In 1980 baarde een filmpje van Urbanus nog opzien omdat hij het Laatste Avondmaal van Jezus en zijn apostelen op flessen trok. De uitdrukking is hier niet toevallig gekozen, want de sketch begon met Urbanus/Jezus die de fles wijn maar niet open kreeg. Ook het brood kreeg hij niet gebroken. Tot de apostelen uiteindelijk een voor een afdropen en een pak friet gingen halen.

Het was niet Urbanus’ beste filmpje in de reeks korte sketches à la ‘Het Manneke’ van Jef Cassiers, die de toenmalige BRT een tijdje dagelijks uitzond. Dat kan u zelf vaststellen bij het bekijken van ‘Urbanus van binnen’, een nieuwe compilatie op VRT 1 en VRT MAX van optredens, clips en filmpjes die de langneuzige bard uit Tollembeek ooit maakte, voorzien van anekdotes die hij er zelf bij vertelt.

Laat de generaties van vandaag en morgen ook maar kennis maken met de soms wonderlijke gedachtesprongen uit het bizarre brein van Urbain

Zapman zou nu kunnen gaan zeuren dat het al de zoveelste keer is dat het werk van de komiek wordt uitgemolken, maar vindt eigenlijk het tegenovergestelde. Net zoals een historische canon belangrijk is voor de identiteit van een volk, heeft ook de populaire cultuur haar plaats in ons collectieve bewustzijn. Laat de generaties van vandaag en morgen ook maar kennis maken met de soms wonderlijke gedachtesprongen uit het bizarre brein van Urbain.

Ook wie de fragmenten nog kent van de allereerste keer dat ze uitgezonden werden, zal er weer om grinniken. En het zit soms in kleine absurditeiten, zoals die keer dat hij de kinderen wijsmaakt dat het water van een toverfontein magisch is. ‘100 jaar geleden heeft daar eens een ridder van gedronken, en die is toen veranderd in een puzzel.’ Alleen al dat zinnetje is zo onnozel dat het geniaal wordt. Of de keer dat hij op het podium een hoop potgrond over zijn gezicht gooit met de woorden: ‘Vroeger zat ik aan de drugs, nu zit ik aan de grond.’

Iedereen beroemd

Het destijds controversiële laatste avondmaal van Urbanus was overigens een verfijnd cultureel hoogtepunt in vergelijking met de rubriek ‘Het Laatste Avondmaal’ in het programma ‘Iedereen beroemd’. De hele paasvakantie tot en met paasmaandag werd dat programma geteisterd door een grappig bedoelde afvalwedstrijd tussen twaalf onbekende komieken. Wie hun grappen zag, wist al snel waarom ze nooit populair werden.

Tot overmaat van ramp speelde de genaamde ‘Elodie Gabias’ de rol van een soort Jezus. Elodie is een van de jammerlijke uitwassen van de huidige trend om influencers van Instagram of TikTok te plukken en ze in allerlei tv-programma’s te duwen in de hoop dat jongeren daardoor televisie gaan kijken. Voorlopig is het enige effect dat volwassenen de televisie meer en meer links laten liggen.

Apostoelendans

Elke dag kondigde Elodie een ‘apostoelendans’ aan op liedjes als ‘Zeven Zonden’, ‘Jesus, he knows me’, ‘God is a dj’ of ‘I’m crucified’ (gelukkig niet op Goede Vrijdag).

Humor is altijd gebaat bij een gemeenschappelijk referentiekader waarmee gespeeld kan worden. In die zin is het eigenlijk logisch dat zo’n bekend verhaal als het laatste avondmaal gebruikt wordt voor comedy. Dat het hier het kader werd voor extreem platte grappen, was pijnlijk. Vooral voor de makers. Of moest er iemand echt lachen om de opmerkingen van Elodie, bijvoorbeeld wanneer iemand begon over ‘bevallen in een stal’? ‘Ja’, zei dat influencergeval uit Waregem, ‘en al da stro in die foef.’ Dát niveau dus.

Maar goed, de doorsnee katholieke Vlaming begrijpt relativering en zelfrelativering. En bij velen is de katholieke achtergrond toch maar ergens in de verte aanwezig, behalve dan als er gepronkt kan worden met communicantjes en bruidsparen.

Behalve een ironische tweet van Rik Torfs of een schampere opmerking van Mia Doornaert, kwam er dus zo goed als geen commentaar op het flauwe avondmaal van Elodie en haar apostelen.

Casastrook

Hoe anders is dat als een grap niet over christenen gaat? Zapman moet vaak lachen om de filmpjes van ‘De Ideale Wereld’ op Canvas. Denk maar aan de rappers Killboy Sweet & Murder Spice, Karine en Melanie alias De Zatte Wijven, of Sociaal Incapabele Michiel. Omdat Vlaams Belang ook regelmatig mikpunt is van de grappen, is ‘De Ideale Wereld’ bovendien salonfähig bij de politiek correcte medemens. Tot deze week.

Een zogenaamde oorlogsverslaggever van ‘De Ideale Wereld’ bracht verslag uit vanuit de ‘Casastrook’. Met andere woorden: er werd gelachen met het nieuws over koopjesjagers die rijenlang staan aan te schuiven bij de uitverkoop van de failliete Casa-winkels, door termen te gebruiken die doen denken aan de Gazastrook. Leuk gevonden. Maar al snel bleek het kot te klein.

Wanneer een grap je het leven kan kosten, vertoon je toch een zekere neiging om je een tikje in te houden, niet?

De sketch kreeg volgens de krant ‘heel wat kritiek op sociale media’. Verder lezend blijkt ‘heel wat kritiek’ te slaan op een viertal reacties: De vzw ‘Een Hart Voor Vluchtelingen’ reageerde verontwaardigd op Instagram. Activist en jurist Yassine Boubout noemde het ‘niet eens grappig’, alsof zij meteen ook een humorrechter is. Opiniemaker ‘Sidi El omari’ sprak van ‘whitewashing, normalisering en ontmenselijking’. Auteur Yasmien Naciri vond het ‘enorm domme humor’. De sketch werd ijlings offline gehaald.

Vele jaren geleden kreeg John Cleese de vraag waarom hij nooit grappen maakte over de islam. Zijn antwoord: ‘Omdat ze je ervoor vermoorden. En wanneer een grap je het leven kan kosten, vertoon je toch een zekere neiging om je een tikje in te houden, niet?’

Tja. Moeten ze nu bij ‘De Ideale Wereld’ ook al bang worden?

Sidi El omari

Humor en Het Laatste Avondmaal