Met wat rommelen in de marge worden tekorten niet opgelost, zeker niet als nieuwe vermogensbelastingen worden ingevoerd. Het overheidsbeslag moet naar beneden. Om het budget te beheersen en het welvaartsniveau te behouden. De economie verzwakt naarmate het overheidsbeslag stijgt, omdat motivatie en eigen verantwoordelijkheid centraler staan in de private economie.

Marginale ingrepen volstaan niet. Wat scheefgroeide over decennia moet worden rechtgetrokken. Heilige huisjes moeten sneuvelen. Zweden in de jaren 1990 en de Baltische staten tijdens de crisis van 2007-2009 toonden de weg: overheidsuitgaven verminderen en geen nieuwe belastingen. Zeker in een land waar we al aan de top zitten wat overheidsuitgaven en belastingen betreft.

Minder belastend

Het goede nieuws is dat uitgavenbeperkingen aanzienlijk minder belastend zijn voor de economie dan belastingverhogingen. Dit werd aangetoond door onder meer Alberto Alesina, die tweehonderd deficitbestrijdingsplannen in zestien OESO-landen van 1970 tot 2014 analyseerde.

Uitgavenverminderingen van één procent van het bnp gingen gemiddeld gepaard met een daling van het bnp met 0,25 procent over minder dan twee jaar. Soms steeg het bnp zelfs. Daartegenover betekende een belastingverhoging van dezelfde grootte gemiddeld een daling van het bnp met meer dan twee procent gespreid over drie à vier jaar.

Nieuwe vermogensbelastingen zullen investeringen drukken die nodig zijn voor productiviteitsgroei.

Groei wordt bepaald door twee factoren: het aantal mensen aan het werk en hun productiviteit. Aan de verhoging van de activiteitsgraad wordt gewerkt, maar als bron van groei is productiviteit belangrijker. Die wordt vooral bepaald door investeringen. De nieuwe vermogensbelastingen zullen die investeringen drukken. Zo was het in alle Europese landen die vermogensbelastingen invoerden. Ze kostten meer dan ze opbrachten. En daarom werden ze ook afgeschaft.

Tirannie van de korte termijn

België kent al de tweede hoogste belastingen op vermogen in de EU. Naast de effectentaks uit de vorige regering en de recente beslissing over de meerwaardebelasting, wordt nu nog een nieuwe vermogensbelasting overwogen. Met als verantwoording ‘rechtvaardigheid’ en ‘eerlijkheid’. Het staat vast dat ze zullen wegen op de toekomstige groei. Zoals zo vaak komen de tirannie van de korte termijn en de aandacht voor het onmiddellijk zichtbare aan een prijs van verborgen neveneffecten.

De tirannie van de gelijkheidsdrang maakt iedereen armer.

Wie de nieuwe vermogensbelastingen rechtvaardigt als zoenoffer voor de te nemen deficitmaatregelen, strooit de publieke opinie zand in de ogen.

Landen die ondernemen moeilijker maken, worden armer. De tirannie van de gelijkheidsdrang maakt iedereen armer. En nog meer in een land als België, dat omwille van zijn omvangrijke welvaartsstaat al de minst ongelijke inkomensverdeling in de EU heeft, op Slovenië na. Je kan geen sociaal paradijs bouwen op een economisch kerkhof. Men helpt de armen niet door de rijken te vernietigen. Als men een rijk land wil zijn, moet men rijkdom tolereren. En dat terwijl de groei als sinds de grote crisis van 2007-2009 daalt.

Succesvolle beschaving

Er werd de laatste decennia systematisch gezaagd aan de poten van wat het Westen tot de meest succesvolle politieke en economische beschaving ooit maakte. Europese democratieën dreigen te sterven, niet omdat ze verslagen of vermoord worden, maar door de vijand van binnenin. Beschavingen groeien naar hoogtepunten, maar kunnen dat niveau zelden aanhouden.

Collectieve regimes brachten over de laatste honderd jaar niets dan ellende, armoede, willekeur, terreur en dood voort.

Een zestal kenmerken bepalen onze westerse beschaving: de rechtstaat, vrijheid, representatieve overheid, verantwoordelijkheid, tolerantie voor verscheidenheid en pluralisme. Daarvoor zorgde de handeldrijvende burgerij van westerse maritieme landen sinds de late middeleeuwen en de renaissance. Deze historisch unieke en radicale principes legden de basis voor de meest vrije, bloeiende en tolerante maatschappijen ooit in de geschiedenis van de mensheid.

Dit hoogtepunt ligt, helaas, achter de rug. Door welvaart te creëren heeft het succesvolle vrijemarktkapitalisme een gegoede klasse van intellectuelen en politici voortgebracht die de pilaren van dit succes ondergraven. Door de belangen en de vrijheid van het individu te vervangen door de vermeende belangen van de gemeenschap, het zogeheten culturele marxisme. Terwijl collectieve regimes over de laatste honderd jaar niets dan ellende, armoede, willekeur, terreur en dood voortbrachten.

Herstel

Dit leidde tot de uitholling van de basisprincipes van de westerse beschaving, zoals het gezin, het werkethos, het spaargedrag, en vooral de eigen verantwoordelijkheid. De keynesiaanse revolutie werd ideologie: almaar meer staatsuitgaven en overheidsschuld, en almaar meer subsidies en uitkeringen. En de altijd expansieve monetaire politiek leidde tot negatieve reële intrestvoeten, economische nonsens.

Alleen maatregelen die deze basiswaarden herstellen zullen langetermijnbetekenis hebben. Dat is synoniem voor een afbouw van het overheidsapparaat, een revalorisatie van haar kerntaken, een concentratie op de echte behoeftigen, en een herstel van de waarden van het private ondernemerschap.

Je hoeft geen Nobelprijswinnaar als Philippe Aghion te zijn om te waarschuwen voor donkere wolken boven de globale economie.

Philippe Aghion

Vermogensbelastingen en de tirannie van de korte termijn