De loodsen schortten woensdag hun stiptheidsactie in de Vlaamse havens op. Ondertussen onderhandelen ze verder over hun pensioen. De havenbedrijven likken hun wonden.

De loodsen voeren al sinds begin oktober actie tegen de pensioenhervormingen die de federale regering wil doorvoeren. Dat kost de bedrijven miljoenen. Het schaadt op langere termijn ook de reputatie van onze Vlaamse havens. Vandaag zijn de loodsen nog ambtenaren. Het alternatief van de privatisering lonkt. Brengt de rustpauze soelaas?

Gevaarlijk en goed betaald

Ongeveer 300 loodsen begeleiden de schepen veilig naar de Vlaamse havens. Ze zijn in dienst van het Agentschap Maritieme Dienstverlening en Kust. ‘Ze werkten in vele gevallen ooit op de koopvaardijvloot, maar werden ambtenaar-loods’, schetst professor maritieme economie Thierry Vanelslander (UAntwerpen). ‘Het is onregelmatig, secuur en soms gevaarlijk werk dat wel bijzonder goed vergoed wordt.’

Pensioenhervormingen

Arizona besliste grondig in te grijpen in hun pensioenstatuut. Loodsen behouden hun opgebouwde pensioenrechten, maar vanaf 2026 of 2027 geldt een minder voordelige regeling. Zo kunnen loodsen volgens sommige berekeningen een vijfde tot de helft minder pensioen ontvangen. Ook sneuvelt de tantième-regeling, waardoor ze minder lang moesten werken voor hun pensionering.

In juni bereikten de Beroepsvereniging van Loodsen (BvL) en andere bonden een voorlopig akkoord met minister van Pensioenen Jan Jambon (N-VA) over de eerste pensioenpijler. Met Vlaams havenminister Annick De Ridder (N-VA) moet een regeling worden uitgewerkt over de privépijler van hun pensioenen. Op 30 november moest volgens afspraak een finaal akkoord klaar zijn.

Het kabinet-Jambon, noch De Ridder wensen te reageren. Ook Francis Baetens (voorzitter BvL) houdt zich op de vlakte. ‘We willen niemand in het harnas jagen met persverklaringen’, stelt hij. ‘We komen wel tot een oplossing door op een elegante manier alle partijen tevreden te stellen.’

1 miljard euro schade

Door de syndicale actie van de loodsen raakte de planning van de schepen in de havens danig verstoord. De wachttijden liepen op. Donderdag lagen er 150 schepen stil. ‘De directe en indirecte kost van de actie loopt elke dag op’, zegt professor Vanelslander.

Hij berekende de kostprijs van één onbehandelde container aan wal of op een schip: 36,5 euro per dag aan brandstof, bemanning, ladingverlies, boekhoudkundige en andere kosten.

De totale kost komt nu al in de buurt van 1 miljard euro

Voor schepen met 20 tot 24.000 containers kost één actiedag aan de rederij dus 750.000 euro. Er wachtten 100 tot 150 schepen op behandeling, met een prijs van grosso modo 80 miljoen euro per actiedag. Vermenigvuldigd met 10 tot 15 actiedagen, komt de totale kost nu al in de buurt van 1 miljard euro.

Vanelslander: ‘Een dag vertraging voor containertransport verstoort ook de rest van de logistieke keten. Reken op drie of meer dagen extra. Door de tijdelijke opschorting van de actie kan de achterstand pas na enkele dagen worden weggewerkt.’

De sector reageert

Rederijen, expediteurs en verladers krijgen volgens Vanelslander uit heel de wereld vragen over de acties in Antwerpen. ‘Carrefour heeft geen boodschap aan het feit dat zijn voedingswaren liggen te rotten op de kade omdat een vakbond ongeduldig werd’, meldt de professor. ‘De rederij zal opdraaien voor de kosten. Overmacht zal zij niet kunnen inroepen.’

Een vakbondsactie heeft volgens Vanelslander geen onmiddellijke gevolgen voor de prestaties van een haven. De schepen zullen na de actie niet van de ene op de andere dag wegblijven. Maar als de rederij binnen enkele maanden of jaren een nieuwe route plant, kan die het falen van een haven wel in rekening nemen. ‘De concurrentiestrijd tussen de rederijen is bikkelhard en elke bijkomende kost bepaalt aan het einde van de rit de rekening.’

Ook Rotterdam staakt

Als een geluk bij een ongeluk werd in Rotterdam ook gestaakt door de ‘sjorders’, die de containers op de schepen vast- en losmaken. Maar een Nederlandse rechtbank besliste vorige maandag dat de arbeiders verplicht aan het werk moesten om de wachtende schepen in de haven te behandelen. Ondertussen haalt Rotterdam stilaan de schade in.

‘Rotterdam kan een alternatief voor Antwerpen worden’, redeneert Vanelslander. ‘De Nederlandse concurrent kan zich opwerpen als de stabiele partner. Wees gerust dat de rederijen over de actie hebben gepraat met het Antwerpse havenbestuur, de Vlaamse politici en de loodsen met de boodschap dat die sporen nalaat. Ook de loodsen beseffen dat ze de toekomst van de haven en dus hun eigen beroep op de helling zetten als ze talmen met de onderhandelingen.’

Privatiseren?

Momenteel is er dus een rustpauze in de stiptheidsactie. Die duurt in principe tot volgende week. ‘Als de acties blijven aanslepen, zullen heel wat politici rekening houden met andere scenario’s’, vermoedt Vanelslander. ‘In Nederland werd het loodswezen 30 jaar geleden geprivatiseerd. Nederlandse loodsen zijn zelfstandigen, die met staken hun inkomsten verliezen. Misschien wordt dat privatiseringsscenario wel een alternatief voor heel wat partijen.’

Uiteraard heeft zo’n privatisering een kostprijs. Meer dan 300 ambtenaren-loodsen met pensioen sturen is een dure operatie. Bovendien moeten er ook snel alternatieve operatoren worden gezocht, omdat schepen op de Schelde zonder loods niet kunnen varen.

‘Zo’n drastische privatisering ligt zeker nog niet op tafel’, meldt Vanelslander. ‘Maar als de actie te lang blijft duren, wordt dat voor sommige beleidsverantwoordelijken bespreekbaar. In dat geval moeten ze wel in één keer doorbijten. En zo’n operatie héél secuur voorbereiden.’

Thierry Vanelslander

Actie van de loodsen zet druk op de haven, maar ook op hun ambtenarenstatuut