Een opvallend verzoek liep binnen in de mailbox van Sjafrie Sjamsoeddin, de minister van Defensie van Indonesië, met de vraag of zijn land bereid was buitenlandse bommenwerpers toe te laten op één van de luchtmachtbasissen. Afzender: Rusland. Mocht Indonesië akkoord gaan (al is die kans eerder klein), zou dat slecht nieuws zijn voor het Westen.

In februari 2025 had Sjamsoeddin een ontmoeting met Sergej Sjojgoe, voormalig Russisch minister van Defensie en vandaag secretaris van de Nationale Veiligheidsraad. Niet lang daarna ontving hij een officieel verzoek van Moskou, met de vraag om de luchtmachtbasis van Manuhua open te stellen voor bommenwerpers van de Russische luchtmacht. Die luchtmachtbasis ligt op het eiland Biak, in het oosten van het uitgestrekte Indonesië, en op slechts 1.000 kilometer van Australië. Vandaag staan er transporttoestellen van de Indonesische luchtmacht gestationeerd.

De band tussen Rusland en Indonesië is er eentje van trekken en duwen

De band tussen Rusland en Indonesië is er eentje van trekken en duwen. In de jaren 80 en 90 zocht het Aziatische land vooral aansluiting bij het Westen. De luchtmacht verkreeg zo Amerikaanse en Franse gevechtsvliegtuigen. Toen het land in 1999 weigerde om de onafhankelijkheid van Oost-Timor te erkennen en militair tussenbeide kwam, leidde dat tot een handelsembargo van het Westen. Rusland sprong in het vacuüm en leverde in de jaren nadien gevechtsvliegtuigen en helikopters. Onder impuls van Amerikaans president Barack Obama werkte het Westen sinds 2010 terug aan de relatie met Indonesië, met opnieuw gevechtsvliegtuigen als diplomatiek middel.

Rusland zoekt opnieuw toenadering

Maar Rusland laat het land niet los. In 2017 vlogen twee Russische Toepolev Tu-95-bommenwerpers, die kernraketten kunnen transporteren, van Rusland naar de luchtmachtbasis van Manuhua. Toen werd gevreesd dat die missie vooral bedoeld was om inlichtingen te vergaren. Vorig jaar had Indonesisch president Prabowo Subianto, toen nog de minister van Defensie, een ontmoeting met zijn Russische collega Andrei Beloesov. Een maand na Subianto’s aantreden als president vond een gezamenlijke oefening plaats tussen de Indonesische en Russische marine. In juli ging Subianto op bezoek in het Kremlin van Vladimir Poetin, waar men nauwere handelsrelaties besprak. Begin dit jaar trad Indonesië ook toe tot de BRICS.

De stationering van Russische bommenwerpers op een Indonesische luchtmachtbasis doet dan ook alarmbellen afgaan, vooral in Australië. Dat land heeft een strategisch interessante ligging. Australië is een belangrijke westerse partner in de machtsstrijd rond het Zuid-Aziatische gebied en de inperking van China. Het land ligt op nog geen 1.000 kilometer van de Indonesische luchtmachtbasis. Darwin Air Base, een luchtmachtbasis in het noorden van het Australië wordt ook regelmatig gebruikt door Amerikaanse bommenwerpers.

Zeevaartroutes in het vizier

Indonesië beheerst daarnaast een oever van de Straat van Malakka, een van de belangrijke zeevaartroutes voor handelsschepen. Wie de Straat controleert, controleert de internationale handel. Als Rusland daadwerkelijk bommenwerpers kan stationeren in Indonesië, heeft dat grote gevolgen. Bommenwerpers en hun raketten zullen op korte tijd de afstand tot Australië overbruggen. Met enkele welgemikte antischeepsraketten kunnen de Russen ook de Straat van Malakka onder controle houden. Ook kan Rusland heel wat inlichtingen verzamelen over de Australische en Amerikaanse strijdkrachten, zoals die op Darwin Air Base, met vluchten vanop Manuhua Air Base. Gezien de nauwe band met China is het logisch om te denken dat die gegevens gedeeld zullen worden.

Met enkele welgemikte antischeepsraketten kunnen de Russen ook de Straat van Malakka onder controle houden

Janes, de nieuwswebsite die als eerste berichtte over het Russische verzoek, gaf aan dat binnen de Indonesische regering discussie heerste over de zaak. Minister van Defensie Richard Marles telefoneerde meteen zijn Indonesische collega. ‘Hij heeft me duidelijk gemaakt dat berichten over in Indonesië gestationeerde Russische vliegtuigen niet kloppen’, zei Marles na afloop. ‘Vorig jaar tekenden we een overeenkomst voor samenwerking op gebied van defensie, de meest verregaande samenwerking die we hebben’, voegt hij eraan toe. Ook Frega Wenas, woordvoerder van het Indonesische ministerie van Defensie, ontkent dat er Russische vliegtuigen naar Manuhua komen.

Richard Marles

Indonesië ontkent plannen voor Russische bommenwerpers op eigen bodem