Donald Trump is de president van de Verenigde Staten. Als u iets weet over de Amerikaanse republiek, is het wellicht dat. Volgt u de materie meer nauwgezet op, dan weet u ook dat de Republikeinse partij beide kamers van het parlement controleert en een meerderheid van de magistraten in het Hooggerechtshof benoemde. Die controle van (of invloed op) iedere staatsmacht brengt evenwel een risico met zich mee, met name een overschatting van de eigen populariteit. Want het Republikeinse bestuur is lang niet zo dominant als sommigen doen uitschijnen.

Net voor het weekend werd Washington herinnerd aan hoe precair de Republikeinse zeggenschap over de federale overheid wel is. Het Witte Huis liet weten dat het de nominatie van Republikeins Congreslid Elise Stefanik, een trouwe bondgenoot van de president, voor de functie van VN-ambassadeur introk. Niet omdat Stefanik Trump boos had gemaakt, wel omdat Republikeinse leiders in het Huis van Afgevaardigden aan de alarmbel hadden getrokken.

Blinde trouw

De Republikeinse meerderheid in het Huis slonk sinds de verkiezing van vorig jaar tot twee stemmen: Republikeinen zitten vandaag op 218 zetels, Democraten op 213. Wil de Republikeinse voorzitter van het Huis een wet aannemen zonder Democratische steun (een ‘party line bill’), kan hij amper twee stemmen verliezen. Stemmen drie Republikeinen tegen, dan faalt het voorstel. Dat het geen sinecure is om een fractie van 218 leden uit zeer uiteenlopende districten zo stevig samen te houden, behoeft allicht geen betoog. Vertrok Stefanik naar het VN-hoofdkwartier in New York, dan konden de Republikeinen nog maar één enkel lid verliezen. Eén.

Een haast onmogelijke opdracht voor voorzitter Mike Johnson, want één lid in het bijzonder, Thomas Massie uit Kentucky, is niet bepaald een team player. Massie is een oerlibertariër die zowat ieder voorstel van Johnson en Trump afkeurt. ‘En Trump’, want kamervoorzitter en president werken nauw samen. Eerder deze maand zweerde Trump nog dat hij in 2026 een Republikeinse tegenstander van Massie zal steunen. Het parlementslid was niet onder de indruk: ‘Drie keer werd ik uitgedaagd door iemand die probeerde meer MAGA te zijn dan ik. Geen van hen haalde meer dan 25 procent, want mijn kiezers verkiezen transparantie en principes boven blinde trouw.’ Auwch.

Mandaat

Nu kan een president heel wat doen — of toch heel wat proberen — zonder het Congres. Donald Trump is daarvan een ‘case study’ die nog decennia het voorwerp van onderzoek zal uitmaken. Dat een president iets kan, betekent evenwel niet dat iets ook moet, noch dat het gewild is door het volk dat hem naar het Witte Huis stuurde.

Washington heeft een traditie van presidenten die hun mandaat overschatten. Het meest memorabele voorbeeld is zonder twijfel Barack Obama, die in zijn eigen verkiezing een democratische opdracht voor ingrijpende verandering ontwaarde. Na in 2008 als centrist campagne te hebben gevoerd, duwde hij het destijds erg onpopulaire Obamacare door het Congres. De Republikeinse Tea Party ontstond, en de Democraten verloren prompt hun (super)meerderheden in het Huis en de Senaat.

Ik heb politiek kapitaal, en ik ben van plan om het in te zetten

Een ander voorbeeld is George W. Bush, zij het misschien niet om de reden die u verwacht. Na zijn betrekkelijk eenvoudige herverkiezing in 2004 besloot de president een gedeeltelijke privatisering van de sociale zekerheid na te streven. ‘Ik heb politiek kapitaal, en ik ben van plan om het in te zetten’, waarschuwde een zelfzekere Bush. Democraten, partijonafhankelijken en zelfs Republikeinse centristen verenigden zich evenwel tegen het plan, waarna het een stille dood stierf.

Kamala Harris

De veranderingen die de huidige president nastreeft, zijn minstens even ingrijpend als die van zijn voorgangers. Zulke veranderingen vereisen een democratisch mandaat dat minstens even sterk en wellicht sterker staat dan dat van Obama en Bush. MAGA-propaganda doet uitschijnen dat dat zo is, maar de realiteit is anders.

In 2024 kozen 77 miljoen Amerikanen voor Trump. Indrukwekkend, en het tweede hoogste aantal ooit na Joe Biden in 2020. Maar: het derde hoogste aantal stemmen ooit staat op naam van Kamala Harris. De Democratische verliezer kreeg ondanks haar bijna lachwekkend zwakke kandidatuur het vertrouwen van 75 miljoen kiezers. Procentueel koos 49,8 procent van de Amerikanen voor Trump, 48,3 procent voor Harris.

2024	Trump	Harris	% Trump
	49,8%	48,3%	+1,5%
2020	Biden	Trump	% Biden
	51,3%	46,8%	+4,5%
2016	Trump	Clinton	% Trump
	46,1%	48,2%	-2,1%
2012	Obama	Romney	% Obama
	51,1%	47,2%	+3,9%
2008	Obama	McCain	% Obama
	52,9%	45,7%	+7,2%
2004	Bush	Kerry	%Bush
	50,7%	48,3%	+2,4%

Trump werd president — en dankzij het beruchte Kiescollege werd hij dat zonder veel problemen. Maar spreken over een ‘historisch mandaat’, zoals de president en zijn bondgenoten graag doen, is ruim overdreven. In 2024 zette Trump de tweede zwakste prestatie neer voor een winnaar van de voorbije twintig jaar, enkel voorafgegaan door zijn eigen verkiezing in 2016, toen hij zelfs de ‘popular vote’ verloor. En minstens van symbolisch belang: opnieuw zonder een meerderheid (meer dan 50 procent) van de (stemmende) Amerikanen te overtuigen.

Elon Musk

Mag Donald Trump dan niet besturen? Uiteraard wel. Maar een realistische visie op wat de Amerikanen van hun federale regering verwachten, ontbreekt in het Witte Huis. En dat brengt de nu al flinterdunne Republikeinse meerderheid in gevaar.

Wanneer Elon Musk steeds opnieuw beweert — het stond na de verkiezing wekenlang in zijn bio op ‘X’ — dat ‘the people’ koos voor ‘major government reform’, dwaalt hij. 49,8 procent van the people koos een andere koers, zeker op het vlak van immigratie, deregulering en socio-cultureel beleid. Het Amerikaanse volk koos evenwel niet voor de ontmanteling van de federale overheid of een tarievenoorlog met Canada of de Europese Unie. Sommige Trump-stemmers vinden dat misschien jammer, maar dat maakt het niet minder waar.

Donald Trump schat zijn ‘politiek kapitaal’ groter in dan het werkelijk is

Ergens weet en begrijpt Donald Trump dat. Het resultaat daarvan was onder meer een bescheiden tik op de vingers voor DOGE-baas Elon Musk, die met een ‘scalpel en niet met een bijl’ de overheidsuitgaven moest terugdringen. Trumps vermogen om te reageren op negatieve feedback is evenwel beperkt, wat verklaart waarom hij enkele dagen later aankondigde het federaal ministerie van Onderwijs af te schaffen. Een op de merites te verdedigen beslissing — onderwijs is een deelstatelijke materie — die evenwel afgewezen wordt door meer dan 60 procent van de Amerikanen.

Donald Trump schat zijn ‘politiek kapitaal’ groter in dan het werkelijk is. Dat is niet zozeer gevaarlijk voor hem, want in 2024 trotseerde hij voor de allerlaatste keer de kiezer. Problematischer is zo’n presidentiële ‘overreach’ voor de Republikeinse meerderheden in het Congres en, misschien nog belangrijker, de politieke toekomst van vicepresident J.D. Vance. Want die zal in 2028, als potentieel presidentskandidaat, afgerekend worden op het beleid van zijn baas.

Thomas Massie

Trump moet opletten