Het heeft de dames en heren magistraten behaagd om actie ‘pro domo’ te voeren, een niet-alledaags gebeuren. De magistratuur – dat zijn de rechters, het parket en de procureurs, ook de derde macht genoemd – die moeten recht spreken en vervolging instellen. Hun behuizing is niet altijd wat het moet zijn en de papieren dossiers beschimmelen nog altijd in de kelders van de justitiepaleizen, terwijl pc’s uit de jaren 90 wanhopig stomen om een e-mail te versturen. Maar daar gaat het protest niet om. Ze zijn malcontent omwille van de pensioenhervorming die een aantal historisch gegroeide privileges (lichtjes) wil corrigeren.

Aangrijpend

Magistraten zijn in feite staatsambtenaren die qua verloning tot de topklasse behoren. Hun gemiddelde brutopensioen bedraagt 8.000 euro, voor de meesten van ons een utopisch bedrag. Door gedeeltelijke niet-indexering zouden ze een koopkrachtverlies van 30 tot 40 procent lijden, rekenden ze zelf uit. Naderhand blijkt het eerder om 20 procent te gaan.

Vooral de actievorm is origineel: een soort stiptheidsstaking, waarbij 4.000 criminelen die minder dan 5 jaar celstraf kregen en vrij rondlopen wegens plaatsgebrek in de gevangenissen, zich er onverwijld moeten aanbieden. Wat tot chaotische toestanden zou leiden gezien de actuele overbevolking. En vooral extra stress voor de toch al erg geplaagde cipiers.

Een benoemde magistraat zit in een comfortabele zetel tot aan zijn pensioen, een zekerheid die zelfs geen enkele topambtenaar meer kent.

Woordvoerder Frédéric Van Leeuw, de tv-genieke procureur-generaal van Brussel, spreekt in zijn krakkemikkig Nederlands van ‘een zeer aangrijpende (sic) hervorming van de pensioenen, die als een aanval wordt beleefd’. Volgens Van Leeuw behoort hij tot het groepje idealisten die voor het beroep van magistraat hebben gekozen om de maatschappij te dienen, terwijl ze in de privé veel meer konden opstrijken. Waarbij hij vergeet te vermelden dat een startende rechter toch al 7.400 euro bruto verdient, en verzekerd is van een levenslange loopbaan zonder risico op ontslag. Een benoemde magistraat zit in een comfortabele zetel tot aan zijn pensioen, een zekerheid die zelfs geen enkele topambtenaar meer kent.

Verleiding

Tal van bijkomende argumenten worden aangestipt, waaruit moet blijken dat magistraten recht hebben op een andere behandeling dan hun medeburgers, ook al is dat in tegenspraak met de grondwet. ‘We zijn de derde macht, en moeten onafhankelijk kunnen functioneren zonder politieke of maatschappelijke druk’, beklemtoont de procureur. Pensioenexperte (ja, ook dat bestaat) Ria Janvier van de UAntwerpen omschrijft dat in De Tijd iets concreter: ‘De belangrijkste reden om hen een goed pensioen en loon te geven is toch dat ze niet verleid kunnen worden met steekpenningen.’

Is het bizar dat iemand zijn/haar job naar behoren vervult, uit een soort plichtbewustzijn? Kunnen rechters enkel functioneren als hun loyauteit door het systeem zelf ‘afgekocht’ wordt?

Een merkwaardig argument. In de middeleeuwen hingen schilderijen in de rechtszalen die lieten zien wat er met corrupte rechters gebeurt: levend gevild worden. Vandaag verwachten ze een voorkeursbehandeling waardoor ze niet in verleiding worden gebracht. Deontologisch en bestuurskundig zijn daar vragen bij te stellen. Is het bizar dat iemand zijn/haar job naar behoren vervult, uit een soort plichtbewustzijn? Kunnen rechters enkel functioneren als hun loyauteit door het systeem zelf ‘afgekocht’ wordt?

Het biedt perspectieven voor politieagenten, douaniers, cipiers, maar ook bankbedienden, cassières, postbodes, verpleegkundigen, voetbalscheidsrechters, en overal waar enig sérieux vereist is. Zowat alle beroepen dus, behalve journalist. Robby De Kaey van de socialistische cipiersvakbond merkt fijntjes op: ‘Ook wij moeten met het nieuwe stelsel langer werken voor minder pensioen en zijn daar niet gelukkig mee. Maar zie je ons de poorten van de gevangenis openzetten om druk te zetten op de regering?’ Eat that, Van Leeuw.

Fils à papa

Gijzeling van de samenleving dus, laten we het maar zo noemen. Immorele drukkingsmiddelen vanwege een elite die altijd loopt te pronken met haar ‘moral high ground’. En dat terwijl het publieke vertrouwen in het gerecht blijkens peilingen elk jaar daalt. Het recente gesjoemel met examenvragen voor de magistratuur, waaruit een hoog ons-kent-onsgehalte bleek, zal dat niet doen verbeteren. Het tuchtcollege besliste uiteindelijk om de frauderende magistraten niet te ontslaan.

Vergissen is menselijk, maar de rechterlijke macht heeft in het verleden zwaar steken laten vallen, en dat blijft hangen in het collectieve geheugen. Er is de moord op Julie Van Espen uit 2019, waarbij de dader, al veroordeeld voor verkrachting, door een gerechtelijke fout vrij rondliep. En dat had niets te maken met onderfinanciering, maar met grove nalatigheid. Er was de dodelijke inval van een Franstalige speciale eenheid bij juwelier/prepper Yannick Verdyck, een interventie die door procureur Van Leeuw werd gedekt en in De afspraak verdedigd. Het onderzoek naar de ware toedracht is definitief afgesloten, krachtens een uitspraak van het Antwerpse Hof van Beroep.

Vergissen is menselijk, maar de rechterlijke macht heeft in het verleden zwaar steken laten vallen, en dat blijft hangen in het collectieve geheugen.

Daarnaast de talrijke gevallen van zware criminelen die fluitend het gerechtsgebouw buitenwandelen wegens een of andere procedurefout, of zaken die meestal onder de radar blijven en straatcriminelen die even worden opgepakt en daarna mogen beschikken. Of de klassieke brandstichtingen op oudejaarsavond, die grotendeels zonder juridisch gevolg blijven en bijna als traditionele folklore worden gezien.

Enige bescheidenheid en zelfkritiek zou de rechterlijke macht dus sieren. In de studierichting rechten, traditioneel dé vijver waarin de toekomstige elites van dit land worden opgekweekt, blijken studenten het langst te doen over het behalen van een bachelordiploma, lees ik. Iets met luie fils à papa en solide familiedynastieën, een netwerk waarin de advocatuur, de magistratuur en de politiek innig verbonden vaten blijken.

Soit, de gevangenisdirecties hebben te kennen gegeven dat ze die veroordeelde criminelen toch terug naar huis zullen sturen. Vol is vol. En gezien bijna de helft van die populatie niet eens een Belgisch paspoort heeft, zal de toeloop vermoedelijk nogal meevallen.

Meer over het conflict tussen individu en overheid in de grote Sanctorum-bloemlezing Acta Sanctorum. Bestel nu aan de speciale intekenprijs, en ontvang het boek binnen de drie dagen, persoonlijk gesigneerd!

Ria Janvier

De malcontente rechters