Het kan amper toeval zijn: zowel in de Verenigde Staten als in Zweden ontstond er de voorbije maanden flink wat opschudding over financiële schandalen met de lokale Somalische gemeenschappen in een twijfelachtige hoofdrol. Rode draad in beide verhalen: overheidsgeld voor onder meer kinderdagverblijven en scholen werd verduisterd én politici en media keken zo lang mogelijk weg.

Dat de actie van de Amerikaanse migratiedienst ICE (Immigration and Customs Enforcement) vorige week in Minneapolis — waarbij een vrouw doodgeschoten werd — de Somalische gemeenschap daar viseerde, is geen toeval. De staat Minnesota staat al maandenlang in rep en roer door een reusachtig fraudeschandaal met net die Somalische gemeenschap in de hoofdrol. Tal van organisaties zouden ten onrechte voor tientallen en mogelijk zelfs honderden miljoenen dollars aan overheidsgeld onrechtmatig hebben geïncasseerd. Ze factureerden de overheid voor diensten die ze nooit leverden.

Sportwagens

Minnesota is een deelstaat met relatief gulle bijstandsregelingen. Via haar Child Care Assistance Program (CCAP) subsidieert de deelstatelijke overheid kinderdagverblijven die kinderen uit gezinnen met bescheiden inkomens opvangen. Dankzij die staatssteun kunnen deze verblijven aan een voordelig tarief opvang aanbieden aan ouders met weinig financiële ademruimte.

Een kinderdagverblijf dat aan de wettelijke voorwaarden voldoet ontvangt zo tot wel 1.500 dollar per kind en per maand. YouTuber en burgerjournalist Nick Shirley (23) trok met een cameraman naar Minnesota en stelde er vast dat verschillende verblijven veel minder kinderen opvingen dan ze opgaven. Sommigen leken lege dozen, zonder werkelijke activiteiten.

Fondsen voor covid-voedselhulp werden gebruikt voor de aankoop van dure horloges, sportwagens en villa’s

Stuk voor stuk werden ze uitgebaat door Somaliërs. Het is overigens niet de eerste keer dat Somaliërs hun staat oplichten. Tijdens de covid-crisis verloor Minnesota al een kwart miljard dollar aan het Feeding Our Future-programma, waarbij fondsen voor voedselhulp gebruikt werden voor de aankoop van dure horloges, sportwagens en villa’s. Ook hier hadden Somalische migranten en Amerikanen van Somalische afkomst een dikke vinger in de pap.

Verdeel-en-heers

Somaliërs maken dan wel minder dan twee procent van de bevolking van Minnesota uit, ze tonen zich opvallend actief in de lokale politiek. In hoofdstad Minneapolis, waar ze zowat acht procent van de bevolking uitmaken, verloor (de blanke) Jacob Frey in november 2025 ei zo na zijn burgemeesterschap aan Omar Fateh. Dat Frey nipt aan de macht bleef, had hij onder meer te danken aan zijn handige verdeel-en-heersbeleid. De uittredende burgemeester buitte daarbij handig clandisputen binnen de Somalische gemeenschap uit om net voldoende Somalische kiezers aan zich te binden.

Bijstand

Freys charmeoffensief — compleet met dansjes met Somalische vlaggen, campagnevideos in het Somalisch en groen licht voor de islamitische gebedsoproep — verhinderde nochtans niet dat Fateh domineerde in de districten waar veel Somalische kiezers woonden. Niet verwonderlijk, want Somaliërs hebben een sterke ‘in-groep’-loyauteit; ze stemmen voor ‘hun’ mensen.

Somaliërs hebben een sterke ‘in-groep’-loyauteit

Ze zorgen ook voor hun mensen, en zullen hen al evenmin snel verklikken wanneer ze zich frauduleus verrijken. Uit cijfers van het Center for Immigration Studies blijkt overigens dat acht op tien huishoudens met aan het hoofd een Somalische migrant een vorm van bijstand ontvangt. Voor Amerikanen geboren in Amerika is dat amper 21 procent.

Negentig miljoen euro belastingsgeld

Toeval of niet, maar ook in Zweden ontstond er eind vorig jaar opnieuw ophef over een schandaal waar de populaire Zweedse krant Expressen zich al enkele jaren in vastbijt. De krant onthulde eerder al hoe ruim negentig miljoen euro belastingsgeld, dat bestemd was voor kleuterscholen en kinderopvang, via een breed vertakt Somalisch netwerk, weggesluisd was.

Islamistische Somaliërs die vaak al jarenlang in Zweden woonden, gebruikten het geld om hun radicale ideeën in Zweden verder te verspreiden via allerlei verenigingen die niet zelden al eerder in opspraak waren gekomen. Tegelijk werden hiermee ook politieke activiteiten in Somalië zelf gefinancierd.

In een nieuw diepgaand onderzoeksstuk dat eind vorig jaar verscheen, schrijft Expressen nu dat een aantal sleutelfiguren uit dit grootschalige fraudedossier — die vaak zelfs al veroordeeld waren of een beroepsverbod hadden gekregen — intussen Zweden ontvlucht zijn. Daarbij lieten ze een breed spoor van onbetaalde belastingschulden achter.

Presidentskandidaat in Somalië

Een van de spilfiguren in het Zweedse schandaal was Abdirizak Waberi. Hij is een voormalig Zweeds parlementslid maar tegelijk ook leider van de islamitische Nationale Eenheidspartij (NUP) in Somalië. Die toonde zich altijd een overtuigd pleitbezorger van de sharia en zou mee gefinancierd worden door de Moslimbroeders.

Islamistische Somaliërs gebruikten belastinggeld om hun radicale ideeën verder te verspreiden in Zweden

Waberi zelf was in 2021 nog kandidaat bij de presidentsverkiezingen in Somalië, nadat de Zweedse overheid hem het Zweeds staatsburgerschap ontnomen had. Hij werd veroordeeld omdat hij als hoofd van de Romosse-moslimschool in Göteborg zowat 1,5 miljoen euro had verduisterd. Het geld zou onder meer gebruikt zijn voor de financiering van allerlei moslimverenigingen in Zweden zelf, maar er zou ook geld doorgesluisd zijn naar zijn politiek project n Somalië. De bewuste school werd in 2022 op bevel van de Zweedse overheid gesloten.

Seksclubs

Daarnaast leidde Waberi nog drie andere erkende moslimscholen in Zweden. Ook daar zou Zweeds overheidsgeld verduisterd zijn. Uit het onderzoek van het Zweedse parket bleek bovendien dat de man talloze keren naar Thailand reisde om er seksclubs te bezoeken, waar hij dan steevast in luxehotels verbleef.

Waberi was overigens een bezige bij: hij schopte het ooit tot vicevoorzitter van de Federatie van Islamitische Organisaties in Europa (FIOE), die ook gelinkt wordt aan de Moslimbroeders, en zat in het bestuur van de Moslimraad van Zweden.

Zelfs salafistische imams die als een bedreiging voor de openbare veiligheid werden beschouwd, werden lang ongemoeid gelaten

Verder onderzoek wees intussen uit dat die fraude maar het topje van de ijsberg was. Er werd een veel breder netwerk blootgelegd van vaak zeer radicale islamitische organisaties en imams die overheidssubsidies voor scholen en kinderopvang verduisterden. Maar heel wat verdachten zijn intussen dus blijkbaar het land ontvlucht, onder meer naar Egypte.

Politieke correctheid

Opvallend genoeg leidden de opeenvolgende schandalen aanvankelijk tot relatief weinig beroering in Zweden, ook al omdat ze in de media doorgaans werden weggezet als losse misdrijven zonder onderling verband. Maar de zaak zegt ook iets over de politieke correctheid bij heel wat Zweedse overheidsdiensten, die er blijkbaar voor zorgde dat zelfs salafistische imams die als een bedreiging voor de openbare veiligheid werden beschouwd, lange tijd ongemoeid werden gelaten.

Dat is best opmerkelijk, want in 2021 al waarschuwde een Oostenrijks rapport (pdf) nadrukkelijk voor de ‘aanzienlijke invloed’ die de Moslimbroederschap in Zweden uitoefende. ‘Islamisten profiteren van het zeer uitgesproken multiculturalisme van dat land, dat organisaties die beweren de belangen van minderheidsgroepen te behartigen dan ook royaal subsidieert.’

Nick Shirley

Hoe Somalische migranten massaal de Zweedse én Amerikaanse overheid oplichtten