In de Verenigde Staten zijn er maar zelden geen verkiezingen. Later dit jaar vinden tussentijdse verkiezingen of ‘midterms’ plaats. Tussentijds, omdat ze tussen twee presidentsverkiezingen vallen. De Democraten hopen dan niet alleen de Republikeinse almacht in Washington D.C. te breken, maar ook om enkele deelstaten bestuurlijk over te nemen. De stemming is voorzichtig optimistisch, met de klemtoon op voorzichtig.

De midterms vinden plaats op 3 november. Alle leden van het Huis van Afgevaardigden (435 in totaal) en één derde van de senaat (33 senatoren, plus 2 speciale verkiezingen) worden op die dag verkozen. In 36 van de 50 staten wordt ook een nieuwe gouverneur gekozen en wordt ook het deelstaatparlement herschikt. Deze tussentijdse stembusgang is, met andere woorden, net zo bepalend voor de politieke koers als de presidentsverkiezingen – met als enige uitzondering dat er geen nieuwe president wordt verkozen.

Donald Trump

Niet dat de president geen schaduw werpt. De Republikeinen van Donald Trump controleren vandaag beide kamers van het Congres – zij het met flinterdunne meerderheden. In het Huis van Afgevaardigden zetelen vandaag 218 Republikeinen en 212 Democraten (5 zetels zijn vacant), in de Senaat 53 Republikeinen en 47 Democraten. Dat maakt het erg moeilijk om wetten goed te keuren, wat verklaart waarom de meest rechtse prioriteiten vastlopen op de centristen van de partij. Die zijn met weinig, maar dat volstaat.

Het succes van een partij hangt samen met de populariteit van de president

Het succes van een partij tijdens de midterms hangt sterk samen met de populariteit van de president. Die gaat vandaag de verkeerde richting op, toch voor de Republikeinen. Donald Trump wordt vandaag negatief (unfavorable) beoordeeld door 55 procent van de bevolking. Tijdens zijn aantreden in januari 2025 was dat 48 procent. Geen enorme, maar wel een significante verschuiving. En in sterk genationaliseerde verkiezingen – waarbij Washington het alfa en het omega is – heeft het Witte Huis een impact op elke stembusslag. De president ís in belangrijke mate de partij.

Kwaliteit

Er is ook nog een andere indicator die aantoont dat de Republikeinse Partij de underdog is: de ‘generic ballot’, ofwel de vraag of iemand op ‘een Republikein’ of op ‘een Democraat’ zou stemmen. De Democratische Partij leidt hier met een gemiddelde van zo’n 6 procent over vele peilingen.

Een belangrijke kanttekening hierbij is dat kiezers natuurlijk niet voor een algemene Republikein of een algemene Democraat stemmen, maar voor een specifieke kandidaat. Een bevraagde kan aangeven op ‘een Democraat’ te willen stemmen, maar als de Democraat in zijn district of staat van zo’n povere kwaliteit is, besluit hij misschien niet te gaan stemmen of, in extreme gevallen, zelfs voor de Republikein te stemmen.

De kwaliteit van een kandidaat is dus relevant. Meestal niet voor meer dan vijf procentpunten verschil, maar in een tweepartijensysteem waarin beide kampen elkaar op de meeste plaatsen min of meer in evenwicht houden, hoeft dat ook niet. De ‘juiste Democraat’ kan winnen in swing state Pennsylvania met 52 procent van de stemmen, de ‘verkeerde’ kan verliezen met 48. Bijna alle kiezers zouden op beiden stemmen, maar in een land met een electorale winner-takes-all logica is die vier procent het verschil tussen macht en machteloosheid.

Weinig flaters

Uitzonderlijk kan een uiterst slechte of goede kandidaat voor echte verrassingen zorgen. Een memorabel voorbeeld is de verkiezing van een Democraat als senator in het oerconservatieve Alabama. Republikeinen hadden in 2017 de reactionaire rechter Roy Moore afgevaardigd die, na zijn selectie, door meerdere vrouwen beschuldigd werd van grensoverschrijdend gedrag, inclusief door minderjarigen. Moore verloor Alabama, zij het met amper anderhalf procentpunt verschil. In 2016 had Trump deze staat uit het ‘Diepe Zuiden’ gewonnen met bijna 30 procent.

Een uiterst slechte of goede kandidaat kan voor echte verrassingen zorgen

Het moet gezegd dat zowel Republikeinen als Democraten in deze geen al te grote flaters (dreigen te) begaan. In het kleine Maine staan Democraten op het punt om een zelfverklaarde communist met een nazi-tattoo – jawel – op het schild te hijsen. En in Texas woedt een bitse strijd tussen de zittende Republikeinse senator en een uitdager met een verleden vol schandalen. Wordt die laatste genomineerd, dan zouden Democraten – die wél hun beste kandidaat nomineerden – alles op alles zetten om de Lone Star State binnen te halen. Maar over het algemeen wisten beide formaties schandaalkandidaten te vermijden.

Creatief tekenen

De Republikeinen zijn dus nu de underdog, maar ze zijn zeker niet kansloos. Om twee redenen. Ten eerste de impopulariteit van de Democratische Partij. De partij van Donald Trump heeft een goedkeuringspercentage van zo’n 38 procent. De Democratische oppositie? 35. Ja, een meerderheid van de bevolking vindt de(ze) Republikeinen ongeschikt, maar een nog grotere meerderheid denkt hetzelfde over de(ze) Democraten.

Een tweede reden heeft niets met partijpopulariteit te maken, wel met spelregels. Sinds de zomer van 2025 zijn zowel Democraten als Republikeinen druk bezig met de hertekening van de huisdistricten in states waarover zij – via de gouverneur en het deelstaatparlement – de plak zwaaien. Die oefening levert Democratische staten meer Democratische districten op, en Republikeinse staten meer Republikeinse. Republikeinen doen dat evenwel beter dan Democraten, waardoor zij netto een tiental extra zetels in hun kolom doen belanden. Mogelijk het verschil tussen een (kleine) meerderheid en een (kleine) minderheid.

In 2018, de eerste midterms met Donald Trump als partijleider, verloren Republikeinen de controle over het Huis van Afgevaardigden maar behielden ze hun meerderheid in de Senaat. Dat scenario lijkt ook vandaag het meest waarschijnlijk – al durven Republikeinen steeds vaker (en luider) speculeren over een bestendiging van hun almacht in de hoofdstad.

Roy Moore

Krijgt Trump een pak slaag?