In een vertrouwelijk rapport waarschuwt het OCAD voor de radicalisering van de klimaatbeweging. Dat werd drie jaar geleden al voorspeld door een masterstudent. ‘Een deel van de klimaatbeweging kan eigenlijk bijna als een terreurbeweging worden gezien’, zegt diens promotor en veiligheidsexpert Kenneth Lasoen.

Er is een zorgwekkende radicalisering aan de gang binnen de Belgische klimaatbeweging, zo titelden verschillende media enkele dagen geleden. Verschillende groeperingen zoals ‘Code Rood’ — een groepering die zich inzet voor een forse terugdringing van broeikasgassen in de atmosfeer — zijn almaar meer bereid geweld te gebruiken en kunnen bezwaarlijk nog ‘activistisch’ genoemd worden, eerder extremistisch. Tot die conclusie komt alvast het OCAD, het analyse-orgaan dat de terreurdreiging in ons land opvolgt, in een rapport dat enkele media konden inkijken.

Dat rapport konden we zelf niet inkijken, maar wel een proefschrift van masterstudent Internationale Betrekkingen Thibau Deputter uit 2022. Hij voorspelde drie jaar geleden al de mogelijke radicalisering van de klimaatbeweging.

Van politiek naar bedrijven

De klimaatbeweging in België valt uiteen in drie segmenten, zo analyseert Deputter: de linkse variant, de groen-anarchistische beweging en de rechtse ‘ecofascistische’ variant. In België is de eerste, linkse, klimaatbeweging veruit de belangrijkste. Zij willen in de kern geen geweld gebruiken, zo meent Deputter, maar kunnen daartoe wel verleid worden wanneer zij gaan vinden dat de politieke wereld nalaat om snelle klimaatmaatregelen te nemen en geweldloze acties weinig zoden aan de dijk brengen. Code Rood en Extinction Rebellion zijn de belangrijkste vertegenwoordigers van dit segment.

Acties waarbij bedrijven geviseerd worden, kunnen grote economische schade aanrichten

De focus binnen de radicaal-linkse klimaatbeweging verschuift meer en meer naar ontwrichtende acties bij grootindustriële bedrijven, wat door het OCAD wordt gezien als een voorbeeld van radicalisering. Bij zulke acties, zoals in maart van dit jaar in de Gentse haven, wordt vooral gemikt op economische ontwrichting en niet op symbolische actie aan een politiek kabinet of in de Brusselse regeringswijk. Zulke acties waarbij bedrijven geviseerd worden kunnen aanzienlijke economische schade aanrichten, zo schreef Deputter in zijn proefschrift.

Groeiend veiligheidsrisico

Het OCAD gaat nog verder in de analyse: de bezetting van zulke bedrijven is potentieel gevaarlijk. Als je in een olie- of gasterminal vandalisme pleegt, dan creëert dat door de aard van de producten die er verwerkt en opgeslagen worden namelijk een veiligheidsrisico. Radicalere tactieken brengen ook een harder antwoord van de veiligheidsdiensten met zich mee, waardoor de klimaatbeweging mogelijk nog verder radicaliseert.

Opmerkelijk: de mate waarin de media over zulke acties berichten, werkt radicalisering ook verder in de hand, suggereert Deputter. ‘Het gevolg kan zijn dat activisten gewaagdere protestacties organiseren waardoor de kans op incidenten met gewonden of zelfs doden groeit’, zo staat in het proefschrift. Het feit dat de klimaatbeweging een beweging zonder echte leiders is, maakt dat sommige charismatische personen ook de kans kunnen grijpen om de beweging te kapen en richting radicalere methodes te sturen.

Palestina

‘We moeten durven zeggen dat een flink deel van de radicalisering van de klimaatbeweging zich binnen de linkse en kleinlinkse sfeer afspeelt’, zegt Kenneth Lasoen, docent Inlichtingenstudies en veiligheidsexpert van de Universiteit Antwerpen en en het Nederlands-Belgische Kenniscentrum Security Intelligence. Lasoen was drie jaar geleden de promotor van Deputter.

‘Binnen de academische wereld heerst er zelfscensuur om het over dit onderwerp te hebben. Men gaat altijd overwegend uit van een extreemrechtse dreiging. Maar ook de dreiging van linkse groeperingen is er altijd geweest. Die groeperingen laten zich nu almeer meer met de klimaatbewegingen in. Ik zag dat drie jaar geleden al heel duidelijk.’

Binnen de academische wereld heerst er zelfscensuur om het over dit onderwerp te hebben

‘Tegenwoordig is er een kruisbestuiving tussen de klimaatbeweging en de Palestijnse strijd die moeilijk in vakjes te steken is’, gaat Lasoen verder. ‘Ook dat werkt volgens mij de radicalisering in de hand. Er wordt van de strijd voor een beter klimaat en de strijd voor een Palestijnse staat één amalgaam gemaakt: het gevecht tegen de kapitalistische westerse orde. Elke nuance verdwijnt daardoor. Als dit zo verder gaat, flirten sommige klimaatbewegingen met het label “terreurorganisatie”. Terreur is immers dé definitie van geweld voor politieke doeleinden.’

Ecofascisme en anarchie

Wat met de rest van de klimaatbeweging? De twee andere in het proefschrift genoemde klimaatbewegingen zijn in België veel kleiner, maar gebruiken wel erg radicale tactieken die soms door de bredere klimaatbeweging worden overgenomen.

De groen-anarchistische beweging bestaat alleen in Brussel en Namen en heeft een boodschap die mogelijk té radicaal is voor een breder publiek: ze is ervan overtuigd dat de industriële wereld aan haar neergang bezig is en dat die evolutie ook in de hand moet worden gewerkt. De beweging pleit voor een primitieve samenleving zonder technologie, windmolens en zonnepanelen inbegrepen.

Ecofascisten zien de overbevolking en migratie als het grootste klimaat- en milieuprobleem

De rechtsextremistische variant van de klimaatbeweging — het ‘ecofascisme’ of ‘econationalisme’ — is in België haast onbestaande, maar in het buitenland wel zeer gevaarlijk. In 2019 schoot een zelfverklaarde aanhanger van deze groepering meer dan vijftig mensen dood in een moskee in het Nieuw-Zeelandse Christchurch. Ecofascisten zien de overbevolking en migratie als het grootste klimaat- en milieuprobleem. Zij pleiten voor een terugkeer naar een meer landelijke wereld weg van de grootsteden, die als ‘decadent’ worden gezien. De verbondenheid met de eigen etnische groep past voor hen in een ‘natuurlijke orde’.

Thibau Deputter

OCAD waarschuwt voor radicalisering (linkse) klimaatbeweging