De Vlaamse energienetbeheerder Fluvius staat voor een gigantische uitdaging. Miljardeninvesteringen zijn nodig om het elektriciteitsnet klaar te maken voor elektrische auto’s, warmtepompen en de verdere energietransitie. Maar er groeit ook kritiek op de bestuursstructuur van het bedrijf. Volgens burgemeester van Glabbeek en voormalig Vlaams Parlementslid Peter Reekmans is de huidige organisatie niet enkel inefficiënt, maar ook een belangrijke oorzaak van de stijgende energiefactuur. Fluvius spreekt dat tegen en verdedigt de huidige organisatie.

Het debat is niet nieuw. Reekmans voert al meer dan tien jaar campagne tegen wat hij omschrijft als de ‘intercommunale verkokering’ van de energiesector. Volgens hem is de fusie van Eandis en Infrax tot Fluvius nooit volledig afgewerkt. ‘Operationeel spreekt iedereen over één Fluvius, maar onder die koepel blijven verschillende distributienetbeheerders bestaan’, zegt hij. ‘Dat model stamt uit een tijd waarin gemeenten samen elektriciteitskabels aanlegden. Dat werd een intergemeentelijke samenwerking met een heel goede bedoeling. Maar vandaag is energievoorziening geen lokale, maar een Vlaamse bevoegdheid geworden.’

Volgens Reekmans leidt die historische structuur tot extra bestuurslagen, politieke benoemingen en hogere kosten voor de burger. ‘Als je de distributiekosten echt wil doen dalen, moet je evolueren naar één Vlaams energiebedrijf.’

Oude discussie, nieuwe actualiteit

De discussie krijgt extra gewicht nu Fluvius opnieuw op zoek moet naar enorme investeringen. Eerder werd al duidelijk dat de netbeheerder de komende jaren miljarden euro’s nodig zal hebben om het elektriciteitsnet uit te breiden en te versterken. Volgens Reekmans is dat precies het moment om ook de organisatie zelf in vraag te stellen. ‘Men blijft geld pompen in hetzelfde systeem zonder naar de structuur te kijken’, zegt hij. ‘Iedereen erkent al jaren dat er problemen zijn, maar er verandert niets.’

Men blijft geld pompen in hetzelfde systeem zonder naar de structuur te kijken

Hij verwijst onder meer naar de verschillen in distributienettarieven tussen Vlaamse regio’s. ‘Ik heb dat probleem al in 2009 in het Vlaams Parlement aangekaart’, vertelt Reekmans. ‘Iedereen gaf toen toe dat die verschillen moeilijk verdedigbaar waren. Zeventien jaar later bestaan ze nog altijd.’

‘Politiek zelfbehoud’

De burgemeester spaart de traditionele partijen niet. Volgens hem is het behoud van de huidige structuur vooral een politieke keuze. ‘Niemand zaagt de tak af waarop hij zelf zit’, zegt hij. ‘De intercommunales zijn uitgegroeid tot machtige structuren met raden van bestuur waarin heel wat politici zetelen. Wie daar invloed heeft, geeft die niet zomaar op.’

Volgens Reekmans zijn vooral CD&V en N-VA niet bereid om fundamentele hervormingen door te voeren. Hij wijst erop dat ook partijen die vroeger kritiek uitten op de intercommunales uiteindelijk mee in het systeem zijn gestapt. ‘Men kiest voor stilstand omdat het huidige model macht en invloed oplevert.’

Volgens Reekmans ligt de oplossing nochtans voor de hand. Hij verwijst naar berekeningen uit zijn boek over intercommunales De Vlaamse ziekte, waaruit volgens hem blijkt dat één Vlaams energiebedrijf aanzienlijke efficiëntiewinsten kan opleveren. Dat die hervorming uitblijft, wijt hij niet aan technische bezwaren maar aan politieke onwil. ‘Het spijtige is dat het goedkoper zou kunnen voor de mensen, maar dat men die keuze niet maakt’, zegt hij. ‘Politici zouden in de eerste plaats de belangen van de burger moeten verdedigen. Als er een manier bestaat om energiefacturen structureel te verlagen, dan begrijp ik niet waarom daar niet veel harder op wordt ingezet.’

Fluvius verdedigt de bestaande structuur

Bij Fluvius klinkt het helemaal anders. Volgens voorzitter van de raad van bestuur en Genks burgemeester Wim Dries is de operationele integratie van de voorbije jaren net een succesverhaal geweest. ‘Fluvius is vandaag operationeel georganiseerd als één energiebedrijf’, zegt hij. ‘Het is vooral de aandeelhoudersstructuur die nog gelaagd is.’

De huidige structuur combineert lokaal eigenaarschap, regionale verankering en democratische controle

De distributienetbeheerders (DNB’s) blijven volgens Fluvius een belangrijke rol spelen omdat zij het lokale eigenaarschap van de gemeenten verzekeren. ‘De huidige structuur combineert lokaal eigenaarschap, regionale verankering en democratische controle’, aldus Dries. ‘De voorbije acht jaar zijn al belangrijke hervormingen doorgevoerd. Zo fuseerden Infrax en Eandis en werd het aantal distributienetbeheerders verminderd.’ Maar ook dat betekent volgens hem niet dat verdere hervormingen uitgesloten zijn. ‘Fluvius staat open voor gesprekken met de Vlaamse Regering over mogelijke verdere vereenvoudigingen.’

Politieke invloed?

Ook de kritiek op de politieke aanwezigheid binnen de bestuursorganen verwerpt Fluvius. Volgens Dries vloeit die rechtstreeks voort uit het publieke karakter van het netwerk. ‘De gemeenten zijn eigenaar van het distributienet. Dat lokale politici betrokken zijn bij het bestuur is daar een logisch gevolg van.’

Bovendien wijst Fluvius erop dat de werking onder toezicht staat van de Vlaamse Nutsregulator. ‘De werking van Fluvius en de distributienetbeheerders wordt gecontroleerd door de regulator. Dat moet transparantie en goed bestuur garanderen.’ Volgens het bedrijf zorgt de betrokkenheid van de 285 Vlaamse gemeenten er net voor dat informatie tot op het niveau van de gemeenteraden doorstroomt.

Stijgende facturen

Voor veel gezinnen blijft uiteindelijk vooral één vraag relevant: zal de energiefactuur verder stijgen? Fluvius erkent dat de nettarieven de komende jaren onder druk zullen staan door de noodzakelijke investeringen in het elektriciteitsnet. Tegelijk benadrukt het bedrijf dat de tarieven sinds de oprichting van Fluvius in 2019 relatief beperkt zijn gestegen in vergelijking met de algemene prijsstijgingen. ‘Ondanks een inflatie van meer dan 25 procent zijn de nettarieven sinds 2019 niet significant gestegen’, zegt Dries. ‘De energietransitie vraagt bijkomende investeringen, maar andere kostenposten, zoals sommige openbare dienstverplichtingen, zullen op termijn afnemen.’

Vroeg of laat zal ook de bestuursstructuur moeten hervormen

Voor Reekmans blijft dat onvoldoende. ‘De energiefactuur bestaat vandaag voor een groot deel uit nettarieven en heffingen’, zegt hij. ‘Als Vlaanderen die kosten echt wil aanpakken, zal het vroeg of laat ook de bestuursstructuur moeten hervormen.’

Of die hervorming er komt, blijft voorlopig onduidelijk. Maar nu Fluvius voor miljardeninvesteringen staat, lijkt een debat dat jarenlang onder de radar bleef opnieuw volop aan de orde.

Peter Reekmans

Miljarden voor Fluvius, maar blijft de intercommunale structuur een taboe?