Natuurlijk heb je de Biënnale niet nodig als motivatie om naar Venetië te gaan. Maar ik maak van dit artistiek voorwendsel al een paar decennia tweejaarlijks gebruik om toch nog eens voor de zoveelste keer naar de mooiste stad ter wereld te gaan.

Ja, tot die conclusie ben ik gekomen na vele reizen in alle windrichtingen. Natuurlijk moet je er de toeristenstroom bij nemen, maar tenzij je perse naar de Rialtobrug of San Marco wil, kan je die gemakkelijk vermijden door ze langs kleinere steegjes uit de weg te blijven. En wil je die twee favoriete plekken toch zien, ga er dan ‘s morgens heel vroeg heen. Om zeven uur slapen de toeristen nog, liggen de trappen van de Rialto er verlaten bij en word je enkel bekeken door de duiven op het lege San Marcoplein. Een magisch moment.

Verdwalen in het stenen labyrint

Geen stad in de wereld heeft een vergelijkbare homogeniteit van schoonheid, die nergens verstoord wordt. Waar je in andere steden op zoek gaat naar interessante gebouwen, moet je dat in Venetië niet doen: je wordt er door overrompeld. Om ten volle van Venetië te genieten, moet je vooral geen haast hebben en traag stappen, slenteren, kuieren. Het doel moet zijn de weg kwijt te raken en te verdwalen in het stenen labyrint.

Pure pracht van grote paleizen of kleine huizen langs nauwe straatjes en ruime pleinen die overal onverwacht opduiken. Je kan tijdens je zwerftocht een paar van de honderd Venetiaanse kerken bezoeken. En natuurlijk is er het alomtegenwoordige water in de smalle grachten en het het brede Canal Grande, de mooiste stroom ter wereld.

Oude stad voor de toekomst

Een oude stad, en tegelijk een model voor de toekomst. Hier hebben nooit auto’s hun wil kunnen opdringen en de ziel vernietigd in naam van zogenaamde vooruitgang en mobiliteit. Als je in Venetië wil bewegen, doe je dat op de meest natuurlijke manier: te voet. Of met de vaporetto, het openbaar vervoer te water. Nergens anders is sight-seeing zo gemakkelijk. Ik zou een hele dag heen en weer kunnen varen, dan eens naar links kijken en dan eens naar rechts. Welke kant van het Canal Grande mooier is, weet ik na al die jaren nog altijd niet. En ik wil het ook niet weten.

Nergens anders is sight-seeing zo gemakkelijk als in Venetië. Ik zou een hele dag heen en weer kunnen varen

Maar het excuus was dus de Biënnale, de meest prestigieuze kunsttentoonstelling die al 131 jaar wordt georganiseerd. Die is te zien in de exquise tuinen van Venetië, de Giardini en het Arsenaal, ooit een enorme scheepswerf. Daarvoor moet je bijna naar het uiteinde van de stad; stap er naar toe van bij San Marco en kijk uit over de oevers van de lagune aan je rechterkant. Je kan natuurlijk ook met de vaporetto gaan, maar pas op, als je de stop mist, ben je vertrokken naar Lido, het strand. Ook de moeite waard, maar we waren gekomen voor de kunst nietwaar!

In 2024 werd de Kameroens-Zwitserse Koyo Kouoh als curatrice van deze editie benoemd. Helaas werd ze door kanker geveld vorig jaar. Maar met haar team had ze al een duidelijke lijn uitgezet, onder de titel: ‘In Minor Keys’. Kleine, maar daarom niet minder interessante kunst, met bijzondere aandacht voor Afrikaans artiesten. Kouoh had eerder in 2021 in Bozar een bijzonder mooie tentoonstelling gemaakt over zwarte figuratieve kunst.

Enorm aanbod

Het aanbod van artistieke expressie is zo groot, dat ik me telkens afvraag hoeveel je daar kan van verwerken. Komt daarbij dat het vaak nodig is om begeleidende teksten met uitleg te lezen, om iets van de demarche van de kunstenaar te begrijpen. Het beste is dus gewoon alles te ondergaan, ervan te genieten en er een artistieke wandeling van te maken.

In het Arsenaal staat voor mij het meest indrukwekkende werk: een cirkelvormige kleurrijke videowand van de Libanese-Australiër Khaled Sabsabi. Gewoon blijven staan, meer dan een paar minuten, om te genieten van de bewegingen in het scherm. En stap nadien door het gebouw dat liefst 316 meter lang is.

Ik was onder de indruk van de Amerikaan Nick Cave (niet de zanger), met een monumentale bronzen beeld van een man die overgaat in een boom. Of de zes meter lange tafel van de Burmese Sawangwongse Yawnghwe met 2.500 kleine figuurtjes in klei die de exodus van de Rohingya uitbeelden.

De tentoonstelling gaat buiten verder en daar heb je een uniek zicht op het nog functionerende arsenaal. Hier zijn nog enige paviljoenen van landen, die er geen hebben in de Giardini. Mis het Indische niet, met Sumakshi Singh met een ontroerende geweven herinnering aan het huis van jeugd.

Merkwaardig is hoe goedkoop de immens populaire Aperol Spritz hier is: 5 euro, overal. Dat is pas democratie!

Het Arsenaal is genoeg voor minstens een halve dag. Daarna is het uur van verwerken van al dat moois aangebroken. Het is aangeraden dit te doen met een aperitief en even een Venetiaan te worden. Merkwaardig is hoe goedkoop de immens populaire Aperol Spritz hier is: 5 euro, overal. Dat is pas democratie! Ik raad u die te proeven op een terras in de enige ‘straat’ van de stad, de brede Via Garibaldi, tussen het Arsenaal en de Giardini. Een toerist loopt er wel eens verloren, maar nergens anders in de stad voel je je een deel van het echte, levende Venetië.

Giardini

In de tuinen van Venetië staan 29 nationale paviljoenen, van evenveel landen. Het Belgische behoort tot de oudste; het werd in 1907 gebouwd. De curatrice heeft geen invloed gehad op de invulling van de paviljoenen, die gebeurt autonoom door elk land. Enkel in het centrale paviljoen is een voortzetting van het werk van de ploeg van de betreurde Koyo Kouoh te zien, met ook hier veel Afrikaanse kunst.

Als je de Giardini binnenkomt, loop je op het Spaanse en Belgische paviljoen. En dat zijn voor mij meteen de beste! Oriol Vilanova is een Spanjaard die in Brussel woont. Hij bekleedde de muren van het paviljoen van zijn land met 50.000 prentkaarten die hij twintig jaar lang op rommelmarkten (waaronder die van de Marollen) kocht en die hij thematisch en ook volgens kleur samenbracht. Veel Brusselse beelden, van het Justitiepaleis tot de Grote Markt en Manneken Pis, samen met een heerlijk heterocliete verzameling, met foto’s van vogeltjes, pausen, giraffen, windmolens en alles wat mensen in hun hoofd halen om te verzenden. Een magnifieke ode aan de menselijke herinnering en vergeefse pogingen die door te geven.

Helemaal anders daarnaast in ons paviljoen. Daar serveert landgenote Miet Warlop ‘It never ssst’, een bijzonder fysieke performance van dansers die op en aan lopen met plaasteren woorden, die in een hels tempo onder meeslepende muziek, geheel of in stukken, op houten stellingen gelegd worden. Je zoekt zelf de betekenis; het is een speelse evocatie van de moeilijkheid om te communiceren over deze verwarrende tijden. Maar indrukwekkend is het zeker. En dat leek ook het publiek te vinden, dat enthousiast reageerde.

De andere paviljoenen laat ik u zelf ontdekken. Mis toch het Poolse niet, met een zeer ontroerend grootschermprojectie van een onder water in gebarentaal zingend koor.

Gratis kunst

U kan zelfs de hele Biënnale links laten liggen en toch volop van een kunstzinnig verblijf in Venetië genieten, zonder dat het u een euro kost. Want over heel de stad verspreid, zijn op prachtige locaties kunstenaars te zien van landen die geen plaats hebben in de Giardini of het Arsenaal. De meest indrukwekkende is die van Oekraïne in een immens paleis met uitzicht op het Canal Grande, vlak bij de Accademia.

Maar Venetië zelf is natuurlijk zelf het mooiste kunstwerk, waarvan elke vierkante meter een aanblik waard is. La Serenissima, het mooiste openluchtmuseum ter wereld, waarvan je geniet door er gewoon in rond te lopen! Veel plezier!

De Biënnale is te bezoeken tot 22 november. Alle info en tickets op www.labiennale.org

Check vooral wanneer de opvoeringen van Miet Warlop te zien zijn.

Sumakshi Singh

Genieten in Venetië