De magistraten verzetten zich tegen een hervorming van hun pensioenen. Hun actie deint uit tot een protest over de werkomstandigheden. Dat zat er al langer aan te komen, weet Philippe Van Linthout van de Vereniging van Onderzoeksrechters.

Het federaal parket, dat zware misdrijven behandelt, maakte bekend dat het bij wijze van protest de meeste onderzoeken zal uitstellen tot september. Het Brussels parket verzet zich tegen de pensioenmaatregelen van de regering door lagere strafvonnissen onmiddellijk uit te voeren, met als dreigement dat de overvolle gevangenissen uit hun voegen zullen barsten.

‘Deze actie is eerder symbolisch’, relativeert Philippe Van Linthout, covoorzitter van de Vereniging van Onderzoeksrechters. ‘Elke parketmagistraat weet dat de gevangenisdirectie potentiële gevangenen op eigen initiatief terug naar huis kan sturen.’

De pensioenhervormingen waren het vuur aan het lont, het vuur smeulde al veel langer

Hij stelt vast dat andere magistraten zich bij de actie aansloten, maar nu vooral protest voeren tegen de slechte werkomstandigheden en het gebrek aan middelen van Justitie. ‘Het is de combinatie’, duidt Van Linthout. ‘Die pensioenhervormingen waren het vuur aan het lont. Het vuur smeulde al veel langer. Magistraten hebben te lang gezwegen over 100 jaar gebrek aan investeringen in Justitie.’

Europese middenmoot

Met een uitgave voor Justitie van 102 euro per inwoner of 0,22 procent van het bbp behoort ons land volgens de Europese Commissie nochtans tot de middenmoot van Europa (77 euro in Frankrijk, 136 in Duitsland, 139 in Nederland).

Van Linthout: ‘Met 2 miljard euro moet Justitie in ons land de magistratuur organiseren, de gevangenissen beheren en de erediensten ondersteunen. Het budget werd de voorbije decennia amper verhoogd, terwijl het takenpakket toenam. De hervorming van het pensioenstatuut was de voorhamer die bij de magistratuur het ongenoegen over de werking van Justitie heeft geklopt.’

Van Linthout vindt dat Justitie niet alleen te weinig middelen krijgt, maar spreekt ook van wanbeheer

Van Linthout vindt dat Justitie niet alleen te weinig middelen krijgt, maar spreekt ook van wanbeheer. Veel gerechtsgebouwen staan er belabberd bij. Het beheer ervan gebeurt door de Regie der Gebouwen. Nieuwe investeringen in gerechtsgebouwen realiseert de Regie volgens hem heel langzaam, op een weinig efficiënte manier en aan een te hoge kostprijs.

Van Linthout: ‘Naast de Regie voert ook Binnenlandse Zaken taken uit voor het gerecht. Verder zijn er twee ministers van Justitie, een federale en een Vlaamse. Justitie wordt zo in schijfjes gesneden. Die ‘saucisonnering’ leidt tot hiaten én dubbel werk.’

‘Staken is een recht’

Het College van Hoven en Rechtbanken, de koepelorganisatie die de werking van de magistratuur organiseert, heeft beslist om de acties van de magistraten niet te sanctioneren. ‘Ze worden breed gedragen’, overweegt Van Linthout. ‘Nergens staat trouwens geschreven dat magistraten geen actie mogen voeren. Ook staken is een recht. Tot nog toe is dat nog nooit gebeurd, omdat de magistraten van oordeel waren dat ze dat om deontologische redenen beter niet doen. Het ongenoegen werd te groot. De doos van Pandora gaat open.’

Momenteel worden magistraten behoorlijk verloond en genieten ze gunstiger pensioenvoorzieningen dan de meeste ambtenaren. Het pensioen wordt berekend op het loon van de laatste 10 dienstjaren (niet op 45 jaar). Magistraten moeten ook minder jaren werken voor een volwaardig pensioen en het stijgt bovendien mee met de inkomens van de actieve magistraten. Dat gaat nu allemaal op de schop.

Niet klagen

Ook Van Linthout steunt de kritiek op de pensioenhervorming. Hij was zelf enkele jaren advocaat op het kantoor van de bekende strafpleiter Hans Rieder. Maar hij koos na een vrij zwaar examen voor de magistratuur in het besef dat hij wat minder zou verdienen dan in de privésector.

Wij schermen onze inkomsten ook niet af via managementvennootschappen, maar betalen netjes belastingen

Magistraten hebben evenmin extralegale voordelen, merkt hij op. ‘Ik rij met een occasiewagen naar een versleten rechtbank waar ik werk aan een wat aftands bureau. De eerste klas treintickets voor magistraten werden al eerder afgeschaft. Wij schermen onze inkomsten ook niet af via managementvennootschappen, maar betalen netjes belastingen. Wij beklaagden onze werkomstandigheden niet, omdat klagen nu eenmaal niet past bij onze status. We zwegen met de gedachte dat het allemaal ooit zou gecompenseerd worden met het pensioen als een uitgesteld loon.’

Plots daalt dat pensioen, volgens de berekeningen van de parketten met 30 tot 40 procent, hoewel dat voor oudere magistraten wat minder zal zijn. ‘Geen enkele magistraat heeft zich hierop kunnen voorbereiden’, stelt Van Linthout.

Grotere uitdagingen

Hij wijst erop dat het beroep van magistraat ook complexer is geworden. ‘Onlangs wees een criminoloog naar statistieken om te stellen dat Justitie niet mag klagen, omdat het aantal misdrijven is afgenomen’, stelt hij. ‘De dossiers zelf zijn wel veel zwaarder geworden. Vroeger werd de kop van Jos ingeslagen en wees een onderzoek uit wie de dader was. De zaak werd behandeld in een dossier van 5 tot 6 centimeter. Die tijd is echt wel voorbij.’

De criminaliteit is vandaag beter georganiseerd dan ooit

De criminaliteit is vandaag beter georganiseerd dan ooit. Betalingen gebeuren in cryptomunten en via schermvennootschappen. Internationale netwerken van georganiseerde criminaliteit zijn de standaard geworden. De kern bevindt zich dikwijls in rechtsgebieden die juridisch én financieel zijn afgeschermd.

‘Dat alles vergt een andere, meer gesofisticeerde aanpak en dus een beter georganiseerde Justitie’, aldus Van Linthout. ‘En goed opgeleide magistraten moet je dan ook naar behoren vergoeden.

Sky ECC

Van Linthout heeft wat zijn expertise betreft trouwens een stevige reputatie, ook internationaal. Hij schreef een handboek over IT-misdrijven en is de centrale spil in alle onderzoeken naar cybercriminaliteit in België. De onderzoeksrechter coördineert ook het dossier Sky ECC, maar hij wil en mag dat niet bevestigen.

Het onderzoek heeft al geleid tot honderden inbeslagnames in het drugsmilieu en gevangenisstraffen van samen meer dan 1.000 jaar. ‘Het drugsmilieu wordt strenger dan ooit opgevolgd’, bevestigt Van Linthout. ‘Het voelt zich in het nauw gedreven. Magistraten werden al bedreigd. Tijdens een verhoor laat de betichte soms verstaan dat hij weet waar de ondervrager woont en dat hij kinderen heeft. Magistraten staan onder bescherming. De job van magistraat wordt niet alleen complexer, maar ook gevaarlijker.’

Philippe Van Linthout

Onderzoeksrechter Van Linthout: ‘We zwegen met de gedachte dat het allemaal ooit zou gecompenseerd worden met het pensioen’