Het familiebedrijf in dierenvoeding Mijten werd onlangs uitgeroepen tot kmo van het jaar. Achter die titel schuilt een sector die voortdurend vernieuwt, maar zich afgeremd voelt door een almaar zwaardere controlemachine. Zaakvoerder Stef Mijten over personeel, voedselveiligheid en de traagheid van de wetgever.

Deze bijdrage maakt deel uit van een zomerreeks waarin Doorbraak de economische toestand van Vlaanderen – en bij uitbreiding Europa – in kaart brengt aan de hand van concrete bedrijfscasussen en gesprekken met ondernemers.

300 ton. Zoveel diervoeder rolt er bij Mijten elke dag van de band, goed voor ruwweg 60.000 ton op jaarbasis. Het bedrijf bestaat uit twee fabrieken, een magazijn en twee winkels, levert voor de helft aan integratoren in de kalver- en geitensector, exporteert naar het Midden-Oosten en bedient daarnaast een groeiende markt voor hobbydieren. Ondertussen is het bedrijf in handen van de vierde generatie en recent bekroond met de titel kmo van het jaar. ‘Als ik de toekomst somber zou inzien, was ik twaalf jaar geleden niet mee in de zaak gestapt’, zegt Stef Mijten, die net 35 werd.

Het is niet de markt die hem het meest hoofdbrekens bezorgt. ‘Waar we vandaag tegenaan lopen, is personeel’, zegt hij. Ziekte, uitval, en de eeuwige zomerdip maken het lastig om met flexibele teams te werken. Fabriek, magazijn en winkel zijn aparte entiteiten die je niet zomaar kunt samenvoegen, waardoor gaten moeilijk op korte termijn te dichten zijn. Flexi-jobs bieden soelaas, en het bedrijf gebruikt ze al langer dan vele andere ondernemingen, omdat de sector er vroeg toegang toe kreeg. Vakantiewerkers, studenten en een gepensioneerde chauffeur die nog enkele dagen bijspringt: het houdt de machine draaiend.

Lokaal verankerd

Wie denkt dat dergelijke productie zich makkelijk laat verhuizen naar een goedkoper land vergist zich. ‘Je kunt moeilijk met een vrachtwagen vanuit Polen het veevoeder naar hier blazen’, zegt Mijten. De grondstoffen zijn te zwaar en te volumineus om over grote afstanden te vervoeren; hoe lokaler de productie, hoe beter de prijs-kwaliteitverhouding. De markt zit grotendeels in de Benelux. Alleen met het hobbyproduct, waar de marges het transport wel dragen, kijkt het bedrijf naar de rest van Europa.

Een innovatieve sector

Bij innovatie denken de meeste mensen aan techbedrijven, niet aan veevoeder. Onterecht, vindt Mijten. Zijn sector vernieuwt voortdurend, simpelweg omdat het moet. De firma werkt voor zo’n 80 procent met reststromen uit de menselijke voedingsindustrie, grondstoffen die anders verloren zouden gaan en die hier worden omgezet in dierenvoeder. Het is een permanente evenwichtsoefening tussen economie en diergezondheid. ‘Als je een dier ziek maakt met slecht voeder, brengt het ook niets op’, zegt hij. Het voeder moet goedkoop zijn, maar even goed gezond.

De innovatie gaat meestal sneller bij de producenten dan de wetgeving kan bijhouden

Net daar wringt het. Want telkens als de sector iets nieuws probeert, botst ze op wetgeving die achterophinkt. Wil Mijten bijvoorbeeld een nieuwe, perfect veilige reststroom uit de voedingsindustrie in het voeder verwerken, dan mag dat pas als die grondstof ook expliciet in de regelgeving is opgenomen. Tot dan ligt de vernieuwing stil. ‘De innovatie gaat meestal sneller bij de producenten dan de wetgeving kan bijhouden’, zegt Mijten.

Het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (het FAVV, dat toeziet op de veiligheid van ons voedsel) neemt op zulke momenten een terughoudende houding aan: afwachten tot de regelgeving volgt. ‘Het grote verschil is dat een buitenlandse concurrent, vaak een Nederlands bedrijf, dan gewoon doorduwt en verder doet, terwijl wij hier moeten wachten.’

Elke maand een controleur

Dat wachten is geen detail. Bij Mijten staat zo goed als elke maand iemand voor de deur, voor een staalname of een controle. En dan zijn er nog de interne audit- en autocontrolesystemen, het verplichte systeem waarmee een bedrijf zelf moet aantonen dat het de voedselveiligheid bewaakt, die het bedrijf bovendien op eigen kosten moet onderhouden. Die kosten nemen elk jaar toe. ‘Het is bijna een voltijdse job geworden’, zegt Mijten. Voor een bedrijf van zijn omvang is dat te dragen, maar het belemmert de groei, en voor kleinere starters is het ronduit onhoudbaar. ‘In deze sector starten is gewoon niet meer mogelijk.’

In deze sector starten is gewoon niet meer mogelijk

De frustratie zit niet zozeer in de regels zelf als wel in hoe ze worden toegepast. Controleurs geven volgens Mijten soms zelf toe dat een wettekst niet voor een bepaalde situatie is geschreven, maar dat ze nu eenmaal zo wordt geïnterpreteerd. Tot de tekst wordt aangepast, blijft de letter van de wet gelden. En dat aanpassen verloopt door een trage molen, soms jarenlang. ‘Tot die tijd moeten we ons eraan houden’, klinkt het berustend.

De kracht van de groep

Tegen die traagheid zet de sector zijn enige echte tegengewicht in: collectieve organisatie. Mijten werkt nauw samen binnen koepels als BEMEFA, de beroepsvereniging voor de mengvoederfabrikanten, en de graanfederatie. Alleen als groep word je gehoord, is de overtuiging. Een sprekend voorbeeld is de collectieve graanontvangst, waarbij naar schatting 98 procent van de graanontvangst in België is aangesloten en een gezamenlijke verzekering het risico voor alle leden dekt. ‘Als je dat alleen probeert te doen, is dat enkel weggelegd voor de allergrootsten.’

Helemaal gerust is Mijten niet. Hij ziet kleinere boeren stoppen bij gebrek aan opvolging en investeringszin, en ook de grote spelers worden voorzichtiger. De stikstof- en milieuregels knagen aan de motivatie om te innoveren, net op het moment dat de overheid met een begrotingstekort kampt en zich afvraagt waar ze het geld zal halen. ‘Een groot deel van die sector is zijn motivatie een beetje kwijtgeraakt.’

Een familiebedrijf met opvolging

En toch overheerst het optimisme. Mijten gelooft dat de Europese landbouw- en voedingssector elke crisis tot nog toe sterker is doorgekomen, telkens dankzij innovatie. Ook de continuïteit van het eigen bedrijf is geregeld: de opvolging werd enkele jaren geleden voorbereid via een familieraad, waarbij alle vier de erfgenamen worden betrokken. Twee blijven voorlopig buiten de zaak, twee zijn nog te jong, maar de deur staat open.

Daarmee staat Mijten symbool voor een paradox die de hele sector tekent. De ondernemingszin en de innovatiekracht zijn volop aanwezig, maar de vraag is of de overheid hen de nodige ademruimte biedt.

Stef Mijten

Ondernemen anno nu: optimisme ondanks zware regeldruk