‘Onze partij zou best gebaat zijn bij meer nuance en diepgang’, zo weerklinkt de kritiek van oud-eerste minister Sophie Wilmès (MR) aan het adres van haar partijvoorzitter Georges-Louis Bouchez. Het probleem voor haar is dat Bouchez er allerminst van overtuigd is dat je met nuance de cultuurstrijd wint. Wel integendeel.

Sophie Wilmès ligt in Franstalig België nog altijd goed, zeker bij de media en bij de maatschappelijke en politieke elite. De oud-premier gidste het land door het begin van de coronacrisis en wordt daar nog elke politieke peiling voor beloond als meest geliefde Franstalige politica.

Net daarom luistert iedereen naar Sainte Sophie wanneer zij haar partijvoorzitter in debatten en in Le Soir oproept om minder hard te zijn voor partijgenoten die een andere mening hebben. Wilmès doet dat niet voor het eerst: hun meningsverschil over de koers van de MR gaat al terug tot voor de vorming van de Vivaldi-regering in 2020.

Ingefluisterd

Het vervolg is bekend: Bouchez luisterde niet naar wat allerlei wijzen hem influisterden en won er de verkiezingen van vorig jaar mee. Niet met ruim 20 procent van de stemmen, zoals de peilingen beloofden, maar met 30 procent. Meteen is daar ook het antwoord van Bouchez op de huidige peiling van DPG en RTL, waarin de MR opnieuw naar 21 procent zakt: jullie zaten er toen naast, jullie zitten er nu naast en het is nog lang tot de verkiezingen van 2029.

Dat onvermogen van Bouchez om te luisteren – door Wilmès eufemistisch omschreven als ‘Bouchez wil hypervoorzitter zijn, ik ben een teamspeler’ – is niet louter een kwestie van temperament. Er gaapt een diepe kloof tussen het wereldbeeld van Georges-Louis Bouchez en dat van een succesvolle mainstreampolitica als Sophie Wilmès.

Online

Bouchez is geboren in 1986, is voortdurend online en is zoals bekend van bescheiden komaf. Niets kon doen vermoeden dat de zoon van kleine zelfstandigen uit de Borinage een succesvol traject op school, aan de unief en in de politiek zou afleggen. Dat zo’n Bouchez er vandaag staat, is in belangrijke mate aan hemzelf te danken. Voor wie die selfmade-filosofie wil begrijpen, raden we het zomerinterview met Bouchezs woordvoerder John Hendrickx nog eens aan. ‘Mijn baas heeft het klassenverschil tussen hemzelf en de traditionele politieke garde eens treffend verwoord: on ne quitte jamais sa classe sociale’, zo vatte Hendrickx toen samen.

Wilmès is als ‘dochter van’ nu eenmaal meer een product van het systeem dan Bouchez

Sophie Wilmès is daarentegen in 1975 in Brussel geboren als dochter van een succesvolle bankier, Philippe Wilmès, die onder meer aan de wieg stond van de Franstalige serviceclub Cercle de Lorraine. Vader Wilmès werkte onder meer voor het Centre Jean Gol, de studiedienst van de Franstalige liberalen. Zonder af te willen dingen op Wilmès’ merites: zij is als dochter van nu eenmaal meer een product van het systeem dan Georges-Louis Bouchez.

‘Morele mislukking’

Niet alleen in hun oorsprong wijken Wilmès en Bouchez af, ook in hun manier van aan politiek doen. Wilmès zoekt de consensus op omdat ze er heilig van overtuigd is dat dat nu eenmaal de beste, Europese manier is van aan politiek doen. Dat wordt niet beter geïllustreerd dan met Wilmès’ eigen woorden.

In het bewuste interview met Le Soir waarin zij kritiek uit op haar voorzitter, legt zij immers uit hoe zij zelf haar mandaat als Europees Parlementslid ziet: ‘De Europese christendemocraten kiezen tegenwoordig wat hen het beste uitkomt: ofwel samenwerken met het zogenaamde Von der Leyen-platform – dat wil zeggen liberalen en sociaaldemocraten – ofwel met extreemrechts. En samenwerken met extreemrechts is wat mij betreft een morele en politieke mislukking. Ik betreur die gang van zaken.’

Rechts van

Wilmès gruwt met andere woorden van de nieuwe politieke wind in Europa en laakt de manier van de Europese christendemocraten om aan politiek te doen: ook met radicalere rechtse partijen als dat een compromis oplevert. Als links-liberale is zij niet bereid samen te werken met alles wat zich ter rechterzijde van de christendemocratie bevindt.

Bouchez redeneert anders. Bouchez zoekt niet zozeer samenwerking met extreemrechts op, maar hij wil zijn partij wel meer naar rechts doen opschuiven. Hij leest immers de politieke werkelijkheid anders: voor hem is er helemaal geen ‘faire’ en ‘evenwichtige’ maatschappelijke consensus over vele zaken, behalve in de hoofden van de elite en de media.

Bouchez zoekt niet zozeer samenwerking met extreemrechts op, maar wil zijn partij wel meer naar rechts doen opschuiven

De gewone man of vrouw in de straat haakt af van de politiek en stemt op radicale partijen (links én rechts) omdat hij de traditionele niet meer gelooft. Als MR die mensen ervan kan overtuigen dat ze gehoord worden, dan moet de partij bereid zijn om zowel qua toon als qua inhoud op te schuiven naar wat die kiezer wil, zo redeneert Bouchez. Ook al is dat radicaler dan wat we decennialang gewoon zijn geweest.

De ideeënoorlog

Bouchez denkt dus niet zo gauw in termen als ‘extreem’ of ‘radicaal’, Bouchez wil vooral zélf een cultuuroorlog voeren. Gramsciaans zelfs, zo vertelde hij onlangs aan een verzameling journalisten op het MR-partijhoofdkwartier. Net zoals links dat decennialang gedaan heeft volgens de leerstellingen van Antonio Gramsci: Als je de cultuur beheerst, dan beheers je ook de politiek.

Als je de cultuur beheerst, dan beheers je ook de politiek

Het verschil met Wilmès? Wilmès wil vooral besturen. Ook als er daarbij politiek-filosofische compromissen moeten worden gesloten die flagrant in tegenspraak zijn met waar de MR voor staat. Ook als er daarvoor ondemocratische minderheidskabinetten moeten worden gevormd, getuige de regeringen-Wilmès I en II. Bouchez vecht daarentegen een ideeënoorlog uit. Hij wil niet samenwerken, hij wil verslaan. Niet alleen in de politieke arena, maar overal in de samenleving; op school, in de straat, en ja, ook in de kerststal.

Waalse renovatieplicht

Maakt dat de MR van Bouchez succesvol? Dat valt nog te bezien. Bouchez kampt wel degelijk met slechte peilingen en dus met de perceptie dat hij met zijn cultuuroorlog te ver gaat. Bovendien heeft hij ook in zijn rechtsere Arizona-regering flink wat van zijn verkiezingsbeloften moeten inslikken. Zo is met het recente federale begrotingsakkoord de mythe doorprikt dat hij zich met hand en tand zou verzetten tegen nieuwe belastingen. En in Wallonië besliste zijn MR-Les Engagés-regering nog maar net dat er in 2028 een renovatieplicht komt.

Maar in één ding is en blijft Bouchez erg succesvol: strijden tegen het systeem. Zeker in de perceptie. Wie dus zoals Wilmès zegt dat Bouchez zich beter moet leren aanpassen aan het huidige Belgische politieke systeem, die geeft hem bewust of onbewust een gigantisch cadeau. Waardoor hij zich zelden écht inhoudelijk hoeft te verantwoorden.

Philippe Wilmès

De gramsciaanse oorlog in en tegen Bouchez