Karel V: over machtigste man ooit in Vlaanderen geboren

Vincenzo De Meulenaeres ‘Karel V’ draagt de ondertitel ‘De machtigste man ooit in Vlaanderen geboren’. De eerste pagina van zijn boek omvat alle titels waarmee Karel mocht pronken, meer dan zeventig in totaal. Merkwaardig toch, stelt de auteur, voor een man die geboren werd in een Gentse latrine, ‘geen alledaagse geboorteplek, en zeker niet voor een Habsburger’.

Louis Paul Boon had met diezelfde anekdote zijn onovertroffen ‘Geuzenboek’ geopend. Karels toekomstige moeder Johanna van Castilië, bijgenaamd de Waanzinnige, baarde de toekomstige keizer tijdens een nachtelijk bezoek aan het toilet.

De Meulenaere schreef eerder een baanbrekend boek over het ‘Versailles’ van België, het verdwenen Coudenbergpaleis in Brussel. Zijn nieuwe werk heeft de grote verdienste dat hij Karel V en zijn leefwereld tot in de details beschrijft, met levendige evocaties van de pracht en praal bij de ‘Blijde Intredes’ van Karel.

Maar net zoveel aandacht gaat naar de lichamelijke kenmerken van de keizer die hem niet altijd een gemak waren: hij leed aan ‘prognathie’, een vooruitstekende kin die het spreken bemoeilijkt en kwijlen onvermijdelijk maakt. Net als de omstandigheden van zijn geboorte geeft dit een ontluisterd beeld van de machtigste man van Europa, in wiens rijk de zon nooit onderging. Bovendien leed hij zijn leven lang aan jicht, ook al omdat hij weigerde zijn eetgewoonten aan te passen en hij snel de reputatie kreeg een veelvraat te zijn.

Martin Luther

Gulzig was hij ook op politiek vlak met zijn ongebreidelde zin om zijn rijk uit te breiden. Daarbij speelde geld ook een grote rol. De Meulenaere beschrijft hoe omkopen de normaalste zaak van de wereld was. Om tot ‘Heilig Rooms Keizer’ verkozen te worden, spendeerde Karel een enorme som om genoeg stemmen van de keurvorsten binnen te halen. Hij werd verkozen. Niet op basis van verdienste, maar gewoon omdat hij meer geld kon besteden dan zijn grote rivaal: de Franse koning François I. Daarmee stond hij wel voor heel veel geleend geld in het krijt bij bankier Fugger…

De Meulenaere laat de lezer zelf beslissen over het karakter en het bestuur van Karel V. Die was uiteraard wel degelijk zeer machtig, maar na het lezen van deze biografie is het moeilijk hem een ‘groot staatsman’ te noemen.

Daarvoor was Karel V te weinig standvastig. Het meest dramatische voorbeeld is de confrontatie met Luther die met zijn beroemde 95 stellingen de mistoestanden binnen de katholieke Kerk wou aanpakken. Karel leek even bereid tot een compromis, maar al snel trok hij zich terug in een starre houding en koos hij voor repressie.

Toen legde hij de kiemen achter de godsdienstoorlog die onder het regime van zijn zoon Filips zou leiden tot de splitsing van de Nederlanden in 1585. Filips, die nog rigider was dan zijn al niet te soepele vader, deed veel te weinig moeite om onze complexe gebieden te begrijpen en had als enig antwoord een meedogenloze inquisitie.

Stroppendragers

Gent mocht ook de starheid van Karel ervaren, toen die eiste dat de stad zijn oorlog tegen Frankrijk mee zou financieren. Hij vernederde de notabelen door hen te verplichten blootsvoets in een boetekleed met een strop rond de hals vergiffenis te komen vragen.

De Meulenaere kiest bewust voor de chronologische beschrijving van het leven van keizer Karel, met heel veel aandacht voor de eindeloze reeks oorlogen en rivaliteiten met Engeland en Frankrijk. De minder aandachtige lezer kan door een overvloed aan zijsprongen en details soms wel de draad in het verhaal verliezen. Een helikopterbeeld over de hele carrière van Karel had meer inzicht kunnen geven in zijn complexe karakter.

Nu wordt dat sporadisch geduid, waardoor het moeilijk is om een beeld te krijgen van wie Karel V was en hoe hij functioneerde. Afgezien daarvan biedt het boek belangrijke inzichten in een periode die onze geschiedenis bijzonder sterk beïnvloed heeft. Alleen al daarvoor is dit boek meer dan het lezen waard.