In een reportage over een privébijeenkomst in Potsdam werden AfD-politici afgeschilderd als fascisten met een duister plan, gericht op het massaal deporteren van mensen met een migratieachtergrond. Een storm van verontwaardiging trok door Duitsland, honderdduizenden mensen kwamen op straat, maar de kern van het verhaal blijkt verzonnen.

In januari 2024 publiceerde het Duitse onderzoeksjournalistieke platform Correctiv een reportage over de Potsdam-bijeenkomst in november 2023. Die was georganiseerd door de ondernemer Gernot Mörig en werd bijgewoond door onder meer AfD-Bundestagslid Gerrit Huy, andere AfD-figuren en de Oostenrijkse activist Martin Sellner van de identitaire beweging.

Correctiv omschreef de bijeenkomst als een ‘geheime’ of ‘conspiratieve’ samenkomst waarin een ‘masterplan’ zou zijn besproken voor de massale uitzetting (deportatie) van miljoenen migranten uit Duitsland. Inclusief het intrekken van de Duitse nationaliteit van dubbelstaatsburgers en zelfs van niet-geassimileerde Duitse burgers. De reportage trok expliciete parallellen met de Wannsee-conferentie van 1942, waar de geplande deportatie en moord op de Europese Joden werd opgezet.

In de weken na publicatie vonden massale demonstraties plaats tegen de AfD

De publicatie veroorzaakte onmiddellijk een storm van verontwaardiging in de Duitse media en politiek. In de weken erna vonden massale demonstraties plaats tegen de AfD, met honderdduizenden deelnemers in verschillende steden. Politici van SPD, Groenen, FDP en CDU namen deel aan de protesten en noemden de vermeende plannen een bedreiging voor de democratie. De controverse speelde zich af in de aanloop naar de Europese Parlementsverkiezingen van juni 2024 en verschillende belangrijke deelstaatverkiezingen, en droeg bij aan een brede politieke druk op de AfD.

Feitelijk onjuist, oordeelt rechtbank

Deelnemers aan de bijeenkomst, waaronder Gerrit Huy en de grondwetspecialist Ulrich Vosgerau, voerden daarop rechtszaken tegen Correctiv. Volgens hen waren de gepubliceerde citaten uit hun context gehaald, feiten verdraaid en werd een vals beeld geschetst van wat er daadwerkelijk besproken was.

Volgens de aanwezigen ging het om een privé-discussie over het beleidsconcept ‘remigratie’ – de vrijwillige of met incentives ondersteunde terugkeer van niet-ingeburgerde vreemdelingen – en niet om een geheim plan voor gedwongen uitzetting van Duitse burgers. Sellner zou tijdens zijn presentatie zelfs expliciet hebben gezegd dat mensen met de Duitse nationaliteit niet formeel of gedwongen het land uit konden worden gezet.

Rechtbanken gaven de klagers op meerdere essentiële punten gelijk

Rechtbanken gaven de klagers op meerdere essentiële punten gelijk. In februari 2024 legde de regionale rechtbank van Hamburg Correctiv een voorlopige maatregel op omdat een passage over Vosgerau onjuist was weergegeven. In maart 2026 oordeelde de Landgericht Berlin (in een procedure aangespannen door Gerrit Huy) dat de drie kernclaims van Correctiv feitelijk onjuist waren en geen beschermde journalistieke mening betroffen.

De rechtbank verbood Correctiv en betrokken journalisten om nog langer te beweren dat er een ‘masterplan voor de uitzetting van Duitse burgers’ was besproken; Sellner een ‘denaturalisatie-idee’ voor burgers had gelanceerd of Huy had voorgesteld om ‘dubbelstaatsburgers hun Duitse paspoort af te nemen’.

‘Volledig uit de lucht gegrepen’

De rechters oordeelden dat deze beweringen ‘volledig uit de lucht gegrepen’ waren en geen feitelijke grondslag hadden in de opnames of getuigenissen van de bijeenkomst. Verzwijging in de berichtgeving gaven het geheel een ‘volledig ander gewicht’. Het vonnis, waarvan de motivering in april 2026 openbaar werd, kwalificeerde de claims als valse feitelijke beweringen.

Correctiv ging in beroep, hun verdediging is dat hun creatieve voorstelling van de feiten onder opinie zou vallen. Iets waar de rechter in Hamburg in 2024 nog leek in mee te gaan, maar verworpen werd in latere uitspraken. Nochtans, de oorspronkelijke berichtgeving werd gretig overgenomen door nagenoeg alle Duitse media. Daar likt de pers nu haar wonden.

Media-polarisatie

Focus Magazine, een leidend blad in Duitsland, stelde deze week vast: ‘Misschien moeten we wachten tot het volgende wereldschokkende schandaal voor we ons opnieuw laten misbruiken als mediagenieën of massaal de straat op gaan. Les twee: eenzijdig politiek activisme, zoals bij Correctiv, is jammer genoeg gewoon propaganda geworden, geen journalistiek meer. Het volstaat niet om te geloven dat je “de juiste mensen” te pakken hebt.’

De affaire illustreert vooral de polarisatie in de Duitse media en politiek rond migratie en de AfD

‘Derde en laatste les – of noem het een vermoeden – uit de Correctiv-affaire is dan ook: de Duitse journalistiek heeft in grote mate haar geloofwaardigheid verloren, omdat ze zelfkritiek al veel te lang ziet als een zwakte die je moet overwinnen – net zoals je de politieke tegenstander moet verslaan. En bij Correctiv staat die “tegenstander” toevallig altijd aan dezelfde kant.’ De affaire illustreert vooral de polarisatie in de Duitse media en politiek rond migratie en de AfD.

Ook Vlaamse media als Het Nieuwsblad, HLN en Knack brachten in januari 2024 het verhaal over de ‘geheime ontmoeting’ en het vermeende AfD-masterplan prominent. De latere rechterlijke vaststelling dat de essentie van die berichtgeving verzonnen bleek, werd in diezelfde Vlaamse media niet gecorrigeerd. Zelfs niet door de factcheckers.

Ulrich Vosgerau

Fake news bracht Duitsers op de been tegen AfD