In de Brusselse Munt is Idomeneo te zien, een Opera die Wolfgang Amadeus Mozart componeerde toen hij 25 jaar oud was in 1781. Het was de eerste echt grote opera van het volwassen geworden wonderkind. Hij had kort daarvoor in Parijs een lyrisch werk gezien over de Kretenzische koning Idomeneus en zou het libretto daarvan laten herwerken voor een eigen opera.

Mozart zag wel wat in het verhaal van de koning die na de slag van Troje triomfantelijk terugkeert, maar terecht komt in een storm op zee. Om niet te verdrinken, smeekt hij vastgeklampt aan een stuk wrakhout Neptunus om hulp. Die krijgt hij, maar de god stelt als voorwaarde dat hij de eerste mens die hij aan land ziet aan hem opoffert.

Het noodlot, en eigenlijk het enige dramatische moment van de opera is dat de eerste sterveling die Idomeneo ziet zijn eigen zoon is. Hij weigert zijn bloedige belofte na te komen en goddelijke toorn daalt neer over zijn volk.

De wraak regeert niet, maar de menselijke wijsheid en liefde overwinnen

Op dat dramatisch begin na is er bijzonder weinig actie in deze opera, maar des te meer gebeurt er in de hoofden van de personages. Niet alleen in dat van Idomeneo, die verpletterd wordt door schuldgevoel, maar ook zijn zoon Idamante die zoals zijn vader in een storm verzeilt , maar dan van amoureuze aard: de Trojaanse gevangene Ilia is op hem verliefd en hij op haar, tot woede van de Kretenzische Elettra, die gek wordt van jaloezie.

Kritische kijk op monarchie

Hoezeer Mozart onder invloed stond van de vernieuwende ideeën van de verlichting, blijkt uit zijn aanpak van het verhaal: Idomeneo legt zijn belofte naast zich neer, doet na een goddelijke interventie afstand van de troon en geeft die aan zijn zoon, die trouwt met Ilea. Niet het noodlot is bepalend; de wraak regeert niet, maar de menselijke wijsheid en liefde overwinnen. Mozart durft de monarchie te bekritiseren; de koning Idomeneo is niet onfeilbaar, net zomin als de religieuze wetten allesbepalend zijn. Voorwaar een moderne boodschap…

De Spaanse regisseur Calixto Bieto is niet bang van enige controverse. Zijn Ring in Parijs kon op niet veel goede kritieken rekenen door zijn apocalyptische mise en scène. Eerder had hij in de Vlaamse Opera Les Bienveillantes geregisseerd, naar het bekende boek van Jonathan Littell. Daar koos hij voor een zeer expliciete aanpak, waardoor de voorstelling een ‘kinderen niet toegelaten’-label meekreeg.

Opera zonder actie

Bij Idomeneo kiest Bieto voor meer soberheid. Het decor bestaat uit grote rechthoekige elementen die goed functioneren als schuilplaatsen waarin de hoofdfiguren geconfronteerd worden met hun weinig benijdenswaardig lot. Helaas lijkt het of Bieto ten alle prijze daar verrassende kitscherige elementen wou aan toevoegen, waarvan functie en betekenis niet altijd even duidelijk zijn. Maar misschien is dit een verdienstelijke poging om deze opera zonder veel actie verteerbaar te maken. Het is immers niet eenvoudig om Idomeneo met zijn lange recitatieven scenisch aantrekkelijk te maken.

De functie en betekenis van de verrassende kitscherige elementen zijn niet altijd even duidelijk

Orkest en cast zijn zeer overtuigend. Het is een puur muzikaal genot te luisteren naar het Muntorkest dat door de Italiaanse Enrico Onofri met geïnspireerde vaste hand wordt geleid. Alle zangers zijn indrukwekkend: de Amerikaanse tenor Joshua Stewart in de hoofdrol, de Franse mezzosopraan Gaëlle Arquez als Idamante (een rol die in Mozarts tijd door een castraat werd gezongen) en de Israëlische sopraan Shira Patchornik als Ilia. Maar het meeste applaus ging verdiend naar de Amerikaanse sopraan Kathryn Lewek, die de Munt in vuur en vlam zette als de gekwetste Elettra.

Nog te zien tot 28 maart. Alle info op lamonnaiedemunt.be

Shira Patchornik

Soberheid en kitsch in de opera