De Britse politieke arena maakt een flinke schokgolf door. Reform UK, de tot recent weinig serieus genomen rechts-populistische partij van Nigel Farage, behaalde maar liefst 38 procent* van de stemmen bij de lokale verkiezingen in Engeland. Labour eindigde op hetzelfde niveau, terwijl de Conservatieven opnieuw zware verliezen leden. Kiezers die vorig jaar de Tory’s de rug toekeerden, zijn ondertussen ook teleurgesteld in Labour en zoeken een alternatief. Men wil verandering, jawel: ‘Reform!’

De toekomstige nationale verkiezingskaarten, waarop het land grotendeels in het lichtblauw van Reform kleurt, lijken na de lokale verkiezingen almaar realistischer. De doorbraak van Reform UK in de gelijktijdig gehouden tussentijdse verkiezingen voor de parlementszetel van Runcorn en Helsby bevestigt hun succes. De partij versloeg Labour met slechts zes stemmen verschil.

Opvallend detail: een jaar geleden won Labour hier nog met een meerderheid van 15.000 stemmen. Maar het vorige parlementslid werd geschorst na een aanklacht wegens fysiek geweld en zit inmiddels in de gevangenis. De verkiezing van Reform-kandidaat Sarah Pochin tot parlementslid is een duidelijk signaal dat het tweepartijenstelsel onder druk staat. Labour hoopte dat hun traditionele bastions in Noord-Engeland immuun waren voor Reform UK, maar hun greep is tanend.

Socialistische burgemeesters klampen zich met angstzweet op het voorhoofd ternauwernood vast aan hun zitjes

Socialistische burgemeesters klampen zich met angstzweet op het voorhoofd ternauwernood vast aan hun zitjes. Ondertussen heeft Dame Andrea Jenkyns, voormalig parlementslid voor de Conservatieven, namens Reform UK overtuigend de verkiezing gewonnen als burgemeester van Greater Lincolnshire. Dat maakt de positie van de al verzwakte Tory-leider Kemi Badenoch alleen maar lastiger.

Oproep tot systeemverandering

Labour heeft onder meer schade geleden door bezuinigingen op winterbrandstof en uitkeringen. Niet alleen de maatregelen zelf, maar ook de perceptie dat Labour loze beloften heeft gemaakt, leidt tot onvrede. Kiezers verwachtten verandering, maar kregen opnieuw bezuinigingen voorgeschoteld. Binnen Labour zal de linkervleugel zich gesterkt voelen en interne opstanden onder backbenchers lijken onvermijdelijk.

De beslissing van premier Keir Starmer om geen campagne te voeren in Runcorn zal twijfels zaaien bij gematigde Labour-aanhangers. Reform UK behaalde daar een overwinning met slechts zes stemmen voorsprong. De lokale Labour-leiders verbergen hun frustratie nauwelijks.

Daarnaast heeft Labour – en de jaren daarvoor de Tory’s – het immigratiedossier niet doeltreffend aangepakt, waardoor Farage een krachtig argument kon brengen tegen de politieke elite. Maar de frustratie zit dieper: al bijna twintig jaar, sinds de financiële crisis, zien vele Britten weinig vooruitgang. Farage speelt hier handig op in met zijn oproep om het systeem te hervormen. Net als Donald Trump in de Verenigde Staten, weet hij kiezers aan zich te binden door hun onvrede doelgericht te kanaliseren. Niet onbelangrijk: Nigel Farage spreekt de taal van de man in de straat. Sir Keir Starmer en Kemi Badenoch slagen daar onvoldoende in.

Reform UK wint terrein in alle richtingen en kan een relevante politieke macht worden – mogelijk zelfs een toekomstige regeringspartij of de grootste oppositiepartij. Ondanks het enorme geld en de politieke infrastructuur van hun rivalen, blijft Reform UK groeien, zonder grote schandalen, wat erop wijst dat de populistische rechterzijde (what’s in a name?) steeds professioneler wordt.

Het tweepartijenstelsel begint af te brokkelen

Het tweepartijenstelsel begint af te brokkelen, een ontwikkeling die sommigen toejuichen. Farage heeft een beweging die ooit uitsluitend op Brexit gericht was, weten om te vormen tot een bredere politieke mogendheid. Zijn visie is geëvolueerd, steeds verder weg van het Thatcherisme uit zijn jeugd. Tijdens de campagne schoof hij zelfs de nationalisering van de staalindustrie als een kernpunt naar voren. Labour ging er onmiddellijk in mee.

De vraag blijft: kan Reform UK die politieke revolutie volledig doorzetten? Met een pint bier in de ene hand en een sigaret in de andere, lijkt Nigel Farage er in ieder geval stellig van overtuigd.

* Stand van zaken op het moment van schrijven

Sarah Pochin

Farages Reform UK veroorzaakt politieke schokgolf