Wereldblik met Axel Buyse: ‘België is onvolmaakte democratie, volgens Economist’

In de nieuwe aflevering van de podcast Wereldblik gaat het over de paus en Donald Trump, de politiek in Hongarije, het gevaar van de sjiitische proxy’s van Iran en België als een ‘flawed democracy’, althans volgens The Economist.

Volgens het vooraanstaande tijdschrift The Economist is er goed nieuws: de voorbije maanden lijkt het functioneren van de democratie in de wereld er weer op vooruit te gaan. Het magazine onderzocht 167 landen en deelde die in als ‘volwaardige en zwakkere democratieën’, ‘hybride’ en ‘autoritaire’ staten. Noorwegen blijft aan de top staan, gevolgd door de overige noordelijke landen. Vooruitgang was er in Latijns-Amerika en de Caraïben.

‘Het bij het artikel behorende kaartje is klein’, merkt oud-diplomaat Axel Buyse op, ‘maar ik stelde vast dat België als een onvolmaakte democratie aangemerkt staat. Ik zou wel eens willen weten wat daar achter schuilt. Vlaanderen streeft, althans theoretisch, naar een noordelijk politiek systeem. Laat ons daar werk van maken.’

Trump versus de paus: botsende vormen van macht

Een centraal thema in deze Wereldblik is de opvallende spanning tussen Donald Trump en paus Leo XIV. Volgens een artikel uit The Spectator vertegenwoordigt de paus een eeuwenoude spirituele autoriteit, terwijl Trumps macht meer tijdelijk en politiek van aard is.

Voor het eerst in de Amerikaanse geschiedenis mengt een president zich openlijk in conflicten met het Vaticaan. Dat is niet zonder risico: het katholicisme blijft een belangrijke factor in de Amerikaanse samenleving, zowel bij progressieve als conservatieve groepen. Openlijk rooms-katholieke figuren zoals vicepresident J.D. Vance en Buitenlandminister Marco Rubio illustreren hoe diep religie verweven blijft met politiek.

De paus positioneert zich vanuit een moreel-theologisch kader, met nadruk op vrede en terughoudendheid in conflicten zoals dat met Iran. Trumps scherpe en persoonlijke reactie hierop dreigt hem te vervreemden van religieuze kiezers. Zeker wanneer provocatieve acties, zoals het verspreiden van beelden waarin Trump wordt voorgesteld als een genezende Jezus Christus, als blasfemisch kunnen worden ervaren.

Religie en macht in de Verenigde Staten

Het gesprek benadrukt dat West-Europa de invloed van religie in de VS vaak onderschat. In tegenstelling tot de verregaande secularisering hier, blijft religie daar een krachtige maatschappelijke en politieke factor. De erfenis van Augustinus van Hippo speelt zelfs vandaag nog mee in debatten, bijvoorbeeld rond de theorie van de rechtvaardige oorlog.

De paus, een augustijn, botst daardoor ideologisch met politieke leiders die een meer agressieve of nationalistische koers varen. Dat spanningsveld wordt versterkt door geopolitieke keuzes, zoals de Amerikaanse houding tegenover Latijns-Amerika en migratie.

Hongarije na Orbán: verandering zonder breuk

Een tweede item is Hongarije na Viktor Orbán. Hoewel hij electoraal verloor, betekent dat geen ideologische ommekeer. Zijn opvolger, Péter Magyar, komt uit dezelfde maatschappelijke context en zal rekening moeten houden met een diepgeworteld Hongaars sociaalconservatisme. Opvallend is ook hoe sterk historische symboliek nog leeft in Hongarije. Er is een diepgeworteld nationaal bewustzijn waarin het verleden actief wordt ingezet in het heden.

De uitdagingen voor Magyar zijn aanzienlijk: een verzwakte economie, structurele corruptie en gespannen relaties met de Europese Unie. Tegelijk blijft Hongarije afhankelijk van Russische energie en balanceert het land tussen Europese integratie en nationale autonomie.

De EU staat voor een delicate keuze: druk uitoefenen of ruimte geven voor hervorming. Een pragmatische aanpak lijkt noodzakelijk om stabiliteit te bevorderen zonder de interne dynamiek van Hongarije te negeren.

De oorlog met Iran en het risico op nieuwe terreur

Het gesprek verschuift vervolgens naar de geopolitiek rond Iran. Een analyse van onderzoekster Clara Broeckaert voor het Soufan Center wijst op een mogelijk neveneffect van een conflict: het verlies van controle door Iran over zijn netwerk van milities.

Groepen zoals Hezbollah, Hamas en de Houthis functioneren momenteel deels onder Iraanse regie. Mocht die controle wegvallen, dan dreigt een versnippering waarbij autonome, moeilijk controleerbare terreurnetwerken ontstaan. Dat scenario zou kunnen leiden tot een nieuwe golf van jihadistisch geweld, met wereldwijde implicaties. Zelfs een militaire overwinning kan zo strategisch uitdraaien op een verlies.

Erkenning voor inzet relaties tussen Vlaanderen en Nederland

Axel Buyse werd onlangs de Oranjepenning toegekend, een symbolische erkenning uitgereikt door de Marnixring, voor zijn inzet voor de relaties tussen Vlaanderen en Nederland. De onderscheiding verwijst naar de bredere historische en culturele verbondenheid met het Oranjeverleden, waarin figuren als Willem van Oranje en Filips van Marnix van Sint-Aldegonde een centrale rol speelden. Iedereen bij Doorbraak feliciteert Buyse met de mooie erkenning.

Schrijf u in voor Wereldblik Live!

Op 6 juni vindt er een opname plaats van een extra lange aflevering van Wereldblik. Dat gebeurt in de Leuvense Sint-Geertruiabdij, om 15 uur. Het aanwezige publiek krijgt de kans om vragen te stellen aan Axel Buyse.

Lees hier alle details.