De dollar krijgt klappen op de internationale geldmarkten. Econoom Ivan Van de Cloot van Stichting Merito relativeert het effect op zijn positie als internationale reservemunt. Een doelbewust verzwakte dollar kan wel een wereldwijde economische schok veroorzaken.

Recent orakelden de media over de historisch lage koers van de dollar. Groeit de onzekerheid rond de ‘greenback’? President Donald Trump vindt de zwakke Amerikaanse munt nochtans ‘geweldig’.

Ivan Van de Cloot: Onder Trump II daalde de dollar inderdaad met 12 procent tegenover de munten van de belangrijkste handelspartners. De president ziet geen probleem. Een lagere dollar bevordert in zijn wereldbeeld immers de Amerikaanse export.

In Trumps entourage leefde zelfs het idee om de dollar doelbewust te verzwakken. Zijn economische topadviseur Stephen Miran en een select groepje rond hem hoopten na het Mar-a-Lago-akkoord van 2024 de bondgenoten van de VS te ‘overtuigen’ om de munt te verzwakken door dollars te verkopen, dure Amerikaanse kortetermijnleningen om te zetten in goedkopere langdurige staatsobligaties en de export fiscaal te bevorderen.

Is de doelbewuste verzwakking van de dollar nog een realistisch scenario na de recente aanduiding van Kevin Warsh als voorzitter van de Federal Reserve, de centrale bank?

Warsh, die eerder al in het bestuur van de Fed zetelde, lijkt een veilige keuze. Alleen een geloofwaardige centrale bank kan roekeloze rentedalingen tegenhouden. Het is niet duidelijk of deze havik, of monetaire hardliner, onder politieke druk ooit nog een duif wordt. De vraag is of hij de rente laat zakken en of de dollar dan verzwakt. Minister van Financiën Scott Bessent lijkt dit heel geleidelijk te willen bereiken. Trump-getrouwen vrezen dat een plots sterk verzwakte dollar de speelbal wordt van schokken op de financiële markten.

Zo’n doelbewuste devaluatie lijkt op economisch analfabetisme en is politiek gevaarlijk. Het is een illusie dat de Chinese president Xi Jinping zijn muntbeleid laat sturen door Washington. Ook Trump begrijpt dat de rivaliteit tussen de grootmachten dan ontaardt in een economische of zelfs een monetaire oorlog.

Met andere landen, zoals Japan, is het gevaar van escalatie kleiner. Het Amerikaanse ministerie van Financiën zou discreet met Tokio overleggen om de Japanse yen te versterken. Een realistisch scenario?

Vijf jaar geleden was 1 dollar nog 100 Japanse yen waard, vandaag 158 yen. De yen staat op het laagste peil in 38 jaar. Minister van Financiën Satsuki Katayama steunt monetaire ingrepen. De Japanse inflatie van 3 procent is wat hoger dan bij andere economische grootmachten. Zij zou bereid zijn de yen te verstevigen door de rente te verhogen. De Centrale Bank kan ook een deel van haar dollars en euro’s verkopen.

Na de klinkende verkiezingsoverwinning van vorig weekend kondigt premier Sanae Takaichi belastingverminderingen en meer overheidsuitgaven in defensie en IT-onderzoek aan. Het monetair beleid kan dus nog alle richtingen uitgaan.

Het kleine Japan dat aan de VS vraagt om de yen te ondersteunen, is iets anders dan een door Trump uitgelokte waardevermeerdering van de Chinese yuan. De Chinese reus uitdagen is van een andere orde dan invloed uitoefenen op een economisch en militair wat meer voorspelbare bondgenoot als Japan.

De Chinese president ambieert wel openlijk de ‘status van mondiale reservemunt’ voor de yuan. Dat speelt toch in de kaart van Trump, die de lagere dollar net wil inzetten tégen de Chinese import?

Het aandeel van de dollar in de wereldreserves daalde volgens het IMF sinds 2000 van 72 naar 57 procent. De hegemonie als mondiale reservemunt neemt af, maar blijft een monetair en financieel bolwerk.

De yuan is sinds de oorlog in Oekraïne wat relevanter geworden voor Rusland, bepaalde landen in het Midden-Oosten en tot voor kort ook Venezuela. Het blijft echter met 1,93 procent van de wereldreserves een marginale munt.

China is beleidsmatig evenmin klaar. Investeerders willen immers een reservemunt probleemloos in en uit een land transfereren en omzetten in andere valuta. China is echt geen veilige haven. De rechtszekerheid is wankel. De yuan als reservemunt is de volgende decennia ook een fictie door de rivaliteit tussen de VS en China.

Zelfs áls de VS toelaat dat de munt wat verzwakt, wil het zijn financiële macht consolideren, de productiecapaciteit goedkoop herstellen en tegelijk de kritieke toeleveringsketens veiligstellen. Door in een delicate evenwichtsoefening de positie van de dollar héél geleidelijk af te bouwen kan het wel tijd kopen. En ondertussen een andere buitenlandse én binnenlandse economische, financiële en industriële machtsbasis opbouwen.

Christine Lagarde, voorzitter van de Europese Centrale Bank, signaleerde de verzwakking van de dollar en de opgang van het goud als alternatief met een vaste waarde. Zal ook de euro hiervan profiteren?

Dat is haar oppervlakkige, nogal lachwekkende analyse. De stevige opstoot en plotse neergang van de goudprijs zijn een storm in een glas water. Er komen nog schokken. Goud kan een veilige haven zijn, maar zegt niets over de zwakte van de dollar. De goudprijs weerspiegelt vooral het wantrouwen van financiële instellingen in de overmatige schuldpositie van de VS, China, de EU én zowat alle multinationals.

Het zijn gevaarlijke tijden. De combinatie van geopolitieke schokken en de hoge schuldgraad kan veel doen verschuiven: politiek, economisch, monetair en financieel. Veel spelers incasseren nu al grote verliezen. Die kunnen plots iedereen parten spelen.

Onder Trump I steeg de Amerikaanse schuld van 14.400 naar 21.600 miljard dollar. Vandaag bedraagt die 38.000 miljard dollar of 120 procent van het bbp. Een record. Zowat het hele Amerikaanse financiële stelsel van particulieren, bedrijven en overheden is aan die waanzinnige schuldpositie gelinkt. Als de Fed of de Trump-administratie niet voor stabiliteit zorgen, kan dat leiden tot een crash van de Amerikaanse obligatiemarkt.

Dit scenario is des te gevaarlijker. Dan zullen de financiële markten de langetermijnrente naar steile hoogtes stuwen. Noch de president, noch de Fed, kunnen die renteverhoging vermijden. Dan dreigt een gigantische schok van de wereldeconomie. Bankiers kunnen het zich niet veroorloven om vandaag op beide oren te slapen.

Satsuki Katayama

‘Zelfs doelbewust verzwakte dollar bedreigt positie als wereldwijde reservemunt niet’