De Nederlandse overheid eist en bekomt ook het vertrek van de Chinese bedrijfsleiding van chipproducent Nexperia. Een intern bedrijfsconflict escaleert zo tot een handelsoorlog tussen het Westen en China. Ook in België rijpen de geesten over het belang van economische veiligheid, merkt professor Cind Du Bois (KMS).

‘De moeilijkheden rond de Nederlandse chipproducent Nexperia zijn gestart als een geschil tussen privébelangen, maar dreigen nu te ontaarden in een geopolitiek handelsconflict’, signaleert econoom Cind Du Bois van de Koninklijke Militaire School. ‘Dit is maar de zoveelste stap na een resem wederzijdse beschermingsmaatregelen tussen China en het Westen voor strategische sectoren. Deze beweging wordt vooral door de Verenigde Staten gestuurd. Niemand weet waar dat zal eindigen.’

Het conflict over Nexperia haalde deze week de media toen de Nederlandse ondernemingsrechtbank van Amsterdam besliste om de Chinese topman Zhang Xuezheng van de Nijmeegse halfgeleiderfabrikant Nexperia aan de kant te zetten. Dat gebeurde op vraag van het ministerie van Economische Zaken, dat vreesde dat cruciale technologie uit Nederland kon verdwijnen. Xuezheng, topman van Nexperia’s moederbedrijf Wingtech, werd vervangen door een Nederlandse CEO.

Goedgekeurde overname

Het Chinese technologieconcern Wingtech nam Nexperia in 2019 probleemloos volledig over van Philips-dochter NXP. Het is gespecialiseerd in grootschalige productie van chips, die worden geleverd aan de automobielindustrie en de consumentenelektronica.

‘Het is toch een vreemde situatie’, vindt De Bois. Nederland kan met het ‘Ondernemersloket Economische Veiligheid’ immers vooraf een veiligheidstoets uitvoeren bij buitenlandse investeringen in strategisch gevoelige ondernemingen en kan zelfs een acquisitie blokkeren. ‘Dat gebeurde dus niet. Blijkbaar waren de goederen toen strategisch niet zo belangrijk. Nu verandert de Nederlandse overheid plots het geweer van schouder.’

Feitelijke onteigening

Het Nederlandse ministerie van Economische Zaken wil de gevolgen van de overname terugdraaien via de ‘Wet beschikbaarheid goederen’ van 1952. Die laat de overheid toe om in noodsituaties dringende maatregelen op te leggen om de bevoorrading van noodzakelijke goederen te verzekeren.

Nederland, traditioneel vrije marktgericht, laat zich meesleuren in een wereldwijd handelsconflict.

‘Het lijkt een stok om een hond te slaan’, stelt Du Bois vast. ‘China reageert hard op deze feitelijke onteigening. Het is naar mijn weten de eerste keer dat een democratische overheid a posteriori de controle van een onderneming overneemt om veiligheidsredenen. Zelfs als dit gebeurt met de beste bedoelingen, laat het traditioneel vrije markt-gedreven Nederland zich wel meesleuren in een wereldwijd handelsconflict.’

Interne problemen

Vorig jaar dienden Nederlandse directieleden van Nexperia een klacht in bij het Nederlandse ministerie van Economische Zaken. Topman Zhang Xuezheng had volgens hen namens Nexperia een dubieuze miljoenenbestelling geplaatst bij een Chinees nevenbedrijf.

Het interne geschil breidde uit toen Nexperia (net als zijn moederbedrijf Wingtech eerder) handelsbeperkingen kreeg opgelegd van de VS. Ontslagnemend minister van Economische Zaken Vincent Karremans legde uiteindelijk een exportverbod op aan de chipproducent.

Chinees tegenoffensief

In een mededeling aan de Shanghai Stock Exchange bevestigde Wingtech de machtsgreep bij Nexperia. Het bedrijf reageert verbolgen. De chipmaker heeft ook fabrieken in Hamburg, Manchester, Maleisië, de Filippijnen en China. Er werken 12.500 mensen, samen goed voor een jaaromzet van 2 miljard euro. Na de aankondiging daalden de aandelen van Wingtech met 10 procent.

Een reactie bleef niet uit. De Chinese regering heeft de chipfabrikant nu ook een exportverbod opgelegd van de chips die in China door Nexperia worden geproduceerd. 80 procent van de productie van Nexperia zou volgens berichten op sociale media via China verlopen.

Bescherming breidt uit

Du Bois kadert de escalatie rond Nexperia in de handelsoorlog tussen de VS en China over strategische sectoren en goederen, zoals zeldzame metalen. ‘De handelsbetrekkingen tussen China en Nederland stonden al onder druk na de exportbeperkingen die de VS opdrong’, aldus de professor. ‘Dat verbiedt de export van de modernste halfgeleiders van het Nederlandse ASML aan China. Maar ASML produceert hightech. Nexperia maakt veel minder gesofisticeerde chips.’

Nexperia-chips zijn niet strategisch, maar wel belangrijk voor heel wat bedrijven.

Twee jaar geleden deed politiek Den Haag een poging om de Nederlandse zeggenschap bij Nexperia te forceren om dit soort moeilijkheden te vermijden, maar een eerder akkoord werd door Wingtech afgebroken. Volgens Du Bois verlegt de Nederlandse regering zo de noodzakelijke bescherming van strategische sectoren naar de rest van de economie.

Een mogelijk bevoorradingsprobleem van de Nexperia-halfgeleiders zou trouwens niet alleen de Nederlandse, maar de hele Europese auto-elektronica-industrie kunnen treffen, meldt het Financieel Dagblad. ‘Die chips zijn niet strategisch, maar wel belangrijk voor heel wat bedrijven’, signaleert Du Bois. ‘Nederland wil zo vermijden dat er een tekort ontstaat in de bevoorrading van commerciële sectoren, die nochtans maar weinig te maken hebben met de bescherming van de nationale veiligheid.’

Mental shift

Du Bois kadert deze toestand in een breder perspectief. Ook andere landen hebben meer aandacht voor veiligheidsrisico’s. Ze verwijst naar de recente kritiek op het gebruik van Chinese technologie in meer dan de helft van de Vlaamse zonnepanelen. Die zouden in een crisis kunnen worden gebruikt om het elektriciteitsnet plat te leggen.

De naïviteit is aan het verdwijnen. Eindelijk.

Het Belgisch Centrum voor Cybersecurity en de Algemene Directie Energie voeren een veiligheidsonderzoek naar deze technologie. ‘Heel veel technologie kan strategisch worden, omdat elk Chinees bedrijf verplicht is informatie over zijn klanten door te geven aan de overheid’, aldus De Bois.

Vorig jaar was er heel wat minder bezorgdheid over gelijkaardige risico’s in de communicatiesector. Toen beslisten de Belgische operatoren toch met Chinese telecombedrijven scheep te gaan, ondanks een negatief advies van de Nationale Veiligheidsraad.

Du Bois: ‘Nu worden de veiligheidsrisico’s wel heel serieus genomen. De naïviteit is aan het verdwijnen. De mental shift is volop bezig. Eindelijk.’

Vincent Karremans

Nederlandse overheid gooit Chinese bedrijfsleiding buiten bij chipmaker