Banken worden door recente Europese witwasregelgeving verplicht om nog grondiger na te gaan waar het geld van hun klanten vandaan komt. Op het eerste gezicht een goede zaak, maar dan wel een met soms pijnlijke gevolgen. Kan u bewijzen dat uw ouders het geld dat ze u hebben nagelaten rechtmatig verdiend hebben? Zo nee, kan de bank uw rekening sluiten. ‘We zijn wat lastiger dan pakweg tien jaar geleden. Dat waren we liever niet geworden, maar de EU legt nu eenmaal die strenge controle op.’

Het overkwam een klant van Saxo Bank vorig jaar. De man, een tachtiger, kreeg digitaal het verzoek een recente belastingaangifte over te maken, en een herkomstbewijs voor het kapitaal uit zijn vroegere inkomsten (salarissen, pensioenuitkeringen, erfenissen, …). De klant weigerde, deels omdat hij het een inbreuk op zijn privacy vond, maar ook omdat hij simpelweg niet over al die documenten beschikt.

Daarop besloot de bank de effectenrekening van de klant te sluiten. Hij moest alle effecten overdragen aan een andere bank of die zelf liquideren. In het uiterste geval zou de bank dit zelf doen. ‘Ik verkoos heel het effectenpakket te verkopen, omdat de overdracht naar een andere bank per aandeel te duur zou zijn’, getuigt hij aan de redactie. ‘Ik verloor intussen 40 tot 50.000 euro aan misgelopen winsten.’

Eerste opvraging

De klant had al een effectenrekening bij het vroegere BinckBank, in 2019 overgenomen door het Deense Saxo Bank. ‘Nooit heeft BinckBank inzage gevraagd over de herkomst van mijn financiën’, zegt de inmiddels gewezen klant. ‘Dat gebeurde evenmin voor effectenrekeningen die ik ook had bij Argenta en Keytrade Bank.’

Er is volgens de klant geen enkele aanwijzing van verdachte transacties

Er is volgens hem geen enkele aanwijzing van verdachte transacties, zoals ongebruikelijke bedragen, complexe financiële constructies of activiteiten in een hoogrisicoland. De man was personeelslid bij een staatsbedrijf en betaalde altijd netjes persoonsbelastingen. Nu worden plots vragen gesteld.

‘Saxo Bank is steeds de tweede bank, omdat we wel effectenrekeningen maar geen zichtrekeningen hebben’, verklaart woordvoerder Sven Watthy van Saxo Bank. ‘Daarop gebeurt geen directe storting van loon, uitkering of erfenis als onze klanten hun effectenrekening willen spijzen. We kunnen de herkomst van hun beleggingen dus niet rechtstreeks nagaan. Dan zijn we wel verplicht om aan klanten meer informatie te vragen.’

Strengere EU-controle

Vroeger was Saxo Bank wat soepeler bij de verrekening van die gelden. ‘We zijn wat lastiger dan pakweg tien jaar geleden’, erkent Watthy. ‘Dat waren we liever niet geworden, maar de EU legt nu eenmaal die strenge controle op.’

Febelfin: álle banken zijn sinds 2024 zijn overgeschakeld naar een meer grondige controle

Bankenfederatie Febelfin signaleert dat álle banken sinds 2024 zijn overgeschakeld naar een meer grondige controle. Dat gebeurde door de omzetting van ruimere Europese antiwitwasregels naar Belgische wetgeving. ‘De wet legt geen alomvattende lijst op met wat exact kan gevraagd worden bij een risico-onderzoek’, legt woordvoerster Isabelle Marchand uit. ‘Hoe specifiek dat risico-onderzoek gebeurt kan dus voor elke bank licht verschillen, maar de essentie blijft.’

Rekening wordt gesloten

Gewone bank- én effectenrekeningen worden aan zo’n screening onderworpen en desnoods afgesloten. ‘De verplichte sluiting kan gebeuren als de bank niet kan voldoen aan de wettelijke waakzaamheidsplicht of specifieke regels zoals het “ken uw klant”- en “ken uw transacties”-principe’, legt Marchand uit. ‘Mocht de klant niet akkoord zijn met de bank, kan hij zich wenden tot haar klantendienst en uiteindelijk tot de overkoepelende organisatie voor financiële geschillen Ombudsfin.’

Saxo Bank heeft volgens de klant zijn klacht over de uitsluiting al afgewezen. ‘De periode tussen de eerste vraag naar de herkomst van de middelen en de afsluiting van de rekening lijkt me bijzonder kort’, vindt woordvoerder Watthy. ‘We hebben vorig jaar aan meerdere klanten vragen gestuurd over de herkomst van hun vermogen. Misschien is uw lezer door deze controle gevat.’ Watthy is bereid om de gang van zaken in detail te laten controleren, maar omdat onze lezer op zijn anonimiteit staat is dat niet mogelijk.

Digitale screening

Dave van Moppes (Tuerlinckx Tax Lawyers) ziet dit soort financiële doorlichtingen steeds meer voorbijkomen. ‘Alle bankrekeningen en -verrichtingen worden digitaal gescreend en bij een aantal risicoprofielen gaan de alarmlichten branden’, getuigt de fiscalist. ‘Dan wordt een standaardvragenlijst voorgelegd.’

Hoe hoger de bedragen, hoe meer transfers en hoe exotischer het herkomstland, hoe meer vragen. Van Moppes: ‘Cashgevoelige sectoren of risicoberoepen voor witwassen, zoals diamantairs, horeca- en bouwondernemers worden eerder gecontroleerd. Ook prominente politieke personen krijgen een verhoogde controle, zoals gewezen vicepremier Didier Reynders (MR) ondervond. Zonder een bonafide herkomst worden de transacties gemeld aan de witwascel CFI, die kan doorverwijzen naar het gerecht. Meestal gaat dit gepaard met de beëindiging van de klantenrelatie.’

Verdacht vermogen

De controles gebeuren nu op grotere schaal via artificiële intelligentie. ‘Het algoritme pikt er een onnozele cashverrichting van 3000 euro uit voor verdere controle’, vertelt Van Moppes. Wie voor deze bedragen geen legitieme herkomstdocumenten kan overleggen, heeft vanaf dan een fiscaal, misschien zelfs crimineel, verdacht vermogen.

Controles gebeuren nu op grotere schaal via artificiële intelligentie

Dat geldt ook voor een nalatenschap die een klant in de schoot valt. De oorsprong van het vermogen van die overledene gaat dikwijls decennia terug. ‘Hij moet bewijzen dat de erflater zijn rijkdom rechtmatig heeft verworven’, aldus de advocaat. ‘Zonder de nodige documenten is dat heel vaak niet mogelijk. Dat soort informatie verdwijnt immers na jaren in de vergetelheid.’

Fiscale regularisatie

Dan is er maar één uitweg: de fiscale regularisatie via het Contactpunt bij de fiscus. Dan betaalt de eigenaar van de betwiste bedragen bovenop de verschuldigde belasting een boete van 30 procent, of 45 procent voor fiscaal verjaard kapitaal. Onschuldige maar niet gedocumenteerde vermogenden betalen dus een fikse boete. Van Moppes: ‘Anders staat hun geld te blinken bij een of andere bank of op een levensverzekering zonder dat je het kan uitgeven of schenken.’

Onschuldige maar niet gedocumenteerde vermogenden betalen een fikse boete

De advocaat zegt dat het weinig zin heeft om dan op zoek te gaan naar wat soepeler banken: ‘Elke bank hanteert gelijkaardige software en past de wet strikt toe. Niemand ontsnapt eraan.’

Watthy wijst erop dat hun ex-klant zich dus geen illusies moet maken. De banken waar hij nog een rekening heeft, zullen op termijn ook aankloppen voor herkomstbewijzen. ‘Een kwestie van timing’, voorspelt hij.

Sven Watthy

‘Niemand ontsnapt eraan’: kan ú elke cent op uw rekening verantwoorden?