Op de NAVO-top in Den Haag werd beslist dat elke lidstaat 1,5 procent van het bbp zal besteden aan ‘defensiegerelateerde zaken’. Waar experts voor waarschuwden, gebeurt nu: een opbod aan ‘defence-washing’. Elke minister bekijkt of aspecten van zijn of haar departement kunnen meetellen als defensie-inspanning. Maar wat telt echt?

‘Eigenlijk zitten we al op 3,5 procent’, zei minister van Defensie Theo Francken (N-VA) aan VTM Nieuws vlak na de NAVO-top. 2 procent gaat naar de pure defensie-inspanningen: het defensiebudget, aangevuld met de pensioenen van militairen, steun aan Oekraïne en andere zaken. Aan de overige 1,5 procent die gaat naar ‘defensiegerelateerde zaken’ voldoet ons land al, aldus Francken. Al hangt dat natuurlijk af van hoe je ‘defensiegerelateerd’ definieert.

‘De bondgenoten zullen tot 1,5 procent van het bbp jaarlijks besteden aan onder meer de bescherming van kritieke infrastructuur, verdediging van netwerken, het verzekeren van maatschappelijke paraatheid en weerbaarheid, innovatie en versterking van de industriële basis voor defensie.’ Zo staat het in de verklaring na afloop van de NAVO-top. De paragraaf is best vaag en zet zo de deur open voor een zeer brede interpretatie. Belgische ministers doen daar gretig aan mee.

Windmolens en Oosterweel

De laatste in het rijtje: Mathieu Bihet (MR), minister van Energie in de federale regering. Die suggereerde in de Kamercommissie Energie dat ‘geplande investeringen in productie-eenheden die geen afhankelijkheden met derde landen creëren, meegerekend zouden kunnen worden als infrastructuurinvesteringen die de weerbaarheid van België verbeteren.’

Concreet maken volgens Bihet de aanleg van een windmolenpark op zee, onderhoud aan de kerncentrales, het Prinses Elisabeth-energie-eiland, … allemaal deel uit van de verhoging van de Belgische weerbaarheid, omdat die het land op vlak van energie minder afhankelijk maken van Rusland en anderen.

Grote infrastructuurwerken kunnen deel uitmaken van de 1,5 procent. Of dat bedoeld is voor windmolens, is een andere vraag.

Ook grote infrastructuurwerken kunnen (en zullen) deel uitmaken van die 1,5 procent. Dat was bedoeld om ervoor te zorgen dat werken die militaire transporten ten goede komen zo meegerekend kunnen worden. Het gaat dan bijvoorbeeld om nieuwe kades in de havens waar militaire transporten gelost kunnen worden. Of om extra stevige snelwegbruggen die tanks kunnen dragen. Of om de IJzeren Rijn, een spoorlijn die vanuit de Antwerpse haven richting Polen gaat en die ook bedoeld is om militaire bewegingen te vergemakkelijken.

Deze spoorlijn bestond al tijdens de Koude Oorlog, maar raakte sindsdien in verval en werd gesloten. Vlaams minister van Mobiliteit Annick De Ridder (N-VA) beloofde eerder dit jaar de gesprekken op te starten met Nederland en Duitsland om de lijn terug te heractiveren. Tegelijk zou men ook bekijken of de werken aan de Oosterweelverbinding deels kunnen meegerekend worden als defensiegerelateerde inspanning.

Italiaanse bruggen en Spaans klimaat

Italië heeft de boodschap ook begrepen. Het land behoort net als België tot de landen die te weinig uitgeven aan defensie, met 1,39 procent van het bbp in 2024. In een overheidsrapport van april suggereren vicepremiers Matteo Salvini (Lega) en Antonio Tajani (Forza Italia) een plan om dat percentage snel op te krikken en vooral die 1,5 procent vlot te halen. Een grote hangbrug die het Italiaanse vasteland verbindt met Sicilië is al langer een grote droom van nationalistische Italianen — waaronder Benito Mussolini en Silvio Berlusconi — maar de kostprijs hield het plan steeds tegen.

Nu schrijven de vicepremiers dat de brug — 3,3 kilometer lang en naar schatting 13,5 miljard duur — echter ook nuttig zal zijn voor de NAVO: op Sicilië ligt namelijk de Sigonella-vliegbasis, die door de Italiaanse en Amerikaanse defensie én enkele missies en eenheden onder NAVO- en EU-bevel wordt gebruikt voor missies in de Middellandse Zee. ‘Sicilië is een platform voor de NAVO’, zei Tajani al in een interview, maar op de NAVO-top in Den Haag haalden Amerikaanse ambtenaren de schouders op toen het plan werd voorgesteld.

Ook Spanje doet mee aan het opbod en suggereerde dat ook kosten voor klimaatbescherming zouden worden meegerekend.

Te vage bepaling

De NAVO en de Europese Unie willen dit soort ‘defence-washing’ echt vermijden, zo verklaarde Eurocommissaris voor Economie Valdis Dombrovskis al. Maar wat al dan niet aanvaardbaar is, is op dit moment volstrekt onduidelijk. Verschillende experten geven aan dat de bepaling te vaag is gehouden. ‘De NAVO moet een gestructureerd planningsproces opzetten, gelijkaardig aan het planningsproces voor puur militaire zaken, met duidelijke objectieven over de alliantie heen’, schrijft een Duitse denktank.

Overigens gaat het ook niet noodzakelijk om nieuwe investeringen. In de verklaring van de top in Den Haag staat dat elke lidstaat ‘zich moet verantwoorden voor 1,5 procent van het bbp als investering in defensiegerelateerde inspanningen.’ Wat er dus precies onder valt blijft ook daar onduidelijk. En of de lidstaten hiermee ook daadwerkelijk meer zullen gaan investeren in cyber- en kritieke infrastructuur, valt nog te betwijfelen. Of om Theo Francken te parafraseren: ‘We zitten al aan die 1,5 procent.’

Silvio Berlusconi

‘Defence-washing’: opbod aan creatief boekhouden in de Wetstraat