Wereldblik met Axel Buyse: ‘Rauwe internationale machtsstrijd is bezig’

Geen klassieke nieuwjaarsgeschenken, maar geopolitieke schokken die meteen de toon zetten in Wereldblik. In de nieuwste aflevering deelt oud-diplomaat Axel Buyse zijn analyse die tegelijk verontrustend en verhelderend is. Van Venezuela tot Europa, van Washington tot Peking: dit gesprek dwingt de luisteraar om anders naar de wereldorde te kijken.

We beginnen in Venezuela, waar de Verenigde Staten met een spectaculaire actie president Nicolás Maduro en zijn vrouw hebben ontvoerd. Een scenario dat weinigen zagen aankomen. Hoewel het al langer duidelijk was dat Washington iets van plan was, verraste vooral de manier waarop. ‘De operatie op zich is indrukwekkend’, vindt de vroegere diplomaat. Maar Buyse wijst erop dat gezaghebbende denktanks zoals de International Crisis Group vooraf waarschuwden: militair ingrijpen om Maduro te verwijderen had meer kans om verkeerd af te lopen dan om te slagen.

Want, wat lost dit eigenlijk op? Door enkel de topfiguur weg te nemen, verdwijnen de structurele problemen van Venezuela niet. Het regime, diep geworteld in het communistische systeem van de vroegere president Hugo Chávez, blijft grotendeels intact. De interim-president komt zelfs uit datzelfde systeem. Is dit dan democratisering, of eerder een geopolitieke zet met andere motieven?

Olie, grondstoffen en macht

In het gesprek fileert Buyse de vaak gehoorde verklaringen. Gaat het om olie? Om grondstoffen zoals lithium of koper? Of om drugsbestrijding? Elk van die elementen speelt mogelijk een rol, maar geen ervan verklaart het volledige plaatje. Zo blijkt bijvoorbeeld dat Amerikaanse oliebedrijven zoals Chevron gewoon actief bleven in Venezuela, zelfs terwijl voor dat land een sanctieregime was ingesteld. Fentanyl, de dodelijke ‘zombiedrug’ in de VS, komt vooral uit China, niet uit Latijns-Amerika.

Volgens Buyse ligt de kern elders: het gaat om controle. De Verenigde Staten heractiveren in feite de oude Monroe-doctrine, die Latijns-Amerika beschouwt als hun exclusieve invloedssfeer. Door in te grijpen in Venezuela sluiten ze tegelijk de deur voor rivalen als China, Rusland en Iran. Het is een duidelijke boodschap: ‘tot hier en niet verder’.

Het einde van de internationale orde?

Die duidelijkheid heeft een hoge prijs. In plaats van een multilaterale wereldorde gebaseerd op regels en instellingen, lijkt er een harde realiteit te ontstaan van invloedszones, waar de sterkste zijn wil oplegt.

Buyse waarschuwt dat dit denken gevaarlijk is: als Washington zo redeneert, waarom zou Peking dat dan niet doen met Taiwan? Die logica maakt niet alleen Europa nerveus, maar ook landen als Japan en Zuid-Korea. Daar groeit zelfs opnieuw het debat over eigen kernwapens. De mogelijke proliferatie daarvan is een van de meest verontrustende gevolgen van deze nieuwe geopolitieke koers.

Europa: verweesd en kwetsbaar

Europa speelt in dit verhaal een steeds kleinere rol. De Amerikaanse veiligheidsparaplu, waarop het continent decennialang vertrouwde, is niet langer een zekerheid. Het is een boodschap die Axel Buyse al verschillende keren meegaf. Als president Donald Trump zelfs flirt met ideeën als de annexatie van Groenland, dan is dat een duidelijk signaal dat Europa niet meetelt. Buyse stelt onomwonden dat we onszelf iets te lang in slaap hebben gewiegd met idealen en goede bedoelingen.

Zonder geloofwaardige militaire slagkracht wordt Europa een makkelijke prooi. Oekraïne houdt voorlopig met flinke westerse financiële steun stand, maar tegen een enorme prijs. ‘Oekraïne vecht onze oorlog uit.’ Maar dat Vladimir Poetin geen verdere plannen zou hebben, noemt Buyse wishful thinking.

Realiteitszin als nieuwjaarswens

De aflevering eindigt niet in doemdenken, maar wel met realiteitszin. De wereld is veranderd, en wie dat niet onder ogen ziet, loopt achter de feiten aan. De oude hypocrisie van de internationale politiek – morele taal combineren met harde belangen – is verdwenen. Wat overblijft, is een rauwe machtsstrijd. Het is meteen Axels nieuwjaarsoproep: een jaar vol realiteitszin.

Wereldblik met Axel Buyse biedt geen simpele antwoorden, maar wel iets veel waardevollers: context, historische diepgang en een eerlijke blik op wat ons te wachten staat. Wie wil begrijpen waarom de wereld vandaag zo onrustig aanvoelt, en wat dat betekent voor Europa en voor onszelf: luister of kijk naar Wereldblik.