Het leek Pierre Poilievre zo voor de wind te gaan. Na anderhalf jaar van hard werken en een almaar onpopulairdere Justin Trudeau droomde de leider van de Conservatieve Partij van Canada van zijn eigen premierschap. Toen kwam Trump, vertrok Trudeau en veranderde alles. Vandaag trekken de Canadezen eindelijk naar de stembus.

Wie een grafiek maakt van de vele peilingen die de voorbije drie jaar werden gehouden, merkt een gestage opmars van de Conservatieven van oppositieleider Poilievre en een gelijktijdige neergang van de Liberalen van premier Trudeau.

Tijdens de laatste verkiezing, die van september 2020, hadden beide partijen nog zo’n 33 procent van de Canadese kiezers overtuigd. Vier jaar later kwam voor de Conservatieve Partij de magische 50 procent in zicht, terwijl de Liberale Partij geregeld onder de 20 procent dook. Op 6 januari kondigde Trudeau zijn ontslag aan, als partijleider en als eerste minister.

Renaissance

Met dat ontslag bleek de bodemkoers bereikt. De Liberale Partij stabiliseerde zich en er was zelfs sprake van een bescheiden remonte. Maar niets kon de Liberale partijbonzen, die vreesden voor een electorale ramp later dit jaar, voorbereiden op de renaissance die over de volgende twee maanden zou plaatsvinden. Daarvoor kunnen ze één man bedanken, en het is niet Mark Carney, hun nieuwe partijleider en premier.

‘Donald Trump zal ongewild de Liberalen aan de macht helpen, toch als de peilingen kloppen’, voorspelt Herman Matthijs, hoogleraar en Noord-Amerikakenner. Vandaag vechten de Liberalen en Conservatieven om de eerste plaats, met een aandeel dat voor de Liberalen (+40 procent) dubbel zo groot is als tijdens hun dieptepunt onder Trudeau. De Conservatieven doen het nog altijd goed, maar met tussen de 35 en 40 procent moeten zij de Liberalen opnieuw voor laten. Iets dat drie maanden geleden volledig onvoorstelbaar was.

Het is niet zo dat de Conservatieve partijleiding zich Trumpiaans opstelt

Matthijs concludeert dat de tarievenslag van Donald Trump en de scherpe retoriek aan het adres van zijn noordelijke buur de Liberalen een enorme boost geven. Veel kunnen de Conservatieven daar niet aan doen. ‘In de publieke opinie worden de Conservatieven vereenzelvigd met de Republikeinen in de Verenigde Staten. Vooral omdat er in het verleden altijd een band is geweest tussen beide partijen, want het is niet zo dat de Conservatieve partijleiding zich Trumpiaans opstelt. Veel is perceptie’, aldus de professor.

Socialisten

Eenvoudige wiskunde leert evenwel dat het hernieuwde succes van de Liberalen niet volledig en zelfs niet grotendeels ten koste gaat van de Conservatieven. ‘We zien dat de New Democratic Party (NDP), dat zijn de socialisten, nog de zwaarste klappen krijgt’, duidt Matthijs. ‘Ja, de Conservatieven gaan wat achteruit, maar die achteruitgang is klein in vergelijking met de vooruitgang van de Liberalen. Belangrijker is de consolidatie van links en liberaal onder de vlag van de Liberale Partij. Veruit de meeste nieuwe stemmen voor de Liberalen komen van NDP-kiezers, niet van de Conservatieven.’

‘Dat is ergens opmerkelijk’, gaat Matthijs verder, ‘want de nieuwe leider van de Liberalen, Mark Carney, is nu niet meteen de man van wie je zou verwachten dat hij NDP-kiezers zou verleiden. Een man uit de financiële wereld, voormalig centraal bankier. Maar kijk: voorlopig lukt dat.’

Trump

Donald Trump laat zich regelmatig laatdunkend uit over Canada. Maar daden schaden (nog) meer dan woorden en de invoerheffingen op Canadese producten verzuurden de relatie tussen beide buren helemaal. In de Liberale Partij van oud-premier Trudeau en huidig premier Carney zien de Canadezen intussen de beste verdediger van Canada’s eer en belangen. Zo is het socio-economische profiel van de nieuwe premier volgens Matthijs misschien wel een bonus: ‘Tijdens een tarievenslag is iemand die zich profileert als ervaren econoom en goed bestuurder geschikter dan Trudeau, die zich toch vooral in de schijnwerpers werkte met ethische thema’s en woke-gedoe.’

Zijn peilingsucces wil Carney nu omzetten in parlementszetels. Door een vervroegde verkiezing uit te schrijven voor 28 april hoopt de eerste minister op een absolute meerderheid in het Canadese Lagerhuis. Die heeft hij vandaag niet: de regering-Trudeau, herdoopt tot de regering-Carney, is een minderheidsregering. Dat zo’n absolute meerderheid überhaupt tot de mogelijkheden behoort moet voor het Conservatief leiderschap in Ottawa een bittere pil om te slikken zijn. Maar ook Washington neemt volgens Matthijs risico’s: ‘Canada staat voor stevige militaire investeringen. Als die aanbestedingen naar Europa en niet naar de Verenigde Staten gaan, zal Trump wel eens vloeken.’

Poilievre

Houdt Donald Trump Canadese liberalen aan de macht?