarom? Wel, hoewel uitbetalingsorganen wettelijk losgekoppeld zijn van vakbondsactiviteiten, blijft de algemene perceptie dat lidmaatschap van een vakbond verplicht is.

De Belgische syndicalisatiegraad – het percentage werknemers aangesloten bij een vakbond – van om en bij de 50% torent ver uit boven Nederland (15%), Frankrijk (11%), Duitsland (16%), Europa (25%) en het wereldwijd gemiddelde van (15%). Enkel Finland (58%), Zweden (65%), Denemarken (67%) en IJsland (92%) doen het beter – niet toevallig ook landen waar vakbonden in de uitbetaling van de werkloosheidsuitkering betrokken zijn.

Syndicaal belang boven algemeen belang

Een blinde kan zien dat, gelet op de beperking van de werkloosheid in de tijd, de uitbetaling van werkloosheidsuitkeringen beter door de gemeenten wordt uitgevoerd. Cd&v en Vooruit weerden dit vorig jaar jammer genoeg uit de supernota. Ze handelden daarbij niet in het algemeen belang, maar uit syndicaal belang. Want Belgische vakbonden zijn als de dood voor het verliezen van het uitbetalingsrecht omdat ze vrezen dat de syndicalisatiegraad zou zakken tot het niveau van onze buurlanden.

Belgische vakbonden zijn als de dood voor het verliezen van het uitbetalingsrecht

Bericht aan socialisten en christendemocraten. Erasmus schreef in zijn Lof der zotheid: ‘Want wie het roer van het schip van staat hanteert, moet slechts het algemeen belang en niet zichzelf dienen.’ Hetzelfde geldt voor het niet dienen van de vakbond.

Nele Lijnen

Laat gemeenten instaan voor werkloosheidsuitkeringen