De Munt wekt Medusa tot leven

De voorlaatste productie dit seizoen in De Munt is een splinternieuwe opera over de eeuwenoude mythe over Medusa, de vrouw met slangen in plaats van haren op het hoofd en een moorddadige blik. Wie haar aankijkt, verandert in steen.

De ambitie van Lydia Steier, librettiste én regisseuse, is om de monsterlijke Medusa te vermenselijken door haar verhaal (eindelijk) volledig te vertellen. Als jonge vrouw werd ze in de tempel van Athena verkracht door de zeegod Poseidon. Athena was woedend na de bezoedeling van haar heiligdom en strafte niet de dader maar het slachtoffer: Medusa werd ontdaan van haar vrouwelijkheid en kreeg schubben op haar huid, slangen op haar hoofd en dodelijke ogen.

Doorheen de eeuwen groeide ze uit tot een symbool van monsterlijkheid. Haar einde is bekend door een schitterend schilderij van Caravaggio, waarop staat dat Medusa haar eigen afgehakt hoofd ziet in de weerspiegeling van het wapenschild van haar moordenaar Perseus.

Geromantiseerd thema

Het vrouwelijke slachtoffer dat boet terwijl de mannelijke dader vrijuit gaat is een kromme logica die helaas nog altijd actueel is. In de periode dat Steier ‘Medusa’ schreef maakte een 25-jarige Spaanse vrouw een einde aan haar leven. Ze kon het aanhoudende lijden na een verkrachting niet meer aan.

Het is een thema dat eerder al in opera’s wel aangeraakt werd, maar zonder schroom geromantiseerd wordt. Vraag dat maar aan de 2.065 slachtoffers uit de ‘cataloog’ van Don Giovanni. Als zijn dienaar Leporello die lijst afleest, komt het publiek niet bij van het lachen. Maar niemand stelt zich vragen bij het trieste lot van de veroveringen van Mozarts rokkenjagende held…

#MeToo

In #MeToo-tijden trekt Steier dat beeld op een indrukwekkende manier recht. Zij toont hoe het leven van Medusa verwoest werd door de verkrachting, een trauma dat ze tot haar dood meedraagt en waarvan haar geschonden verschijning de uiterlijke vertaling is.

Steier kiest voor een sobere, minimalistische aanpak zonder bloederige en andere effecten. Toch gaat ze de essentie van het verhaal niet uit de weg: het publiek krijgt een zeer realistische verkrachtingsscène te verwerken. Zo toont Steier waar het echt over gaat en wat al te vaak door mannelijke auteurs gerelativeerd wordt. En het blijft een ongemakkelijke vraag waarom de oorzaak van de monsterlijkheid van Medusa ‘vergeten’ is.. Een eeuwenlang door mannen gedomineerde culturele wereld ligt aan de basis hiervan…

Hedendaagse creatie

De jonge Engelse componist Iain Bell — al aan zijn zesde opera toe — schreef een al even pakkende soundtrack bij het libretto van Steier. Een hedendaagse creatie, maar met een traditioneel orkest zonder toegevoegde instrumenten of elektronica dat briljant geleid wordt door de Belgische dirigent Michiel Delanghe.

Bell wou een Medusa die met haar stembereik de evolutie van jong naïef meisje naar oudere getormenteerde vrouw aan kon. De Ierse sopraan Claudia Boyle slaagt daar perfect in en levert een prestatie die niemand onbewogen laat. Voor mij was het hoogtepunt de wraak van de woedende Athena, ijzingwekkend vertolkt door de Amerikaanse sopraan Mary Elisabeth Williams. Zij vernietigt het leven van de verkrachte Medusa, maakt de hogepriesteres krankzinnig en alle andere dienaressen blind. Een mokerslag in het gezicht van elke toeschouwer.

‘Medusa’ is niet alleen een krachtig ideologisch statement, maar ook een sterke artistieke creatie die meteen haar plaats in het internationale repertoire verdient. Zonder enige twijfel het hoogtepunt van dit seizoen.