Vorige week kondigde de Amerikaanse president Donald Trump een reeks handelstarieven aan. Alle Europese producten worden belast aan 20 procent. Trump rekent op een opbrengst van 600 miljard dollar. Econoom Ivan Van de Cloot van Stichting Merito geeft meer uitleg bij de plannen die premier Bart De Wever (N-VA) omschrijft als ‘waanzinnig’.

Het is te vroeg om het effect van de Amerikaanse handelstarieven al in te schatten. Eerst moet met Donald Trump onderhandeld worden over de draagwijdte, meent econoom Ivan Van de Cloot. Hij speculeert erop dat de invoering kadert in een verzwakkingsstrategie van de dollar. De aankondiging van de Amerikaanse handelstarieven door Donald Trump komt bij Europa aan als een bom. Maar Ivan Van de Cloot vreest dat dit maar een eerste stap is van een plan om met een zwakke dollar de VS-industrie te versterken.

Leiden de handelstarieven die worden ingevoerd echt tot een daling van de economische groei en misschien zelfs een recessie in de VS én de EU?

‘Met handelstarieven kunnen landen minder hun “comparatieve voordelen” uitspelen, zoals het economische handboek bepaalt. Vrijhandel zorgt dat diensten en producten het meest efficiënt worden geproduceerd. Dat creëert wereldwijd welvaart. De beperking van handel leidt dus tot een welvaartsverlies in alle landen.’

‘Hogere invoertarieven zijn een consumptiebelasting voor de Amerikanen. Ze verhogen ook de kosten van geïmporteerde grondstoffen en halffabricaten die worden geleverd aan de Amerikaanse bedrijven. Hun productiekost zal dus ook stijgen. Bovendien kunnen bedrijven hun prijzen verhogen dankzij de verminderde concurrentie van spelers die geraakt worden door de invoertarieven.’

‘De invoertarieven zijn problematisch voor de wereldeconomie. Als de vergeldingsacties escaleren kan dat wereldwijd tot nóg meer welvaartverlies leiden. Het is wat voorbarig om nu te beweren dat de handelstarieven een wereldwijde recessie zullen veroorzaken. Veel hangt af van wat er verder gebeurt. Het is niet onmogelijk dat er nog ernstige bijstellingen komen na onderhandelingen.’

Waarom voert Trump een handelspolitiek die zowat álle economen als onzinnig bestempelen?

‘Omdat Trump andere criteria hanteert dan de meeste economen. Voor hem zijn tarieven een hefboom om landen aan te sporen tot beslissingen in andere dossiers. De tijdelijke beperking van de economische groei kan een prijs zijn die de Amerikaanse regering bereid is te betalen om successen te bereiken in bijvoorbeeld veiligheids- of economisch strategische dossiers op lange termijn. Tarieven kunnen bijvoorbeeld een stok achter de deur zijn om de grondstofbevoorrading te garanderen of het industriële apparaat te versterken.’

‘Niet élk economisch handboek verzet zich trouwens tegen tarieven. Donald Trump heeft er al veertig jaar één in de kast staan waarin ze fel worden verdedigd. Hij is al heel zijn leven de Tariff Man. Wie vandaag verrast reageert op de torenhoge tarieven en doet alsof de Vikingen van de ene dag op de andere Europa plunderen, is héél naïef.’

Zijn die maatregelen vooral genomen om Europa te treffen uit een diepe afkeer voor de EU, zoals bleek uit de aanvallen van vice-president J.D. Vance?

‘Het is niet mogelijk in het hoofd van Trump te kijken. De handelstarieven hebben veel minder met Europa te maken dan we zelf denken. China is vandaag de grote rivaal van de VS op economisch en geopolitiek vlak. Het is op China dat deze tarieven vooral een effect moeten hebben.’

‘De schade aan Europa is maar een neveneffect in een groter plan. Europa moet beseffen dat het niet meer het centrum is waar de rest van de wereld omheen draait. Dat is voor veel Europese politici traumatisch.’

Zullen die tarieven industrie terugbrengen naar de VS?

‘Dat is de slogan die Trump gebruikt om zijn achterban te overtuigen. In bepaalde specifieke gevallen zal dat wel het geval zijn. Maar Europese politici moeten zich niet laten misleiden door die slogans die vooral voor de binnenlandse politiek bedoeld zijn.’

‘De verschuiving van de industrie naar de VS is trouwens al een tijd bezig. Heel wat investeringen zijn uit Europa naar de VS gelokt met goedkope energieprijzen. Vergeet ook niet het ruime subsidiebeleid dat Joe Biden op poten heeft gezet met de Inflation Reduction Act (IRA) van 2022. Ook dat was een reden om in de VS te investeren.’

Zijn de extra-belastinginkomsten via tarieven voor de VS inzetbaar om de Amerikaanse belastingen voor personen en bedrijven te verminderen?

‘Ook dat is eerder een slogan voor de achterban. Er kan een gedeeltelijke shift plaatsvinden van binnenlandse fiscaliteit naar tarieven. Die berekening van de opbrengsten lijkt wel op een bierviltje gedaan. Ze kunnen misschien enkele honderden miljarden opbrengen, maar zullen worden afgebouwd door de dalende import. Het effect op de 5500 miljard dollar Amerikaanse belastingen per jaar zal dus beperkt zijn. Bovendien innen ook de deelstaten een deel van de belastingen.’

‘Maar Trump wil meer bereiken dan een louter fiscaal of financieel effect. De invoering van deze tarieven zijn misschien de eerste veldslag van een lange oorlog. Naaste Trump-medewerkers, zoals minister van Financiën Scott Bessent en vicepresident J.D. Vance, hebben een veel groter plan in gedachten. Ze willen de globale economische orde wijzigen, omdat de VS te afhankelijk zijn van een wereldwijde kapitaalinstroom volgens hen. Ze zien de Amerikaanse economie als een ponzifraudesysteem. (Ponzifraude is een methode om mensen op te lichten door een belegging aan te bieden waarbij de uitbetaalde gelden (deels) worden gefinancierd uit de inleg van nieuwe klanten, n.v.d.r.)

‘Het Amerikaanse handelstekort groeit volgens hen veel te sterk door de kunstmatig hoge dollar. Die wordt in stand gehouden door de Chinese overheid die Amerikaanse staatsobligaties opstapelt en het handelsoverschot met de VS laat aanzwellen. De VS leven boven hun stand, terwijl de Chinezen weinig consumeren en met de opbrengst van hun export de Amerikaanse overheidsobligaties oppotten. Het lijkt wel een piramidespel.’

‘Er circuleren sinds vorig jaar plannen onder het label van het ‘Mar-a-Lago-akkoord’. Dat is een niet-officiële strategie die een economische beleidscel rond Trump ontwikkelde in zijn buitenverblijf Mar-a-Lago in Florida. Onder het dreigement van een handelsoorlog en het wegnemen van de defensieparaplu, zouden de VS centrale banken willen overtuigen om hun reserves veel minder in Amerikaans staatspapier te beleggen. Dat zou de dollar verzwakken, wat de export van de VS-industrie dan weer versterkt en dus jobs creëert. Door de zwakkere dollar zal de Amerikaanse dollar niet meer het ijkpunt zijn van de wereldeconomie, maar het goud.’

‘Het Mar-a-Lago-akkoord is een afspiegeling van het befaamde ‘Plaza-akkoord’ uit 1985. De VS brachten toen het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk en Japan zover om via een georkestreerde actie de dollarkoers te laten dalen en zo de Amerikaanse concurrentiekracht te versterken. Vandaag komt het Mar-a-Lago-akkoord nog bitter weinig aan bod in de media.’

Dit lijkt wel 1971, toen de loskoppeling van de dollar aan het goud tot een speculatiegolf leidde. De geschetste strategie bevat toch grote risico’s?

‘Het kan de economie destabiliseren. Een conventionele president durft niet denken aan dat soort plannen. Trump I deed dat ook niet. Maar Trump II is blijkbaar bereid het risico van de complete ontwrichting in de ene of de andere richting te nemen. De president zal die plannen ook niet luidop aankondigen, want dan zal hij door de geschiedenis als de hoofdverantwoordelijke worden aangeduid als het verkeerd afloopt.’

‘Stel dat de plannen mislukken. Dan kan Trump zijn handen in onschuld wassen. Hij zal Vance & Co dan als de Raspoetins onmiddellijk aan de deur zetten. Zo werkt hij nu eenmaal. De vernietiging van 4000 miljard dollar beurswaarde na de bekendmaking van de heffingen zou een eerste teken kunnen zijn dat hij de bewuste strategie niet meer zal doorzetten.’

Wat betekenen de hoge handelstarieven voor Vlaamse bedrijven?

‘Ze kunnen de directe bilaterale handel beïnvloeden. De VS is de vierde handelspartner van ons land. Ons land exporteerde in 2024 voor 34,5 miljard euro goederen naar de VS, goed voor 6,8 procent van de totale uitvoer. Omdat geneesmiddelen worden uitgesloten van de invoerheffingen, wordt de helft van de export naar de VS vrijgesteld. Daarnaast voert België ook veel half afgewerkte onderdelen uit naar handelspartners zoals Duitsland en Frankrijk, die de volledig afgewerkte producten dan naar de VS exporteren. Daar kunnen we dus dubbel getroffen worden. Maar het is veel te vroeg om het effect van de tarieven nu al te berekenen. De maatregelen kunnen immers nog grondig worden aangepast. Bovendien zullen de tariefinkomsten ook afnemen door de dalende handel.’

Wat is de gepaste EU-reactie op de ‘Bevrijdingsdag’?

‘Het hoofd koel houden. Tegenmaatregelen zijn politiek onvermijdelijk. Ze moeten zich in eerste instantie slim toespitsen op een beperkt aantal categorieën. We mogen ervan uitgaan dat de EU haar huiswerk al heeft gemaakt om een selectie tegenmaatregelen uit te werken. Ze moeten de VS proberen te overtuigen dat er zaken te doen zijn. Zoals in de eerste periode van president Trump met de extra afname van LNG-gas.’

‘Gewezen minister van Financiën Steven Mnuchin wees erop dat in Trumps eerste periode de tarieven al gebruikt werden om iedereen naar de onderhandelingstafel te brengen. Op de tv-zender CNBC zei hij dat de tarieven naar beneden onderhandeld kunnen worden, naar een basistarief van 10 procent. Dat kan in veel sectoren in de prijzen worden verwerkt.’

‘Een piste is Trump ervan te overtuigen dat het niet correct is om de EU als één blok te behandelen. België heeft bijvoorbeeld geen handelsoverschot met de VS. Het is een van de EU-lidstaten die via aparte onderhandelingen een veel voordeliger tarief met de VS zou kunnen bekomen. Het zou bijvoorbeeld heel naïef zijn om zonder meer de nieuwe gevechtsvliegtuigen F-35 aan te schaffen bij Lockheed Martin. Ik weet wel dat minister van Defensie Theo Francken (N-VA) daar anders over denkt, maar hij houdt enkel rekening met zijn winkel. Dat soort miljardenbestellingen is cruciaal om over toegevingen met de VS te kunnen onderhandelen.’

Steven Mnuchin

Ivan Van de Cloot: ‘Invoering handelstarieven kan eerste veldslag zijn van lange oorlog’