Coudenberg: het verdwenen Versailles van Brussel

Hoeveel Brusselaars en bezoekers van onze hoofdstad weten dat onder het standbeeld van Godfried van Bouillon op het Koningsplein de restanten rusten van wat ooit een van de mooiste paleizen van Europa was? Wie alles daarover wil weten, moet ‘Coudenberg. Het verdwenen Versailles van België’ lezen van historicus Vincenzo De Meulenaere.

In zijn boek beschrijft Vinicenzo De Meulenaere hoe de banale burcht uit de elfde eeuw door twee opeenvolgende stadsomwallingen geen verdedigende functie meer had en zo kon uitgroeien tot een glamoureuze residentie. Door de eeuwen heen werd het paleis uitgebreid en verfraaid.

Het was onder het Bourgondische bestuur dat het Coudenbergpaleis een hoogtepunt bereikte, met tuinen die de Duitse kunstschilder Albrecht Dürer een ‘waar paradijs op aarde’ noemde. Het paleis verwierf zich een Europese reputatie door exuberante feesten met 660 dienaars, muziek van een hofcomponist en mechanische draken. De zalen waren versierd met polychrome standbeelden, wandtapijten en werken van topschilders uit de periode.

Aula Magna

Vanaf 1452 werd een enorme ontvangstzaal gebouwd: de Aula Magna, die maar liefst 16 meter hoog en bijna 700 vierkante meter groot was. In 1555 werd ze het kader van de troonsafstand van keizer Karel. In de prachtig aangeklede Aula Magna nam Karel plaats op een podium naast zijn zoon Filips en zijn zuster Landvoogdes. De fine fleur van de Nederlanden kreeg een collectieve huilbui tijdens de toespraak van de keizer waarin hij plechtig vaarwel zei aan de macht.

Met dergelijke verhalen en veel zin voor sprekende details, neemt De Meulenaere de lezer mee op tijdreis naar het vergeten paleis van Brussel. Hij beschrijft hoe het ongeschonden uit het vernietigende Franse bombardement van 1695 kwam, maar in 1731 verdween door een omgevallen kaars.

Het verbrande hof

Van het gebouw dat 700 jaar lang Brussel had gedomineerd bleven enkel de buitenmuren van de Aula Magna over. Het paleis kreeg al snel een nieuwe naam: het verbrande hof. Het zou uiteindelijk 43 jaar duren voor het puin geruimd werd. De nostalgie naar het paleis was verdwenen, vooral omdat almaar minder mensen er nog een herinnering aan hadden.

En zoals nog zo vaak in Brussel zou gebeuren, was er weinig respect voor historisch waardevolle gebouwen. Wat oud was moest het onvermijdelijk afleggen tegen het moderne. Zelfs de ongeschonden kapel werd afgebroken.

Op het einde van de achttiende eeuw was de architectonische mode het neo-classisme. Bovenop de gedempte ruïnes van het Coudenbergpaleis werd het nieuwe Koningsplein in die stijl aangelegd.

Wereldtentoonstelling

In 1935 werd er een reconstructie gebouwd naar aanleiding van de Wereldtentoonstelling. Dat had zoveel succes dat er gepleit werd om het bouwwerk te behouden. Dat gebeurde helaas niet. Maar zowat een halve eeuw later begon het Coudenbergpaleis toch aan een tweede leven. Bij werken op het Koningsplein werden imposante overblijfselen gevonden waarvan een deel toegankelijk gemaakt werd. Maar veel verdween opnieuw onder de grond.

De Meulenaere betreurt dat de blootgelegde muren van de Magna Aula weer werden toegedekt. Hij begrijpt ook niet waarom de ondergrondse resten van het verdwenen Coudenbergpaleis niet meer worden gepromoot als een niet te missen toeristische bestemming

Want vandaag kan je via het BELvue Museum naast het Koninklijk Paleis een indrukwekkende ondergrondse wandeling maken tussen de restanten van de Isabellastraat, de Aula Magna, waar je de geest van keizer Karel voelt. Dat bezoek is een absolute aanrader voor iedereen die na het briljante boek van Vincenzo De Meulenaere in de ban is van het ‘verdwenen Versailles van Brussel’.

Lees een lang artikel en gesprek met de auteur in het Doorbraak Magazine!