Leden van de Identitaire Beweging hebben het afgelopen weekend het Hermannsdenkmal, het beroemde monument ter ere van een Germaanse krijgsheer, beklommen. Hun actie was gericht tegen de bouw van windmolens in de buurt.

Op de Grotenburg, een 386 meter hoge berg vlakbij Detmold in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen, verrijst het standbeeld van ‘Hermann’, een Germaanse krijger die ook de gelatiniseerde naam ‘Arminius’ draagt. Het 53,46 meter hoge monument herinnert aan een keerpunt in de voorgeschiedenis van Duitsland.

‘Geef mijn legioenen terug!’

Na de verovering van Gallië hadden de Romeinen verschillende verkenningstochten uitgevoerd ten oosten van de Rijn. Het was uiteindelijk de Romeinse generaal Varus die in het jaar 9 van onze tijdrekening met drie legioenen naar het noorden van het huidige Duitsland oprukte. De verovering van het gebied moest de macht en het prestige van Rome onderstrepen.

In het Teutoburgerwoud werden de 20.000 Romeinse soldaten door Germaanse stammen onder leiding van Arminius aangevallen en tot de laatste man afgeslacht. Volgens de legende zou keizer Augustus na de slag uitgeroepen hebben: ‘Quintilius Varus, geef me mijn legioenen terug!’

Vrij en eengemaakt Duitsland

De slag in het Teutoburgerwoud staat voor ‘Der Tag, an dem Deutschland entstand’, zoals de historicus Tillmann Bendikowski schreef. De vernietiging van de drie legioenen – een achtste van de Romeinse krijgsmacht – beëindigde alle dromen en pogingen om van het gebied ten oosten van de Rijn een Romeinse provincie te maken. Als Arminius zijn slag niet thuis had gehaald, zouden de Germanen (in wat nu West-Duitsland is) waarschijnlijk geromaniseerd zijn.

Tijdens de dubbele veldslag van Jena & Auerstedt op 14 oktober 1806 had de Franse keizer ook de Pruisische troepen een verpletterende nederlaag toegebracht

Het Duitse nationalisme ontlook aan het begin van de negentiende eeuw als een streven naar een ‘vrij en eengemaakt Duitsland’. Napoleon had grote delen van het toenmalige, gefragmenteerde Duitsland onderworpen of van hem afhankelijk gemaakt. Tijdens de dubbele veldslag van Jena & Auerstedt op 14 oktober 1806 had de Franse keizer ook de Pruisische troepen een verpletterende nederlaag toegebracht. Pruisen verloor zijn status als ‘grootmacht’ onder de Duitse staten. Frankrijk legerde er bezettingstroepen.

In die (voor de Duitse nationalisten) barre tijden lichtte de historische figuur van Arminius weer op als symbool voor een vrij en eengemaakt Duitsland. De dichter Heinrich von Kleist schreef in 1808 het vijfdelige drama ‘Die Hermannsschlacht’. De Romeinen stonden voor de Fransen, de Germanen rond Arminius voor de Duitsers. Het stuk was dus in feite een oproep aan de Duitsers om het Franse juk van zich af te werpen.

De architect Ernst von Bandel werkte van 1838 tot 1875 aan de constructie van het ‘Hermannsdenkmal’, het ‘monument van Arminius’. De inwijding ervan in 1875 vond plaats vier jaar nadat het Duitse keizerrijk was opgericht. Het monument paste in de glorificatie van het ‘Reich’ als de bekroning van een oud streven naar Duitse eenmaking. Het hoeft niet te verwonderen dat het monument naast honderdduizenden gewone bezoekers ook een sterke aantrekkingskracht uitoefent op nationalistisch georiënteerde mensen. Of op mensen uit wat het ‘rechtse kamp’ wordt genoemd, zoals de activisten van de ‘Identitäre Bewegung’.

Actievormen van links

Het begrip ‘Identitäre’ verwijst naar de identiteit: niet van individuen, maar van een volk. De oorsprong van de beweging is te vinden in Frankrijk, waar ‘nationaal-revolutionaire’ krachten zich hadden verenigd tot een ‘bloc identitaire’. De ‘identitairen’ kanten zich tegen de migratie die erop gericht zou zijn de Europese bevolking in een proces van ‘Umvolkung’ om te wisselen voor een niet-Europese. De ‘Verfassungsschutz’, de binnenlandse veiligheidsdienst, bestempelt de beweging als ‘gesichert rechtsextremistisch’ (‘onomstotelijk extreemrechts’).

De identitairen nemen ook actievormen van links over. Niet alleen om de aandacht van het grote publiek te trekken, maar ook om het eigen gedachtegoed als hip en modern te laten overkomen. Zo klommen ze bijvoorbeeld in augustus 2016 op de Brandenburger Tor, de beroemde Brandenburgse Poort in Berlijn.

De meest recente actie was gericht tegen de geplande aanleg van windmolens in de buurt van het Hermannsdenkmal. De identitairen beschouwen dat als een aanslag op een landschap dat een grote symbolische betekenis heeft voor hen. Op het spandoek dat ze boven op het monument ontrolden stond dan ook ‘Heimat verteidigen’ (‘Heimat verdedigen’). In de sociale media hadden de identitairen hun actie ook verdedigd met de woorden ‘Heimatschutz ist Umweltschutz’ (‘De bescherming van de Heimat is milieubescherming’).

Tillmann Bendikowski

Spectaculaire actie aan nationaal monument