Het verschijnsel Yoko Ono: triomf van de abnormaliteit

Mensen manipuleren, dat is enige talent dat Eddy Daniëls toedicht aan het ‘verschijnsel Yoko Ono’. Zijn vernietigend relaas over de weduwe van Beatle John Lennon laat geen spaander heel van de intrigante die zich als een opportunistische vampier meester maakte van één van de meest getalenteerde rockmuzikanten van de vorige eeuw.

Daniëls is een groot Beatlekenner en is bij zijn boek over dik ijs gegaan. Het resultaat is behoorlijk indrukwekkend omdat hij zich ver houdt van een gemakkelijke tegenstelling tussen de diabolische Ono en haar goede man Lennon. Daniëls gaat diep in op de persoonlijkheid van de Beatle, die getekend was door een moeder die een losbandig leven leidde en haar zoontje in de steek liet.

Lennon hield er verlatingsangst aan over, waardoor hij zijn leven lang naar bevestiging zocht. Yoko Ono voelde dat perfect aan en speelde surrogaat-moeder voor John.

Bijzonder agressief

Daniëls vertelt ook hoe diep Lennons jonge jaren hem voor het leven getekend hebben. Hij kon als jongvolwassene bijzonder agressief zijn, sloeg zijn eerste vrouw en had lange buien van diepe depressies. Op andere momenten kampte Lennon met megalomane aanvallen waarbij hij zichzelf tot Jezus uitriep. Net toen hij heel diep zat en uit zijn eerste huwelijk was gestapt, ontmoette hij Yoko Ono voor het eerst.

Ono deed zich toen voor als kunstenares, maar dat was ze volgens Daniëls absoluut niet. Wel was ze meester in het verkopen van lege onzin als kunst met onbegrijpelijke uitleg. Ze werd dan ook niet echt au sérieux genomen, maar in de wilde jaren zestig was dat geen probleem om een carrière uit te bouwen.

Nochtans waren Ono’s eerste vertoningen pijnlijk. Ze voerde ooit een ‘performance’ op waarbij ze aan een piano ging zitten zonder te spelen, een sigaret rookte en vervolgens de zaal verliet. Ono vond dat je geen talent moest hebben en dat het leven op zich kunst was. Toch slaagde ze erin zich te introduceren in hoge kringen in New York.

Fatale ontmoeting

Lennons ontmoeting met Ono was fataal, omdat hij de perfecte prooi voor haar was. Op een perverse manier vulden ze elkaar aan: hij zag haar als een manier om door de kunstwereld aanvaard te worden, zij kreeg plots een overdosis geloofwaardigheid door geassocieerd te worden met een rockgod.

Daniëls portretteert Ono als narcist, Lennon als getraumatiseerde psychopaat. Zijn analyse is door een overvloed aan voorbeelden van hun afwijkend gedrag bijzonder geloofwaardig. Achter in het boek staan de kenmerken ervan wetenschappelijk opgelijst.

Rijke familie

Interessant is ook de achtergrond van Ono: ze is afkomstig uit een zeer rijke Japanse bankiersfamilie en groeide op met een leger van huispersoneel. Als jonge vrouw liet ze haar eerste man en kindje achter om naar New York te gaan, omdat ze ervan overtuigd was dat ze zo geniaal was dat ze met haar kunst wereldberoemd zou worden.

Toen haar familie na een tijd ook naar Amerika kwam, zag een vriendin hoe Ono haar kind verwaarloosde: de baby kroop over de grond tussen haar uitwerpselen. Ze werd bij een bevriende familie geplaatst en Ono zag ze maandenlang niet. Dat ze niet in staat was om kinderen op te voeden zou ook blijken toen ze later een zoon kreeg met Lennon.

Naakte dans

Een van de eerste artistieke exploten van Ono was merkwaardig genoeg een experimentele film die ze in 1967 voor een festival in het Belgische Knokke had ingezonden. Haar werk Bottoms, waarin vooral ontblote achterwerken te zien waren, zorgde voor een schandaal en het werk werd geweigerd. Uit protest danste Ono met haar man naakt op de scène. Ze werd uiteindelijk ons land uitgezet.

Daniëls beschrijft hoe Ono Lennon als een ‘groupie’ bleef achtervolgen. Hij vond haar in het begin een beetje gek, maar uiteindelijk viel hij toch voor haar. Ono maakte zich tot centrum van haar relatie met Lennon. Ze volgde de laatste opnames van de Beatles vanuit een bed in de studio. Bij een later legendarisch optreden van Lennon met Chuck Berry drong zij zich op tussen de twee grootheden met ondraaglijk gekrijs, dat haar handelsmerk zou worden.

Het boek van Daniëls is zeer goed gedocumenteerd en loopt over van anekdotes over het vreemde gedrag van Yoko Ono, die door haar leven met Lennon na zijn dood als ware kunstenares wordt gewaardeerd. Met Het verschijnsel Yoko Ono durft Daniëls haar als naakte keizerin te kijk te zetten. Te vrezen valt dat Ono dat als een compliment zal zien…