Donald Trumps ambities in Amerika’s zachte onderbuik lijken verder te reiken dan enkel het bestrijden van drugscriminelen. Volgens expert Ryan Berg heeft Trump nog ‘unfinished business’ met het regime in Caracas.

‘Ik denk dat we gewoon mensen gaan doden die drugs ons land binnen brengen. We gaan ze doden, ze gaan dood zijn.’ Met die woorden kondigde Amerikaans president Donald Trump de acties aan tegen drugssmokkelaars uit Latijns-Amerika. En zo geschiedde: al 83 mensen vonden de dood bij Amerikaanse luchtaanvallen op vermeende drugsboten.

De vraag rijst op deze aanpak wettelijk is. Het Amerikaanse ministerie van Defensie maakte een wettelijk kader op, waarbij het de strijd tegen drugskartels gelijkschakelt aan die tegen terreurbewegingen. Met de luchtaanvallen op vermeende IS-strijders werd een precedent geschapen, zo is de analyse, voor eenzelfde aanpak tegen drugskartels.

Drie uitdagingen

Maar op de achtergrond speelt een groter verhaal: zo dreigt Trump al maanden om actie te ondernemen tegen Venezuela, dat hij beschuldigt van het aansturen van deze drugskartels. Trump heeft de strijd geopend tegen fentanyl, een drug die vorig jaar bijna 50.000 doden maakte in de VS. Alleen, in de praktijk heeft Venezuela weinig te maken met fentanyl. Wel speelt het een grote rol in de doorvoer van cocaïne richting Verenigde Staten, cocaïne uit Colombia.

Volgens Ryan Berg, directeur van het Amerika-programma en hoofd van het Toekomst voor Venezuela-initiatief van de Amerikaanse denktank CSIS, reiken Trumps ambities veel verder. ‘Venezuela is unfinished business uit Trumps eerste termijn’, zegt hij op de The General & The Journalist, een podcast van The Times. ‘De Amerikaanse uitdagingen in Latijns-Amerika zijn drugs, migratie en de competitie tussen grootmachten. Die zijn alle drie aanwezig in Venezuela.’

Het bestuur van Chavez en Maduro zorgde voor een exodus: zo’n 8 miljoen Venezolanen ontvluchtten het land.

China en Rusland (maar vooral China) proberen almaar meer invloed te winnen in de zachte onderbuik van de Verenigde Staten. In Venezuela zorgt het repressieve en economisch ronduit slechte bestuur van eerst Hugo Chavez en sindsdien van Nicolas Maduro voor een exodus: zo’n 8 miljoen Venezolanen ontvluchtten het land, een aanzienlijk deel daarvan trekt richting de Verenigde Staten.

Maar vooral die rol als drugshandelaar is vandaag belangrijk. ‘Volgens onze schatting verdiende Venezuela vorig jaar 8 miljard dollar aan drugshandel, ongeveer net zoveel als het verdient aan oliehandel’, zo zegt Berg. ‘Volgens de VS is de overheid als kartel bezig met die drugshandel. Het stelt allerhande middelen ter beschikking om drugs te vervoeren, zoals militaire luchthavens, havens, loodsen…’

Drijvend fort

De aanvallen op drugsbootjes zijn vooral symbolisch: ‘Die begonnen in de Caribische Zee, maar vinden vandaag bijna uitsluitend plaats in de Stille Oceaan. Die drugsboten komen waarschijnlijk uit Ecuador of Colombia. Het is dus niet toegespitst op Venezuela, maar de druk ligt wel enkel op hen. Dat is omdat je geen samenwerking kan aangaan met deze regering op gebied van drugsbestrijding, wat met Ecuador, Colombia en Mexico wel kan.’

Intussen sturen de VS almaar meer militaire middelen richting de regio. Zo’n tienduizend soldaten, gevechtsvliegtuigen, bommenwerpers, maar vooral ook twaalf grote schepen liggen in de Caribische Zee. Vooral de aanwezigheid van drie amfibische landingsschepen, bedoeld om troepen aan land te brengen, en de Gerald R. Ford baren zorgen. Dat laatste is het grootste en nieuwste vliegdekschip van de Amerikaanse marine, dat tot wel negentig vliegtuigen kan vervoeren. Daarnaast wordt het geëscorteerd door de grootste klasse ‘gevechtsschepen’, uitgerust met Tomahawk-kruisraketten om doelwitten op land te kunnen bestoken.

Dit is geen schip geschikt om antidrugsmissies mee uit te voeren.

‘De Gerald R. Ford lag in de Middellandse Zee, waar het diende als afschrikking voor Rusland, maar eventueel ook om in te grijpen in het Midden-Oosten’, zo legt Berg uit. ‘Dat schip verplaats je niet zomaar, tenzij je het wil inzetten. Tussen de verschillende regionale commando’s van de Amerikaanse strijdkrachten heerst ook forse competitie rond dit soort schepen: iedereen wil dat in zijn regio hebben.’

‘Dit is geen schip dat geschikt is om antidrugsmissies mee uit te voeren’, geeft de expert nog mee. ‘Dit is een drijvend fort. Met de ontplooiing van het vliegdekschip en zijn escorte heeft de VS nu ongeveer tweehonderd Tomahawk-kruisraketten die het kan inzetten. Dat komt overeen met het aantal dat beschikbaar was tijdens andere recente kortdurende conflicten. Die kunnen ingezet worden tegen strategische doelwitten, om zo het land te dwingen tot een regimewissel.’

Boots on the ground?

Of de Verenigde Staten Venezuela zullen binnenvallen, kan de expert niet zeggen. Maar als het gebeurt, dan zal dat een van de komende weken zijn. ‘Nu is zo’n 30 procent van de maritieme middelen ontplooid in de regio, tegenover 10 à 15 procent normaal. Ik schat dat men ook zo’n drie maanden de tijd heeft om het vliegdekschip in te zetten, voor het elders nodig is. Als dat dus tegen eind januari niet is ingezet, zal er wellicht niets gebeuren.’

Maar wat gaat er dan gebeuren? Boots on the ground lijkt uitgesloten volgens Berg. ‘Amerikanen zijn sceptisch over regimewissels via militaire kracht, zoals geprobeerd werd in Afghanistan, Irak en Libië. Volgens mij zal het vooral om een luchtcampagne gaan, met precisieaanvallen vanop een veilige afstand. Dat past ook binnen Trumps modus operandi, zoals bijvoorbeeld in Iran.’

Amerikanen zijn erg sceptisch over regimewissels via militaire kracht.

Tegelijk speculeert de Amerikaanse regering er misschien op dat het Venezolaanse leger zich tegen Maduro keert. Bij vorige invasies van Latijns-Amerikaanse landen ontbonden de VS nadien het leger. ‘Het voortbestaan van het Venezolaanse leger staat dus ook op het spel’, zegt Berg. ‘Dat voerde nog nooit oorlog: als de raketten inslaan, kunnen ze dus misschien snel de kant van de democratie en de bevolking kiezen.’

Maar ook andere operaties onder de waterlijn zijn allesbehalve uitgesloten. Trump kondigde zo al een geheime CIA-operatie aan. ‘De CIA kan naar eigen zeggen het bancaire systeem van Venezuela hacken en betalingen van militairen blokkeren, tot ze de kant van de democratie kiezen. Dat is tijdens Trumps eerste termijn niet gebeurd, maar dat kan nu wel gebeuren.’

Ryan Berg

Wat is Trump nu echt van plan in Venezuela?