Een anonieme Antwerpse onderzoeksrechter waarschuwde deze week in een open brief dat België almaar meer opschuift richting een ‘narcostaat’, waarin de drugsmaffia het land ondermijnt. Misdaadjournalisten Joris Van der Aa en Teun Voeten nuanceren, maar waarschuwen ook: ‘Voor veel politici was drugsproblematiek te lang een ver-van-mijn-bedshow.’

Van der Aa volgt de drugsproblematiek in België al meer dan vijftien jaar, onder meer voor Gazet van Antwerpen. Toch vindt hij de term ‘narcostaat’ misplaatst. ‘Ik heb dat woord ook wel eens gebruikt in provocatieve columns, maar we moeten niet overdrijven’, zegt hij. ‘Een echte narcostaat is een land waar criminelen erin slagen de officiële macht uit te dagen of over te nemen. Daar zijn we gelukkig nog lang niet aan toe’.

Ook antropoloog, journalist en drugsonderzoeker Teun Voeten noemt de term overdreven. ‘Ik vind “narcostaat” op zich een tikkeltje alarmistisch’, zegt hij. ‘Daar zijn we nog niet. Maar bedreigingen en intimidatie spelen ondertussen wel een grote rol in België. Onze rechters kunnen hun werk niet meer doen en moeten onderduiken. Ik noem België liever een “functionele narcostaat’’.’

Volgens Van der Aa werkt opgeklopte paniek net in het voordeel van de drugsnetwerken. ‘Het opblazen van hun macht tot mythische proporties is onnodig en contraproductief. In ons land zitten de zwaarste drugscriminelen gewoon in de gevangenis. Hun organisaties zijn misschien niet helemaal uitgeschakeld, maar ze zijn toch sterk in hun mogelijkheden beperkt en verstoord.’

Geweld

De anonieme Antwerpse magistrate schetst in haar open brief een angstaanjagend beeld, waarbij moorden, folteringen en aanslagen ‘gericht tegen onschuldige burgers’ deel uitmaken van het criminele repertoire. Ook daar plaatst Joris Van der Aa kanttekeningen bij. ‘Criminele netwerken zullen in ons land niet snel overgaan tot geweld tegen politiemensen of magistraten. Ze weten dat dit een forse reactie zou teweegbrengen en ze zijn niet sterk genoeg om de overheid echt tot een machtsstrijd uit te dagen.’

Dat er vandaag een veertigtal magistraten bescherming krijgen, is volgens Van der Aa zorgwekkend, maar niet abnormaal in de strijd tegen georganiseerde misdaad. ‘Laat ik een heel uitdagende vraag stellen: stel nu dat de onderzoeksrechter in kwestie geen bewaking had gekregen, zou ze vandaag dan dood zijn geweest? Van wat ik weet van dat dossier, durf ik dat te betwijfelen.’

Drugsonderzoeker Voeten bekijkt het anders. ‘Er zijn verschillende vormen van geweld’, zegt hij. ‘Een loutere bedreiging is soms effectiever dan de daad zelf. Maar dat ze tot dat laatste in staat zijn, staat voor mij wel vast.’

Voorbije twintig jaar

De drugsproblematiek is al lang geen nieuw fenomeen. ‘Ik ben een van de eersten geweest die twintig jaar geleden al begon te roepen dat drugssmokkel een echte economische factor aan het worden was en dat het lelijke gevolgen zou kunnen hebben’, zo weet van der Aa. ‘Nu zie ik plots opiniestukken verschijnen van journalisten en experts die neigen naar hyperventilatie. Dan denk ik: waar zaten jullie al die tijd?’

Ook Voeten bevestigt de langdurige laksheid. ‘Het federaal niveau heeft de drugscriminaliteit jarenlang niet als prioriteit gezien’, zegt hij. ‘Voor veel politici bleef het een ver-van-mijn-bedshow.’

Volgens de antropoloog is de Belgische ‘drugsbusiness’ vandaag versplinterd en heerst er chaos binnen de criminele netwerken. ‘Je kan criminaliteit niet uitroeien, maar je moet het op verschillende niveaus aanpakken’, zegt hij. ‘Meer politie, beter onderzoek, het leger inschakelen als dat moet, en vooral het “coole” imago van drugs doorprikken. Anders neemt de criminaliteit echt over,’ aldus Voeten.

Van der Aa

‘Narcostaat? Er heerst net chaos bij de criminelen’