Wie al naar een wedstrijd van het Wereldkampioenschap voetbal keek, luisterde wellicht naar een versie van het volgende wist-je-datje: ‘Spelersnaam-X werd geboren in Europees land-Y maar koos toch voor Afrikaans land-Z (vul zelf in), het land van zijn vader/moeder/ouders.’ Dat hoeft niet te verwonderen, want de Afrikaanse ploegen – die overigens niet slecht voetballen – zijn in belangrijke mate samengesteld uit leden uit de diaspora. Een feit dat vragen doet rijzen over waarom deze sporters de kleuren verdedigen van een land waarin zij niet opgroeiden.

Congo spant de kroon wat in Europa geboren voetballers betreft: maar liefst 20 van de 26 spelers werden geboren in het Avondland, van wie tien in Frankrijk en vijf in België. De Congolezen worden op de hielen gezeten door Marokko, waarvan negentien spelers uit de kern in Europa geboren werden, vooral in Frankrijk (6) en Spanje (6). De Afrikaanse WK-delegatie wordt vervolledigd door Algerije (16), Tunesië (14), Kaapverdië (14), Senegal (12), Ivoorkust (9) en Ghana (7). Enkel Egypte (1) en Zuid-Afrika (0) hadden Europa niet nodig om hun teams samen te stellen.

Vedetten

Uiteraard spelen niet alle voetballers van de Afrikaanse diaspora voor het land van hun voorvaderen. Wie naar een match van de Belgische, Nederlandse, Engelse of, vooral, Franse nationale ploeg kijkt, ziet dat onmiddellijk. Tijdens hun eerste wedstrijd van het WK, die tegen Senegal, waren maar liefst negen van de elf Franse basisspelers van Afrikaanse herkomst. De Belgische hoop rust (nog altijd) in belangrijke mate op de schouders van Romelu Lukaku (Congo) en Jeremy Doku (Ghana).

Heel wat in Europa geboren spelers zouden nooit aan de bak komen in de door vedetten bezette elftallen

De keuze tussen het familiale land van herkomst enerzijds en de eigen bakermat anderzijds, is voor vele spelers een combinatie van meerdere factoren. Althans voor de voetballers die wérkelijk een keuze moeten maken. Voor heel wat in Europa geboren spelers is de keuze voor Afrika immers vooral een opportunistische. Zij zouden nooit aan de bak komen in de door vedetten bezette elftallen van Europa, dus ‘kiezen’ ze voor internationaal landenvoetbal via Afrika of, in mindere mate, Latijns-Amerika of Azië (zie ook: Turkije, dat tien in Europa geboren spelers telt).

‘Teruggeven’

Andere jongens moeten wél een keuze te maken. Ofwel omdat zij goed genoeg zijn om in te breken in de beste Europese nationale teams, ofwel omdat hun Europese thuisland niet tot de allerbeste ploegen behoort.

Een voorbeeld van die laatste categorie is de Zweeds-Tunesische Yasin Ayari. De 22-jarige middenvelder speelt op het WK voor Zweden, en niet voor – het aan kwalitatieve voetballers ontbrekende – Tunesië. Dat dat zo is, heeft heel wat te maken met de druk die zijn Tunesische vader, Azzouz Ayari, op hem zette. Volgens Senior ‘zorgde Zweden voor hem’ en gaf het Scandinavische land hem vele ‘kansen’. Dat zijn zoon namens de familie ‘teruggeeft’ aan het land dat zijn familie opnam, vindt hij maar niet meer dan normaal.

Zweden kwam in de groepsfase uit tegen Tunesië. Dat vond Ayari best vervelend. Dat ‘zijn’ Zweden ‘zijn’ Tunesië vervolgens een 5-1-pandoering verkocht, natuurlijk ook. Ayari, die één van de vijf doelpunten maakte, juichte niet.

Thuisland

Voetbal is ‘maar’ sport. En net omdat het maar om sport gaat, om vertier, vliegen gevoelige vragen over nationaliteit en loyauteit met opvallende eenvoud onder de radar. Want de emoties en instincten die zoon Ayari heeft voor zijn voorvaderlijke thuis – een plaats waar hij, voor de duidelijkheid, nooit woonde – spelen natuurlijk niet enkel wanneer hij een nationaal elftal selecteert. Mensen, en dan vooral die van niet-(West-)Europese komaf, blijken koppig loyaal aan hun thuis.

Mensen blijken koppig loyaal aan hun gemene thuis

Dat meer kan omdat het WK máár sport is, blijkt ook uit de vrijgeleide voor nationaal symbolisme, een praktijk die in de dagelijkse westerse politiek al snel verdacht is. Er zijn de vlaggen en de volksliederen, maar denk ook aan de imposante ‘Vikingroei’ van de Noorse spelers en hun landgenoten. Op (bijna) militaristische manier toont de Noorse ploeg zijn eenheid, alsof ze samen een oorlogsschip naar de kust van hun tegenstanders (vijanden) roeien. Een verwijzing naar een collectief verleden, die alleen steek houdt omdat de Noorse spelers, op een uitzondering na, nakomelingen zijn van dezelfde mensen die honderden jaren geleden Scandinavië bevolkten en de schepen bestierden.

Het Wereldkampioenschap voetbal is maar sport. Maar voor wie de sociale natuur van de mens wil begrijpen, is sport een goed begin.

Yasin Ayari

FC Diaspora: migratie, identiteit en loyauteit op het WK