Twee jaar enkelband, twee jaar voorwaardelijk, een boete van 100.000 euro en vijf jaar uitsluiting van deelname aan politieke verkiezingen. Dat hangt de Frans-nationalistische Marine Le Pen boven het hoofd na de uitspraak van een Parijse rechter. De zaak maakt heel wat reacties los, maar behandelt gangbare praktijken uit ons eigen nationale parlement én van Belgische Europarlementsleden.

Op het Europese niveau bestaan strenge regels rond dat soort cumul. ‘Het gaat over de aanwending van fractietoelagen en medewerkers’, zo vertelt professor politieke wetenschappen Bart Maddens. ‘Die middelen mogen niet zomaar ingezet worden voor nationaal werk dat niets met het Europese niveau te maken heeft. Die regels zijn voor de hele Europese Unie dezelfde. Frankrijk past die toe, maar die gelden net zo goed voor Belgische Europarlementsleden.’

Al in 2017 werd Marine Le Pen op de vingers getikt omdat ze dat wel deed. Ze moest 300.000 euro terugbetalen en er werd een strafrechtelijk onderzoek geopend naar de zaak. Ook Nigel Farage, destijds boegbeeld van Brexitpartij UKIP en vandaag voor Reform, liep tegen de lamp en moest 40.000 euro terugbetalen. Maar, zoals Maddens aanhaalt: ook Belgen maken er zich schuldig aan.

Zo bleek uit onderzoek van Knack dat Hilde Vautmans (Open Vld) ook losjes omspringt met de regels. Een buurtbewoner kwam op de Europese loonlijst te staan als ‘plaatselijk medewerker’, maar leverde geen echte bijdrage. Andere medewerkers werden door Vautmans ingezet om verkiezingsflyers te bussen in Limburg en een Europese stagiair moest meewerken aan de lokale horecagids in haar Sint-Truiden. Intussen opende de federale politie een gerechtelijk onderzoek naar Vautmans, zo bevestigde het Europees Openbaar Ministerie (EPPO) aan Knack.

Eurosceptici

Naast Vautmans werd ook een strafonderzoek geopend tegen Tom Vandendriessche (Vlaams Belang), door de Europese antifraudedienst OLAF. Een gewezen medewerker beschuldigde hem ervan zijn parlementaire medewerkers in te zetten voor opdrachten voor de partij. Volgens Vlaams Belang ging het om een rancuneuze natrap van de ex-medewerker, maar vooronderzoek van EPPO leverde voldoende aanwijzingen op om toch een onderzoek te starten.

Het gebeurt wel vaker bij Eurosceptische partijen die meer geneigd zijn er de kantjes van af te lopen

‘Het gebeurt wel vaker bij Eurosceptische partijen die meer geneigd zijn er de kantjes van af te lopen’, verklaart Maddens. ‘Die Europese middelen dienen om het parlementaire werk te versterken, maar die partijen staan daar eerder vijandig tegenover. Daardoor wenden zij vaker die middelen af naar het nationale niveau. Daar zijn nogal wat gevallen van bekend. Maar de Europese Unie wordt steeds strenger, en dus wordt het steeds moeilijker om daar misbruik van te maken.’

Belgische Europarlementsleden riskeren dus net zo goed op de vingers getikt te worden, zoals Le Pen. Alleen krijgt het Franse kopstuk in navolging van het onderzoek door de EU ook af te rekenen met de Franse rechtbank. Die oordeelt nu dat Le Pen, samen met 24 anderen, schuldig is aan verduistering van overheidsgelden.

Eén van de betrokkenen, Thierry Légier, was bijvoorbeeld de persoonlijke lijfwacht van Marine Le Pen en haar vader Jean-Marie, terwijl hij als parlementair medewerker op de loonlijst van het Europees Parlement stond. Vooral de onverschilligheid van de beklaagden over de hele zaak, die over meer dan vier miljoen euro ging, zou hebben bijgedragen tot de uitsluiting van Le Pen (en anderen) van verkiezingen in de komende vijf jaar.

Verdoken partijfinanciering

In België zelf ligt de situatie anders: daar is het net heel normaal dat parlementaire medewerkers ook werk verrichten voor de politieke partijen zelf. Nochtans is dat evenmin koosjer: parlementaire medewerkers worden namelijk betaald door het parlement, terwijl partijmedewerkers uiteraard op de loonlijst van de politieke partijen staan.

Een studie van de KU Leuven uit 2022, uitgevoerd door Maddens, Gunther Vanden Eynde en Jef Smulders, voert aan dat dat eigenlijk een vorm van verdoken partijfinanciering is. Want bovenop de normale partijfinanciering, die voor het overgrote deel afkomstig is van de overheid, maken onze partijen dus steeds vaker gebruik van parlementaire medewerkers voor inhoudelijk werk. Voor minstens 1.008 parlementaire medewerkers in heel België gaat het in 2021 om een bedrag van 84,4 miljoen euro.

Weinig transparant

Door de jaren heen werd die praktijk steeds gangbaarder. Waar het aanvankelijk vooral plaatsvond bij Vlaams Belang, dat op die manier veel meer budget kon inzetten voor communicatiedoeleinden, is het intussen bij zo goed als elke partij ingeburgerd. Bij Vooruit was net dat een van de speerpunten bij de reorganisatie van voorzitter Conner Rousseau, staat te lezen in de studie. De CD&V van Sammy Mahdi kijkt en leert, net als Open Vld. Gewezen Senaatsvoorzitter Stephanie D’Hose (Open Vld) bevestigde ook dat die werkwijze steeds vaker wordt toegepast: ‘Er staan zestig universitaire medewerkers op de loonlijst van de Senaat, maar die werken vooral voor de partijen.’

In de KUL-studie is het Europese niveau niet opgenomen. De weinig transparante werking van politieke partijen maakt het ook moeilijk om te bepalen of medewerkers van Europarlementsleden ook in ons land vaak worden ingezet voor partijwerk. Wel is het verboden om salaris en pensioengelden van Europarlementsleden en medewerkers door te sluizen naar de partij.

‘Die vorm van partijfinanciering moet verboden worden’, schreef de Europese antifraudedienst OLAF eerder al in een rapport. Belgische partijen maken zich daar nochtans wel schuldig aan, maar beargumenteren dat het ‘vrijwillig’ gebeurt, waardoor het wel zou mogen. Dat laatste wordt ook bevestigd door een woordvoerder van het Europees Parlement.

Thierry Légier

Parlementaire medewerkers voor partijgebruik: ook gangbaar in eigen land