‘We moeten ervoor zorgen dat het zo verdergaat in Duitsland.’ Met die zin wenste kanselier Olaf Scholz (SPD) het tv-debat van bijna twee weken geleden met zijn uitdager Friedrich Merz (CDU) af te sluiten. Deze laatste had het zelf over ‘een plan B voor dit land’. De Duitse kiezers weten dus waar ze aan toe zijn als ze komende zondag naar de stembus trekken.

De sociaaldemocraten onder Scholz willen dus hun werk van de afgelopen drie jaar voortzetten. De beleidsbeslissingen die ze samen met Bündnis90/Die Grünen hebben genomen, hadden gevolgen die rechtse kiezers niet bepaald kunnen pruimen. Een greep uit het lijstje: een verdere toename van immigratie uit niet-EU-landen, vooral Syrië en Afghanistan; een klimaatbeleid dat bedrijven en individuele burgers op kosten jaagt; regeldrift die ondernemers ontmoedigt; de uitschakeling van de laatste overgebleven kerncentrales; een ander maatschappijbeeld door uitbreiding van het ‘Bürgergeld’ (bijstandsuitkering), legalisering van cannabisgebruik en de mogelijkheid om op eenvoudige verklaring bij de burgerlijke stand elk jaar van geslacht te veranderen.

Bakens

Als die ‘rechtse kiezer’ een ommekeer wil, kan hij een stem uitbrengen op de christendemocraten van de CDU en haar Beierse zusterpartij CSU, samen ‘die Union’ (partijkleur: zwart), of op de liberalen van de FDP (geel) of de rechts-nationalistische AfD (blauw). Als die drie samen een nieuwe regering onder Merz zouden op poten zetten, konden ze inderdaad de bakens verzetten. Maar: De FDP flirt met de kiesdrempel van vijf procent. Haar verdere aanwezigheid in de Bondsdag, het federale parlement, is niet gegarandeerd.

‘De poorten naar de hel’

Merz zou zelfs voort kunnen met zijn ‘Union’ en de AfD. In de opiniepeilingen heeft de ‘Union’ rond de 30 procent, de AfD iets meer dan 20 procent. De christendemocratische kandidaat-kanselier was drie weken geleden onder het spervuur van de linkse partijen komen te liggen omdat hij een niet-bindende motie over strengere migratiemaatregelen met de stemmen van de AfD had laten goedkeuren.

Vandalisme en doodsbedreigingen aan het adres van CDU-mandatarissen waren niet uit de lucht

Volgens Rolf Mützenich, de fractievoorzitter van de SPD, had Merz de ‘poorten naar de hel’ opengezet. Tienduizenden linkse betogers trokken daarna in alle grote Duitse steden de straat op uit protest tegen de ‘samenwerking’ van de CDU met de AfD. Vandalisme en doodsbedreigingen aan het adres van CDU-mandatarissen waren niet uit de lucht. Merz zweert sindsdien bij hoog en laag dat hij niet met de AfD in zee zou gaan. De ‘Brandmauer’, de Duitse variante van ons cordon sanitaire, zou overeind blijven.

‘Tripartite’

Welke opties blijven er dan over? Mocht de FDP met de hakken over de sloot geraken, moet de Union toch nog één linkse partij erbij halen. Dat zou dan de SPD zijn; de liberalen verzetten zich immers tegen regeringsdeelname van de groenen. Zoiets zou ‘Deutschlandkoalition’ heten naar de kleuren van de Duitse vlag: zwart, rood, geel (in feite goud). Bij ons heette dat vroeger de klassieke tripartite. Als de FDP het niet haalt, wordt het zwart-rood-groen. Markus Söder, voorzitter van de CSU en minister-president van Beieren, lust de groenen rauw, zal dan evenwel bakzeil moeten halen. De Groenen werpen intussen een nieuwe hindernis voor centrumrechts op: ze willen alleen in een coalitie stappen die aan het verbod van de verbrandingsmotor – ‘der Verbrenner’ – vasthoudt.

Tatoeage

De links-radicale Die Linke en het links-conservatieve Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) zijn te buitenissig om mee te regeren. Die Linke lag tot voor kort onder de kiesdrempel, maar is aan een inhaaloperatie bezig. Dat heeft wellicht te maken met het fulminante optreden van haar parlementslid Heidi Reichinnek (°1988) tegen de CDU tijdens de recente Bondsdagdebatten. De dame, die het gezicht van de legendarische communiste Rosa Luxemburg als tatoeage op de bovenarm draagt, is een rijzende ster in de opvolgsterpartij van de SED, de leidende partij van de DDR. Het BSW scoorde in het najaar van 2024 met gemiddeld 15 procent goed in Oost-Duitse deelstaatverkiezingen, maar bekoort de West-Duitsers niet. De kans dat de partij van Wagenknecht over de kiesdrempel springt, is gering.

Teerlingen

De Duitse burger beschikt over twee stemmen. Duitsland telt 299 kiesdistricten. De partijen stellen in elk ervan één kandidaat op. Degene die de meeste ‘Erststimmen’ van de kiezer krijgt, sleept het mandaat in dat kiesdistrict in de wacht. De burger heeft nog een ‘Zweitstimme’ die hij uitbrengt op de lijst die een partij indient per deelstaat. De volgorde op die deelstatenlijst ligt vast. De liberalen hopen dat de christendemocratische kiezer strategisch te werk gaat door zijn stemmen te verdelen over CDU (of CSU in Beieren) en de FDP. Dat ene procentje dat de ‘Union’ dan misschien minder heeft, maakt voor de FDP het verschil uit tussen zetelen in de Bondsdag en wegteren in de federale vergeethoek.

Om het even hoe de kiezer de teerling werpt, zal Merz de SPD en/of Bündnis/Grüne aan zijn been hebben. De grote vraag is of Merz dan zijn strengere migratieplannen zal kunnen doordrukken. En kan hij zich dan nog lang weren tegen de linkse partijen die aandringen op het loslaten van de schuldenrem, de regeling die de federale overheid verbiedt meer dan 0,35 procent van het bruto binnenlands product aan schulden te maken? Merz als potentiële kanselier zal het niet onder de markt hebben, met de Groenen nog minder dan met de SPD. Hier komt het overleven van de FDP een beslissende rol toe.

Rolf Mützenich

AfD moet op eieren lopen

Duitse christendemocraat Friedrich Merz heeft minstens één linkse partij aan zijn been