Op het filmfestival van Cannes debuteerde de speelfilm L’Abandon, over de laatste elf dagen van de in 2020 door een islamist onthoofde leraar. Het einde verklappen kan niet; iedereen weet dat het slecht afloopt met Samuel Paty. Toch blijft de film van het begin tot het einde spannend. Komt dat omdat je tegen beter weten in hoopt dat het goed afloopt? Toneelschrijver Jean Anouilh noemde dat de ultieme spanning: die van een tragedie waarvan je de afloop kent.

Regisseur Vincent Garenq laat zien hoe Paty na een les over de vrijheid van meningsuiting van alle kanten in de steek wordt gelaten. Door veel van zijn collega’s en leerlingen, door het schoolsysteem, en door de Franse inlichtingendienst. Die hield zijn toekomstige moordenaar, een 18-jarige Tsjetsjeen, nochtans al een tijdje in de gaten. Paty voelde dat er iets vreselijks stond te gebeuren: we zien hem koortsachtig scrollen door doodsbedreigingen aan zijn adres op sociale media.

Zoveelste twistappel

De media raken niet uitgepraat over de film, die in Cannes debuteerde en inmiddels volle zalen trekt. L’Abandon werd de zoveelste twistappel in de heftige cultuurstrijd tussen Frans links en rechts. Links spreekt nauwelijks over de inhoud en al helemaal niet over islamisme, maar vooral over het mogelijke politieke effect. Het verhaal van de moord op Paty zou stigmatiserend zijn voor moslims en extreemrechts in de kaart spelen. Zelfs de komende presidentsverkiezingen worden erbij gehaald.

Het verhaal van de moord op Paty zou stigmatiserend zijn voor moslims en extreemrechts in de kaart spelen.

‘L’Abandon lijdt aan het syndroom van exactheid,’ schreef het communistische Humanité, dat de film tegelijkertijd ‘ijzingwekkend’ noemde: ‘Te letterlijke films dient men te wantrouwen: ze worden gemaakt naar de werkelijkheid.’ Het klopt dat de terrorist Anzorov die Paty keelde ‘Allahu Akbar!’ riep, maar dat had volgens de krant buiten de film gehouden moeten worden. Het zou alle moslims wegzetten als potentiële terroristen.

De Franse editie van de Huffington Post sprak in de titel van haar bespreking over ‘de film die ons in verlegenheid bracht’. Dat wordt uitgelegd: ‘L’Abandon veroorzaakte een diep gevoel van onbehagen. Niet vanwege de inhoud, maar door alles eromheen. De film legt perfect het web van leugens en gebeurtenissen vast die tot Paty’s dood leidden. De producenten van de film wilden voorkomen dat de herinnering aan Paty vervaagt. Een eervolle missie, maar de manier waarop is ongetwijfeld minder eervol.’

Verdachtmakingen

Er volgen verdachtmakingen aan het adres van de makers van de film. Vooral Stéphane Simon, een van de producenten, moet het ontgelden. Hij schreef in 2023 een boek over Paty, dat aan de basis lag van het filmscript. Maar de steen des aanstoots is dat zijn productiemaatschappij betrokken was bij de campagne van Marine Le Pen voor de presidentsverkiezingen van 2022.

Dat het vermoorden van een leraar voor lesgeven onacceptabel is, wordt nauwelijks benoemd.

In veel linkse media doet zich hetzelfde voor: de film wordt niet afgekraakt, de makers en de hun toegedichte politieke motieven wel. Dat het vermoorden van een leraar voor lesgeven onacceptabel is, wordt nauwelijks benoemd. In plaats daarvan wordt het slachtoffer tot dader gemaakt en blijft de moordenaar buiten schot via beschuldigingen van islamofobie. Het mechanisme van na de massamoord op de redactie van Charlie Hebdo, toen regelmatig werd gesuggereerd dat de redactieleden het ook wel over zichzelf hadden afgeroepen met die ongepaste karikaturen.

Een bekende extreemlinkse ‘influenceur’ ging heel ver, met zijn video uit Cannes. De video werd door honderdduizenden bekeken. Met volledige instemming van festivalgangers noemde hij L’Abandon ‘gevaarlijk’ en ‘merde’, maar vooral ‘anti-islam’. De influencer sloot af met een oproep vooral te stemmen op Jean-Luc Mélenchon.

Martelaars

Rechts ziet deze houding als het opnieuw in de steek laten van Paty en verzet zich daartegen. Een rechts Assemblée-lid vroeg de minister van onderwijs om de film standaard in het lespakket op te nemen. Die toonde zich bereid ‘er iets mee te doen’ in het onderwijs. Maar liefst 79 procent van de Fransen blijkt het daarmee eens.

Aardig in L’Abandon is dat het gezicht van moordenaar Anzorov nooit in beeld komt. Je ziet hem in het donker, van achteren, of afgesneden. Aan het slot vloeit het gezicht van de verbluffend veel op Paty lijkende acteur Antoine Reinartz over in een foto van de echte Paty, aan het werk voor de klas. Een martelaar van de seculiere Republiek tegenover een martelaar van het islamisme.

Vincent Garen

Speelfilm over Samuel Paty doet Franse gemoederen oplaaien