Het Europees Parlement stemt vandaag in Straatsburg over de vraag of Europe of Sovereign Nations (ESN), de Europese partij rond het Duitse Alternative für Deutschland, onderzocht moet worden op haar naleving van de ‘waarden van de Unie’. Een gewone meerderheid volstaat. Wie voor stemt, opent een procedure die kan uitmonden in de schrapping van ESN als Europese politieke partij, en daarmee in het droogleggen van zowat twee miljoen euro EU-subsidie per jaar.

Stemmen zonder debat

De aanleiding ligt bij de APPF, de Brusselse toezichthouder op Europese politieke partijen. Directeur Pascal Schonard stuurde op 22 mei een brief aan Parlement, Raad en Commissie, met daarbij een dossier van 294 bladzijden: rechterlijke uitspraken, verklaringen en socialemediaposts van ESN-leden. Het zou gaan over: antisemitische en anti-LGBT-retoriek, oproepen tot ‘remigratie’ van Europese burgers met buitenlandse roots, de gelijkstelling van homoseksualiteit met pedofilie, racistische spandoeken van de Tsjechische SPD, en een Duits vonnis dat het AfD-programma strijdig noemt met de menselijke waardigheid.

Het initiatief voor de stemming kwam van de sociaaldemocraten, die met ruim 200 handtekeningen vlot de vereiste 180 haalden. Hun woordvoerder Robin Murphy vatte de inzet samen: ‘De EU is een waardengemeenschap en kan geen geldautomaat zijn voor krachten die zich tegen haar waarden keren.’

Ook de christendemocratische EPP, de grootste fractie in het Europees Parlement, stemt voor. ‘Als ESN niets te verbergen heeft, stemt ze zelf ook voor’, klonk het bij woordvoerder Pedro López de Pablo. Renew volgt.

Een plenair debat daarover komt er nochtans niet: de Conference of Presidents verwierp op 1 juli het verzoek van de Groenen daartoe, omdat de christendemocraten ESN geen slachtofferpodium gunnen. Stemmen en zwijgen dus.

De zwijgende Patriotten

De conservatieven van de ECR houden de boot af. ‘Het Parlement moet heel voorzichtig zijn om procedures rond Europese partijen niet om te vormen tot politieke wapens tegen tegenstanders’, waarschuwde woordvoerder Michael Strauss.

Zo kan een partij geschrapt worden op advies van zes experts

Opvallender is wie níet spreekt. Patriots for Europe, de grootste fractie rechts van de EPP en ideologische buur van ESN, heeft zich over de stemming niet uitgesproken. Geen persbericht, geen woordvoerder. Nochtans kan dit precedent ook de Patriotten treffen in de toekomst.

Zes eminente personen

Wie beslist hier eigenlijk? Het Parlement dient dinsdag enkel het verzoek in. Daarna voert de APPF het onderzoek, adviseert een comité van zes ‘onafhankelijke eminente personen’, en beslist de toezichthouder over deregistratie. Parlement en Raad kunnen die beslissing nadien nog drie maanden blokkeren.

Zo kan een partij die via haar lidpartijen – naast AfD ook het Franse Reconquête, het Poolse Konfederacja, het Nederlandse Forum voor Democratie en het Hongaarse Mi Hazánk – ruim tien miljoen kiezers vertegenwoordigt, geschrapt worden op advies van zes experts. AfD alleen al haalde bij de Duitse verkiezingen van 2025 bijna 21 procent.

De fractie blijft

Een deregistratie is nog geen verbod. De nationale lidpartijen blijven onaangetast, de 27 ESN-parlementsleden behouden zetel en stemrecht, en de ESN-fractie blijft gewoon bestaan, met al haar fractiemiddelen. Wat wél verdwijnt bij deregistratie: het statuut van Europese politieke partij, de subsidie van circa twee miljoen euro per jaar en het recht om bij de Europese verkiezingen van 2029 als koepel gezamenlijk campagne te voeren. ESN wordt dan de enige fractie in het Europees Parlement zonder subsidies en zonder collectieve campagnes. De partij wordt dus politiek ontwapend.

De fractie wordt politiek ontwapend

Wachten dus op de stemming en het onderzoek van de APPF. De wetten die hier mogelijks overtreden zijn, zoals ‘menselijke waardigheid schenden’, zijn behoorlijk abstract. Er is geen wettelijke definitie voor ‘menselijke waardigheden’, noch het schenden daarvan.

Bovendien zullen we maar weinig te zien krijgen van het onderzoek. De APPF hoeft geen openbaar dossier te leveren, alleen een gemotiveerde einduitkomst. Waarbij een partij wordt getoetst aan waarden die Europa zelf nooit definieerde, in een onderzoek dat niemand mag inkijken. Pas als de waarden geschonden zijn, weet u dus wat ze betekenen.

Pascal Schonard

Europese aanval op radicaal-rechts? ESN-partij onder de loep