Het was de zomer van 1979. Ik woonde toen in een rijhuis in Sint-Amandsberg. Een paar dagen eerder waren nog geen kilometer verder vijf leden van een en hetzelfde gezin koelbloedig vermoord. Plots zag ik in de tuin twee mannen lopen. Maar ik was nog maar op het terras toen ik ook in de dakgoot van de buren een gewapende man zag, die me gebood onmiddellijk weer binnen te gaan.

Ik wist niet dat een paar huizen verder de moeder van Roland Feneulle woonde. Ze zochten hem, maar vonden hem daar niet. Een halfuurtje later kwam een politieman aanbellen om zich te verontschuldigen voor het ‘derangement’. Hij leerde mij toen een interessante les: als misdadigers op de vlucht zijn, zei hij, worden ze heel vaak teruggevonden bij hun moeder. ‘Waar moeten ze anders naartoe?’

Feneulle had samen met Freddy Horion het gezin Steyaert vermoord. Beiden zijn tot twee keer toe – het assisenproces moest van Cassatie worden overgedaan – ter dood veroordeeld. Feneulle liep daarbij minder in de kijker dan Horion, de man met de imposante snor en de donkere bril, waardoor hij niemand in de ogen moest kijken. Het monster zonder waarde.

Euthanasie

Feneulle is twaalf jaar terug in de gevangenis gestorven aan kanker. Horion – intussen is hij 77 en zit hij al 45 jaar achter de tralies – heeft om euthanasie gevraagd, met ‘ondraaglijk psychisch lijden’ als argument. Eén arts zou blijkbaar al groen licht hebben gegeven, maar algemeen wordt aangenomen dat de kans klein is dat op Horions vraag wordt ingegaan. En dat is vreemd.

Net zoals het argument dat hij, gesteld dat hij morgen werd vrijgelaten, zijn vraag om euthanasie op slag zou intrekken. Dat is een nuttige gedachteoefening. Of een nutteloze. In elk geval zal Horion nooit worden vrijgelaten. En daar zijn goede redenen voor. Het valt immers niet uit te sluiten dat de man opnieuw toeslaat. Een geweer is zo gekocht. En niet te vergeten: ook de moordpartij bij de Steyaerts kwam er omdat Horion vond dat hij na een overval te lang in de gevangenis had moeten zitten. Het ging toen dus niet om een roofmoord – de buit was dan ook zeer klein – maar wel om een soort wraakoefening, met ‘de samenleving’ als slachtoffer. Vrijlating is dus uitgesloten.

Uitzichtloos

Ondanks het arrest van het Hof van Beroep dat wel vindt dat Horion onmenselijk lang wordt vastgehouden. Onmenselijk vanwege de uitzichtloosheid: Horion heeft geen perspectief op een ‘beter’ of ‘ander’ leven. De Belgische staat is veroordeeld tot 1.000 euro boete per dag dat Horion nog langer in de gevangenis wordt opgesloten. Daartegen loopt nog een cassatieberoep.

Maar enig perspectief op verandering in zijn toestand heeft Horion dus niet. En die toestand is volgens het Hof van Beroep strijdig met een essentieel artikel uit de Europese Verklaring van de Rechten van de Mens, dat namelijk iedereen een treffelijk ‘recht op leven’ garandeert. U mag dat gerust idioot vinden. Hoe dan ook maakt dat uitzichtloze verblijf van Horion in de gevangenis de sprong naar ondraaglijk en onomkeerbaar lijden erg klein. En laat dat nu net zijn wat er in de euthanasiewet staat.

Gewone uitzichtloosheid is niet genoeg

Alleen wordt die definitie bij ons strikt gemedicaliseerd. Er is geen probleem met lijden als dat het gevolg is van de een of andere terminale kanker. Er is ook geen probleem als dat lijden niet fysiek is maar psychisch. Maar je moet daar wel de naam van een psychiatrische aandoening op kunnen plakken. Een aandoening waarvan ook is vastgesteld dat ze ongeneeslijk is. Anders gezegd: gewone uitzichtloosheid is niet genoeg. ‘Nu is het genoeg geweest’, is onvoldoende.

Het is het verschil tussen Hugo Claus en Lutgart Simoens. Beiden wilden waardig sterven, maar Claus had ‘gelukkig’ Alzheimer. Simoens niet. Maar ze vond op haar 91ste dat ze lang genoeg had geleefd, dat het na een boeiend en gelukkig leven ‘op’ was. Maar dat mag dus niet. Simoens heeft moeten wachten op een fatale val.

Horion komt naar verluidt nauwelijks zijn cel nog uit. Hij gaat niet meer naar ‘de wandeling’. Hij zit ook – en dat is in deze tijden het noteren waard – alleen in een cel. Waar de tijd, anders dan elders, niet vliegt. Je hoort het in een paar geluidsfragmenten zelfs aan zijn taal: hij spreekt het Gents van een paar generaties geleden, een Gents dat bezweken is aan een overdosis televisie.

Sommige mensen moeten verdelgd worden

Wijlen strafpleiter Piet Van Eeckhaut, advocaat van Feneulle, vond de moorden van Horion en Feneulle zo afschuwelijk en wreedaardig dat hij was gaan twijfelen aan onze principiële afwijzing van de doodstraf. Dertig jaar na de assisenprocessen zei hij dat ook: ‘Sommige mensen moeten verdelgd worden. Weinigen, maar ze zijn er.’ In hetzelfde interview deed Van Eeckhaut nog een andere opmerkelijke uitspraak: ‘Door hun daden plegen ze eigenlijk een soort euthanasie op zichzelf.’

Wraak van de samenleving

Op het internet wemelt het van de foute redenen om Horions verzoek in te willigen. Hij heeft ons al genoeg geld gekost, lees je. Of de vraag of er nog iemand is die echt om zijn leven geeft. Andere vragen zijn interessanter.

Moet hij nog langer worden gestraft? Kan de wraak van de samenleving na zoveel wreedheid in het huis van de Steyaerts überhaupt wel hard genoeg zijn? En zoniet, zou het uitvoeren van die doodstraf dan niet logischer zijn geweest? Zal de familie meer genoegdoening krijgen als Horion nog tien of twintig jaar langer in zijn cel blijft?

‘Waarom moet ik eerst ondraaglijk lijden om er een eind aan te mogen maken’, vroeg Lutgart Simoens zich af. Of het dan beter was als ze ‘verdoken zelfmoord’ pleegde?

In een beschaafde samenleving mag ook Freddy Horion zich dat afvragen.

Roland Feneulle

De vragen van Freddy Horion