De spoorbonden lijken de Belgische economie maximaal te willen schaden met de stakingen. Professor Marc De Vos (Itinera) denkt dat de huidige acties buiten proportie zijn en kunnen worden veroordeeld omdat ze in strijd zijn met het vrij verkeer van personen.

Vandaag staken de vakbonden ACV en ACOD in heel het land. Na de actie van Metisp vorige week, wordt het spoor nogmaals platgelegd. In april en mei staakt de bestuurdersbond ASTB. Verleden week overlegden vijf spoorbonden om de acties te coördineren. Ze willen met minder stakingen meer impact hebben. ‘De vakbonden wilden blijkbaar vooral aantonen dat hun organisatie erin slaagt het grootste aantal conflicten uit te lokken’, verzucht professor arbeidsrecht Marc De Vos (UGent).

Rechtsmisbruik

Federaal mobiliteitsminister Jean-Luc Crucke (Les Engagés) heeft aan HR Rail, de werkgever van het spoorpersoneel, gevraagd de stakingen met juridische middelen te stoppen. Hij wil weten of ‘overdreven en onredelijke’ acties rechtsmisbruik uitmaken.

De Vos: ‘Een staking is pas een misbruik als die “kennelijk onredelijk” is. De syndicale actie moet dus bijna illegaal zijn, met het gebruik van geweld bijvoorbeeld. Geweld is op zichzelf al een misdrijf en dus voldoende om stakers te sanctioneren.’

Emeritus professor Patrick Humblet (UGent) beaamt: ‘Wie aan een piket klappen uitdeelt, kan veroordeeld worden door de gewone rechter. Dat hoeft niet via een omweg van rechtsmisbruik. Ik ken geen enkele uitspraak van een Belgische rechter die het misbruik van het stakingsrecht veroordeelt.’

Stakingsregeling

Het Europees Sociaal Handvest laat wel toe dat de overheid het stakingsrecht bij wet beperkt voor de handhaving van de openbare orde, de nationale veiligheid, de volksgezondheid, de goede zeden en de rechten van andere personen. ‘Veel landen garanderen het stakingsrecht, maar onderwerpen het zo toch aan een aantal regels’, aldus De Vos. ‘België heeft dat niet gedaan.’

Er bestaat in België geen algemene stakingswetgeving

‘Er bestaat in België geen algemene stakingswetgeving’, bevestigt Humblet. ‘In Nederland kan een rechter wel beslissen dat een staking niet mag doorgaan. Dat is mogelijk omdat die dwangsommen kan opleggen aan de vakbonden, die immers rechtspersoonlijkheid hebben. Dat is in België niet het geval. Vakbonden kunnen niet voor de rechtbank worden gedaagd.’

De Vos: ‘Bij de laatste regeringsonderhandelingen lag er even een voorstel op tafel om ook hier de rechtspersoonlijkheid op te leggen aan vakbonden. Dat had de wetteloosheid kunnen beëindigen. Het werd spijtig genoeg snel opgeborgen.’

Voorwaardelijk staken

Humblet wijst erop dat voor Cassatie ‘elke vorm van werkneerlegging’ geoorloofd is in de privésector, maar dat bedrijven wel bepaalde regels kunnen opleggen. Zo moeten Antwerpse dokwerkers schepen die al zijn aangemeerd laden en lossen. Ook verbieden bedrijven dat bepaalde installaties, zoals hoogovens, sluiten.

In de publieke sector verschillen de regels nogal sterk. Soms is er niets geregeld. ‘Bij de FOD Financiën kunnen de ambtenaren gewoon het werk neerleggen’, aldus Humblet. ‘Maar daarover zullen weinig mensen klagen, neem ik aan.’

Andere ambtenaren, zoals militairen of het personeel van de staatsveiligheid, mogen gewoon niet staken. Bij de politie moet een deel van het korps blijven werken bij een staking.

Eerst verwittigen, dan staken

Bij de NMBS, De Lijn en voor cipiers is een specifieke regeling uitgewerkt. Zo moeten machinisten en seingevers een staking drie dagen op voorhand aankondigen. Wie dan toch niet opdaagt, krijgt een tuchtsanctie.

‘Deze regeling werd in 2017 gekopieerd van de Franse spoorwegen’, weet Humblet. ‘Wie komt werken, moet dat trouwens doen op instructie van de NMBS. De werkwilligen bepalen niet welke trein wel en welke niet rijdt. De spoorwegen bepalen dus zelf de gegarandeerde dienstverlening, niet de vakbond.’

‘Met de waterval aan stakingen blijkt dat die regeling echt niet werkt’, redeneert de Vos. ‘In België blijft een regeling rond het stakingsrecht een juridische Wild West.’

Beperking vrij verkeer

‘De Europese regels om een staking te veroordelen leggen de lat veel lager dan het Belgisch recht’, betoogt De Vos. De lidstaten zijn verplicht om het vrij verkeer van goederen, personen en diensten te garanderen.

‘De beperking van het vrije verkeer is eventueel mogelijk, maar die mag volgens het Hof van Justitie niet verder gaan dan strikt noodzakelijk’, redeneert De Vos. ‘Dat moet proportioneel gebeuren. Als het vrij verkeer buitensporig aangetast wordt, schendt de lidstaat het Europees Verdrag.’

Wie schade lijdt door de stakingen, kan dat Europese rechtsmiddel oproepen voor een Belgische rechtbank, eventueel in kortgeding. Die kan de kwestie dan voorleggen aan het Europese Hof van Justitie. ‘Het Hof heeft lidstaten al veroordeeld omdat stakingen het vrij verkeer van goederen en personen belemmerden’, aldus De Vos.

Een heel beperkte groep stakers beperkt momenteel de vrijheid van verkeer van een grote groep werkende mensen tijdens een extreem lange periode

Er hoeft geen onmiddellijk grensoverschrijdend effect te zijn om die syndicale actie te laten verbieden, zegt De Vos verder. ‘Een heel beperkte groep stakers beperkt momenteel de vrijheid van verkeer van een grote groep werkende mensen tijdens een extreem lange periode. Mijn kleine teen voelt aan dat deze hyperinflatie aan spoorstakingen disproportioneel is voor de uitoefening van het stakingsrecht.’

Patrick Humblet

‘Staking NMBS is inbreuk op vrij verkeer van personen’