Ondernemer en oud-politicus Roland Duchâtelet schaart zich achter de Franstalige liberalen van de MR. Volgens Duchâtelet kan alleen een eengemaakte liberale Belgische partij onder impuls van Georges-Louis Bouchez het tij keren. ‘Als we blijven redeneren zoals in de twintigste eeuw, zullen na de gepensioneerden uiteindelijk ook de jongeren vertrekken.’

De bijna tachtigjarige ondernemer en miljardair staat aan het hoofd van Melexis, dat halfgeleiders en Chips ontwerpt voor onder meer de auto-industrie. Het was dus een wat vreemde verschijning, vorige week zondag op de nieuwjaarsreceptie van de MR: de met modder bespatte zwarte gezinswagen van Duchâtelet stond er plompverloren tussen de blinkende Mercedessen en andere SUV’s.

De ex-voorzitter van Vivant – weet u nog; de partij die pleitte voor een basisinkomen plus belastingen op consumptie in plaats van op werk – gaf een opgemerkte speech aan de Franstalige liberalen. Niet over de technologie waarmee ingenieur en specialist in halfgeleiders Duchâtelet bekend is geworden. Niet over zijn voormalige voetbalclubs Sint-Truiden en Standard Luik. Neen, hij gaf een speech over een thema dat stilaan tot de Vlaamse canon kan behoren: de volgens hem bijna allesomvattende groei van de Belgische sociale zekerheid na de Tweede Wereldoorlog.

Niet dat Duchâtelet zijn sociaalliberale idealen afzweert. Integendeel. Behalve dan wat het groene betreft. Maar dat houden we voor het einde.

U vindt Georges-Louis Bouchez een idealist die ‘als een van de weinigen tegen de hoge overheidsuitgaven én tegen de particratie ingaat’. Vindt u dat de hervormingen van de Arizonaregering snel genoeg gaan?

Roland Duchâtelet: Neen, de hervormingen gaan absoluut niet snel genoeg, maar meer is voorlopig niet haalbaar, vrees ik. Net dat is de redenering van Bouchez: de hervorming van de werkloosheidsuitkeringen kan alleen verkregen worden mits enkele toegiften zoals een btw-verhoging of een meerwaardebelasting. De overheidsuitgaven blijven ook na vandaag nog altijd torenhoog in België. Maar ik geloof oprecht dat Bouchez dat op de lange termijn wil veranderen.

Je kan die explosie van onze overheidsuitgaven na de Tweede Wereldoorlog – toen onze sociale zekerheid vorm kreeg – op verschillende manieren illustreren met cijfers. In 1953 werkten er bijvoorbeeld 83.000 mensen in het onderwijs op een bevolking van 8,7 miljoen Belgen, vandaag zijn dat er ruim 420.000 op een bevolking van 11,8 miljoen. Vijf keer meer onderwijzers dus voor een bevolking die nauwelijks anderhalf keer steeg. Ondertussen is niemand bezig met de vraag of die enorme toename aan uitgaven überhaupt wel opbrengt voor de samenleving.

Het probleem van de Arizonaregering is dat ook zij een complexe regering is. Er zitten te veel partijen in om efficiënt beleid te kunnen voeren. Bart De Wever wordt vaak vergeleken met Jean-Luc Dehaene, maar Dehaene kon veel sneller beleid uitvoeren dan De Wever omdat zijn regering maar uit twee politieke families bestond.

Hervormt de Arizonaregering dan eigenlijk wel? Want als ernstige hervormingen altijd zullen worden afgekocht met een belastingverhoging elders, zal de globale belastingdruk nooit dalen.

De Arizonaregering heeft op papier alle hefbomen in handen om te hervormen. Maar ik vrees dat het nog tot te weinig politici in onze parlementen doordringt dat onze begrotingssituatie zeer ernstig is. Niet alleen in de politiek overigens. Neem nu de rector van de KULeuven, Séverine Vermeire, die verkozen is met de belofte dat ze de hoge werkdruk bij haar personeel wil aanpakken. Ik leid daaruit af dat men het ook in het onderwijs nog niet begrepen heeft.

Zijn universiteiten dankzij dat belastinggeld kwalitatiever geworden dan vroeger?

Universiteiten bestaan om de samenleving van degelijk opgeleid personeel te voorzien. Maar nu krijgen ze geld van de samenleving om gewoon hun ding te doen. Zijn ze dankzij dat belastinggeld kwalitatiever geworden dan vroeger? Het voorval met de speech van UGent-rector Petra De Sutter, die foute citaten bevatte en feiten die met artificiële intelligentie tot stand waren gekomen, doet me daar toch aan twijfelen. Zij weet zelfs als rector van een grote universiteit blijkbaar niet hoe AI correct te gebruiken.

Sociaaldemocraten als John Crombez zeggen tegenwoordig: als de burger nog eenzelfde niveau van sociale bescherming wil in de toekomst, moeten de belastingen omhoog. Zoniet moet de overheid de keuze maken om de sociale zekerheid af te bouwen. Is de keuze zó scherp?

John Crombez is een intelligent man, een cijferaar. A priori klopt het ook wat hij zegt: ofwel betaal je meer, ofwel verzorg je minder. Het idee is vandaag ook in de gezondheidszorg nog altijd dat, als je meer mensen en middelen voorziet, de kwaliteit zal stijgen. Ik denk daarentegen dat we binnen twintig à dertig jaar een gezondheidszorg kunnen organiseren met een kwart van de mensen die er nu in werken. In Afrikaanse landen, in Indië en in China kan je nu al online op consult bij de dokter. Bij een AI-dokter dus, omdat daar geen geld is voor gezondheidszorg zoals bij ons. Applicaties op je smartphone kunnen nu al continu enkele basisparameters van je gezondheid opvolgen. Een gewone dokter hoeft dat niet meer te doen, die heeft vandaag de mogelijkheid om die data uit te lezen.

Er zijn vandaag almaar minder jobs waarvoor je kan blijven teren op de kennis die je gedurende de eerste twintig jaar van je leven hebt opgedaan.

Sta me toe een breder punt te maken over onze notie van ‘sociaal systeem’. Ook in het onderwijs staan we bijvoorbeeld aan de vooravond van zo’n revolutie. Vandaag geven we eigenlijk nog altijd les zoals dat tijdens de laatste twee eeuwen werd bedacht: je gaat tot je twintigste naar school, en daarna ga je grosso modo veertig jaar werken met je aangeleerde bagage en leer je niet echt meer bij, behalve uit ervaring.

Kinderen van dezelfde leeftijd krijgen vandaag nog altijd klassikaal les, op vaste uren en met een grote mate van herhaling. Als je eerlijk bent en je zou het onderwijs vandaag uitvinden op een wit blad papier, dan zou je gaan voor een dynamisch onderwijs dat beter inspeelt op de werkelijkheid van vandaag. Er zijn vandaag almaar minder jobs waarvoor je kan blijven teren op de kennis die je gedurende de eerste twintig jaar van je leven hebt opgedaan.

Ik klink nu misschien hard. Maar ik herinner eraan dat ons oude schoolsysteem is uitgevonden om kinderarbeid tegen te gaan. Een nobel streven in die tijd, want er werd van kinderen misbruik gemaakt als goedkope en flexibele werkkrachten. Maar speelt dat vandaag nog? Neen, toch niet in West-Europa. Tegelijk verhindert onze conceptie van onderwijs dat kinderen vandaag klusjes uitvoeren voor hun gemeenschap, terwijl ze daarvan evengoed belangrijke dingen kunnen leren. Als een kind van tien graag met zijn handen werkt en in de tuin van de buren klusjes wil uitvoeren terwijl het zo iets leert over groenteteelt en biologie en daarvoor zelfs een vergoeding krijgt van die buur, dan kan dat juridisch gezien worden als kinderarbeid en theoretisch worden bestraft. Dus gebeurt dat niet. Terwijl niet alle kinderen baat hebben bij klassikaal onderwijs.

Voor u is het toelaatbaar dat toekomstige burgers al op jonge leeftijd erg verschillende opleidingen krijgen?

Inderdaad. We kunnen vandaag elk kind een individueel leertraject geven met de technologie die voorhanden is, en die alleen maar beter zal worden om kinderen individueel les te geven. De afwisseling zal ook groter zijn, en kinderen van verschillende leeftijdsgroepen die ongeveer hetzelfde niveau van intelligentie of vaardigheid hebben, kunnen bij elkaar worden gezet ter vervanging van het ‘leerjaar’. Ik ben ervan overtuigd dat op die manier meer kinderen gaan leren wat voor hen belangrijk is.

Vindt u niet dat iedereen toch een minimumleerplan moet volgen? Anders creëer je een samenleving waarin er geen gedeelde kennis meer is.

De meeste kinderen kunnen voldoende lezen en rekenen na twee studiejaren. Daarna kan een individuele leercomputer veel beter inspelen op waar het kind interesse in en de intelligentie voor heeft. Die computer zal zelfs goed in staat zijn om kinderen individueel taken te geven die voor ons nog ‘kinderarbeid’ zijn, maar die wel iets wezenlijks zullen betekenen voor het leerproces van het kind.

Wat als burgers democratisch tot het besluit komen dat ze zulke radicale technologische veranderingen niet willen?

Dat is een heel goede vraag. Ook daar gaat het systeem ervan uit dat mensen hier belastingen betalen en hier dus moeten blijven om school te lopen, te werken, geld uit te geven, te leven en op pensioen te gaan. Vintage 20ste eeuw. Maar wat doen gepensioneerden vandaag al? Ze verkassen naar zuiderse landen waar ze met het geld dat ze in België krijgen van de sociale zekerheid een beter leven kunnen leiden. Wie blijft betaalt daardoor meer belastingen om de btw-inkomsten, die samen met de gepensioneerden wegvloeien naar andere landen, te compenseren.

Niet alleen gepensioneerden, maar ook jongeren zullen radicalere keuzes maken over waar ze willen wonen, werken en belastingen betalen.

Waarom zeg ik dat? Omdat ik ervan uitga dat niet alleen gepensioneerden, maar ook jongeren radicalere keuzes zullen maken over waar ze willen wonen, werken en belastingen betalen. Mensen zullen verkassen naar landen die zichzelf beter kunnen verkopen als ondernemings- en opleidingsvriendelijk, dynamisch en met oog voor de digitale revolutie. Naties zullen elkaar almaar meer beconcurreren om mensen aan te trekken die voor hen toegevoegde waarde creëren. Als België achterblijft in die evolutie omdat mensen geen verandering willen, zullen mensen hier simpelweg weggaan. Dat lijkt misschien fictie. Maar kijk naar Portugal en Italië: die voorheen slabakkende landen trekken nu dynamische werkers aan met fiscaal vriendelijke maatregelen. De zon krijg je er gratis bij.

Vooral dát zal democratisch de doorslag geven: als de overheid haar burgers gevangenhoudt in België, zullen vele van haar burgers verhuizen en op die manier ‘stemmen’. Hoe meer de Belgische politiek ervoor kiest om een ongunstig fiscaal klimaat in stand te houden, hoe meer jongeren met hun voeten zullen stemmen door weg te trekken.

U bent een voorstander van meer migratie?

Tweeënhalf miljoen van de meer dan elf miljoen Belgen hebben een buitenlandse origine. Mochten zij hier niet zijn, dan zouden bijvoorbeeld de vastgoedprijzen in België de voorbije twintig jaar gedaald zijn door het feit dat het natuurlijke geboortecijfer van autochtone Belgen te laag is en er dus te veel woningen zouden zijn voor te weinig mensen. Dat is wat er gebeurd is in landen als Bulgarije en Hongarije.

België kampt vandaag met een verouderende bevolking die ook veel langer dan vroeger op pensioen is, ongeveer evenveel als er jonge mensen zijn. Tel daar het deel van de bevolking bij dat niet of minder werkt, en je beseft dat je met een huizenhoog probleem zit. Als we verder doen zoals we nu bezig zijn, dan zullen flink wat jonge Belgen dus vertrekken en zal er nog minder budget zijn voor de gepensioneerden. De regering heeft er baat bij om mensen hier te houden én om talentvolle mensen aan te trekken die hier willen leven, werken en bijdragen.

Iets anders nu: uw meest opmerkelijke passage in uw speech afgelopen weekend bij de MR, was toen u toegaf dat u zich als bedrijfsleider vergist heeft door te investeren in de groene economie. Legt u eens uit?

Onze bedrijven waren indertijd gretig om mee te doen in de zonnepanelenrage, dat klopt. Maar de jongste tijd ben ik beginnen twijfelen aan het CO₂-verhaal zoals men het mij heeft voorgeschoteld. Een groot deel van het klimaat op aarde wordt meer beïnvloed door vulkanisme dat asdeeltjes uitstoot, door variaties in de activiteit van de zon en door variaties in de kanteling van de aardas, dan door het in verhouding kleine aandeel van de 0,04 % koolstofdioxide in de aardatmosfeer. Daarbij is het volgens mij ook niet zeker of hogere concentraties aan CO₂ in de atmosfeer leiden tot hogere temperaturen.

Wat ik wel afleid uit al wat ik gelezen heb, is dat hogere temperaturen leiden tot hogere concentraties aan CO₂ in de lucht omdat een warmere oceaan minder CO₂ kan vasthouden. Er is volgens mij zeker een correlatie tussen meer koolstofdioxide in de lucht en een hogere gemiddelde temperatuur van de aarde. Maar die hogere CO₂ in de atmosfeer is volgens mij dus het gevolg van die hogere warmte, niet de oorzaak ervan.

Hoe komt het dan dat u zo lang wel hebt geloofd dat de mensheid de klimaatverandering veroorzaakt?

Na de val van het communisme viel een groot deel van de angst in het Westen weg. Ik denk dat de mens als groep een psychologische nood heeft aan een gemeenschappelijke vijand. De angst voor een kernoorlog veranderde in een angst voor de gevolgen van menselijke activiteit op het milieu. Rond het jaar 2000 kreeg die angst de allures van een religie: de angst was het bindende element geworden om het verhaal aan zoveel mogelijk mensen te verkopen.

De angst voor een kernoorlog veranderde in een angst voor de gevolgen van menselijke activiteit op het milieu.

Het is zelfs een eigen winmodel geworden dat veel geld kost aan onze bedrijven, overheden en particulieren. Denk maar aan de EPC-energieprestatienormen waaraan iedereen moet voldoen. In Europa, welteverstaan, want in de VS en in China was de angst blijkbaar nooit zo sterk dat men Green Deals heeft afgesproken waarbij men bereid was hele economische sectoren op te offeren. Rusland en China doen misschien wel mee met de klimaattoppen, maar de enigen die ervoor betalen zijn de Europeanen.

Uit gesprekken met collega-bedrijfsleiders merk ik dat men stilaan begint na te denken over het klimaatdoemverhaal. Ik denk dat dat vooral komt omdat het geld op is en Europa naar zijn portemonnee begint te kijken.

Séverine Vermeire

Roland Duchâtelet: ‘Ons onderwijs kwalitatief? Blijkbaar weet een rector niet hoe AI te gebruiken’